Na wschód od Edenu (film)

mały|240x240px|Zwiastun filmu Na wschód od Edenu (ang. East of Eden) – amerykański dramat z 1955 w reżyserii Elii Kazana. Film jest swobodną adaptacją powieści Johna Steinbecka Na wschód od Edenu.

Fabuła Źródło: Filmsite W roku 1917, tuż przed przystąpieniem Stanów Zjednoczonych do Wielkiej Wojny, w Salinas żyje religijny ranczer Adam Trask ze swoimi nastoletnimi bliźniaczymi synami, Calem i Aronem. Cal, nierozumiany przez ojca, jest przekonany, że ten go nie kocha i siebie samego uważa za zło wcielone. Wierzy, że swoje zło odziedziczył po nieżyjącej matce, zaś Aron stał pobożny i ułożony po ojcu. Pewnego dnia Cal dowiaduje się, że tajemnicza kobieta o imieniu Kate mieszka w pobliskim Monterey, prowadząc podejrzany bar, tak naprawdę dom publiczny. Cal ma co do niej pewne podejrzenia, ale zamierza zachować ten fakt dla siebie.

Adam tymczasem planuje – dysponując wszystkimi swoimi funduszami – dalekobieżne przedsiębiorstwo zajmujące się transportem mrożonych warzyw. Aron i jego narzeczona, Abra, uważają pomysł Adama za słuszny, Cal uważa, że bardziej zyskowna będzie działalność w branży uprawy fasoli i kukurydzy, przewidując, że ceny gwałtownie wzrosną, jeśli Stany Zjednoczone przystąpią do Wielkiej Wojny w Europie. To prowadzi do kolejnej scysji z Adamem, który sam przyznaje przyjacielowi rodziny, biznesmenowi Willowi, że nigdy nie wiedział jak dotrzeć do Cala. Podczas kolacji przyparty przez Cala na osobności, Adam przyznaje się, że matka bliźniaków w rzeczywistości opuściła go tuż po ich urodzeniu i jedynie wie, iż żyje gdzieś na wschód od Salinas. Chciał by jego synowie, dorastali w przeświadczeniu, że ich matka nie żyje, gdyż ta była pełna nienawiści. Cal obiecuje ojcu, by nie mówić prawdy Aronowi, który idealizuje matkę.

Cal ponownie udaje się do Monterey i ukradkiem wchodzi od lokalu Kate, próbując dowiedzieć o niej więcej szczegółów od jej pracownicy, nastoletniej Anne. Obawiając się utraty pracy, nie chce nic mówić, ale wskazuje Calowi biuro Kate, którą uważa za dobrą pracodawczynię. Cal przekonany, że Kate to matka jego i Arona, chce z nią porozmawiać, ale ta wzywa swoich ochroniarzy. Zostaje wezwany Sam, tutejszy szeryf, ale puszcza wolno Cala, który technicznie nie złamał prawa. Sam, będąc dawnym znajomym Adama, jednoznacznie potwierdza, że Kate to matka bliźniaków, a także odeszła z własnej inicjatywy. Wkrótce relacje Adama z Calem się polepszają, gdy ten aktywnie pomaga mu w biznesie. Jednak z powodu lawiny śnieżnej pociąg z dostawą został zablokowany, a woda z topniejącego lodu powodowała nagrzewanie się i gnicie warzyw, przez co Adam bankrutuje. Cal postanawia zbić majątek na sprzedaży fasoli, aby podźwignąć ojca z kłopotów finansowych i w ten sposób zdobyć jego miłość. Wspierający go Will radzi mu, że musi zdobyć co najmniej 5 tys. dolarów.

Wobec tego Cal decyduje się pożyczyć pieniądze od Kate. Widząc, że Cal ma zbliżoną osobowość do niej, Kate zgadza się wpłacić potrzebne 5 tys. dolarów kapitału. Prosi jedynie, by Adam i Aron nie dowiedzieli się o niej. Także wyznaje, że porzuciła rodzinę, ponieważ nienawidziła życia na ranczu, nigdy nie kochała Adama i buntowała się przeciwko jego całkowitej kontroli, choć uważała go za najuczciwszego człowieka, jakie znała. Kiedy Adam próbował powstrzymać ją przed odejściem, postrzeliła go w ramię. Pożyczając synowi pieniądze, Kate zauważa ironię losu, że dochód z pożyczki z jej biznesu ma na celu zachowanie uczciwości Adama. Cal zakłada biznes wspólnie z Willem dokładnie w tym momencie, gdy Stany Zjednoczone oficjalnie przystępują do wojny, stając po stronie Ententy i przeciw Niemcom. Aron nie zamierza wstąpić do armii, uważając angaż Stanów Zjednoczonych za bezcelowe okrucieństwo.

Niedługo prowojenne nastroje ulegają pogorszeniu, kiedy kolejni młodzi Amerykanie giną na froncie, a obywatele niemieckiego pochodzenia są prześladowani, w tym zaprzyjaźniony z Traskami szewc Gustav. Adam, pracujący w komisji poborowej, również ma wątpliwości co do zasadności wojny. Czekając na Arona w lunaparku, Abra spędza jakiś czas z Calem i zwierza mu się z wątpliwości czy pasuje do Arona, uważając się za grzeszną osobę. Są świadkami jak tłum chce zlinczować Gustava i stającego w jego obronie Arona. Cal biegnie na ratunek bratu, a Sam przywraca ludzi do porządku. Aron odbiera pomoc brata jako popisywanie przed Abrą i chęć odebrania jej, co prowadzi do bójki między nimi. Cal organizuje przyjęcie urodzinowe dla ojca, wręczając mu zarobione pieniądze z fasoli. Adam odmawia, nie chcąc czerpać zysków z cierpień wracających żołnierzy i wolałby prezent jak ogłoszone zaręczyny Arona i Abry. Traktując jako odrzucenie Cal się rozkleja i Abra go pociesza. Aron, zawistny o finansową pomyślność Cala i świadom jego zbliżenia się z Abrą, każe mu się trzymać od niej z daleka.

Słysząc oskarżycielskie słowa brata, Cal prowadzi go do domu publicznego Kate, ujawniając że ich matka nadal żyje. Kiedy Cal wraca do domu, opowiada Adamowi, co zrobił i gdzie mieszka Kate. Wygarnia ojcu brak miłości ze względu na podobieństwo Kate i całe życie odczuwał zazdrość, po czym oświadcza, że nie potrzebuje żadnej miłości. Abra także czuje wyrzuty sumienia. Nagle przybywa Sam informujący o pijanym i agresywnym Aronie, który zamierza odjechać pociągiem wojskowym, by zaciągnąć się do armii w King City. Wszyscy jadą, by go powstrzymać, ale jest za późno. Wskutek szoku Adam doznaje rozległego wylewu i jest niezdolny do komunikacji. Cal zdając sprawę, co uczynił, chce przeprosić ojca, który nie daje znaku. Abra błaga Adama, by okazał Calowi trochę uczuć, ponieważ ciągłe poczucie braku miłości niszczy Cala. Kiedy Cal podejmuje ostatnią próbę akceptacji przed wyjazdem z miasta, Adamowi udaje się przemówić. Chce, żeby Cal i Abra się nim opiekowali. Oboje się cieszą, że emocjonalna przepaść między ojcem a synem zaczyna się goić.

Obsada James Dean – Caleb „Cal” Trask Julie Harris – Abra Bacon Raymond Massey – Adam Trask Richard Davalos – Aron Trask Burl Ives – szeryf Sam Jo Van Fleet – Cathy Ames / Kate Trask Albert Dekker – Will Hamilton Lois Smith – Anne Harold Gordon – Gustav Albrecht Nick Dennis – Rantani

Wersja polska Wersja polska – Studio Opracowań Filmów w Warszawie Reżyseria – Zofia Dybowska-Aleksandrowicz Obsada: Miriam Aleksandrowicz Jarosław Domin Piotr Furman Franciszek Pieczka i inni

Nagrody 28. ceremonia wręczenia Oscarów: Najlepsza aktorka drugoplanowa – Jo Van Fleet Najlepszy aktor pierwszoplanowy – James Dean (nominacja) Najlepszy reżyser – Elia Kazan (nominacja) Najlepszy scenariusz – Paul Osborn (nominacja) Złoty Glob: Najlepszy film dramatyczny Międzynarodowy Festiwal Filmowy w Cannes: Najlepszy film dramatyczny Złota Palma (nominacja) BAFTA: Najbardziej obiecujący debiut filmowy – Jo Van Fleet (nominacja) Amerykańska Gildia Reżyserów Filmowych (DGA): Najlepsze osiągnięcie reżyserskie w filmie fabularnym – Elia Kazan (nominacja) Amerykańska Gildia Scenarzystów (WGA): Najlepszy scenariusz dramatu – Paul Osborn (nominacja)

Przypisy

Linki zewnętrzne

Kategoria:Amerykańskie dramaty filmowe Kategoria:Filmowe adaptacje utworów Johna Steinbecka Kategoria:Filmy w reżyserii Elii Kazana Kategoria:Amerykańskie filmy z 1955 roku Kategoria:Filmy nagrodzone Złotym Globem dla najlepszego filmu dramatycznego Kategoria:Filmy wytwórni Warner Bros. Kategoria:Amerykańskie adaptacje filmowe Kategoria:Filmy o prostytucji Kategoria:Filmy w National Film Registry Kategoria:Filmy nagrodzone Oscarem dla najlepszej aktorki drugoplanowej