Kazimierz Antoni Rafał Dzierżanowski (ur. 24 października 1872 w Hałuszczyńcach, zm. w maju 1940 w Kijowie) – generał dywizji Wojska Polskiego, kawaler Orderu Virtuti Militari, ofiara zbrodni katyńskiej.

Życiorys Urodził się 24 października 1872 w Hałuszczyńcach, w ówczesnym powiecie skałackim Królestwa Galicji i LodomeriiMetryka chrztu Kazimierza Dzierżanowskiego w ks. metr. rz.-kat. par. Hałuszczyńce. Był synem Ludwika Zygmunta Antoniego, powstańca styczniowego, właściciela Czahar w tarnopolskimAdam Boniecki: Herbarz polski: wiadomości historyczno-genealogiczne o rodach szlacheckich. Cz. 1. T. 5. Warszawa : Warszawskie Towarzystwo Akcyjne Artystyczno-Wydawnicze, 1902, s. 269., dzierżawcy dóbr, powstańca z 1863, oraz Marii z Fedorowiczów. Ukończył cztery klasy szkoły powszechnej w Hałuszczyńcach, Tarnopolu, Skałacie i Zbarażu oraz dwie klasy w c. k. Gimnazjum w Tarnopolu, a następnie Wojskowe Szkoły Realne: Niższą w Koszycach (1884–1887) i Wyższą w Hranicach (1887–1890).

W 1893 ukończył studia na Wydziale Artylerii Wojskowej Akademii Technicznej w Wiedniu i został oficerem zawodowym artylerii cesarskiej i królewskiej armii. Służył w artylerii we Lwowie. W 1899 w Wiedniu ukończył kurs aeronautyki wojskowej. Na przełomie 1901 i 1902 ukończył szkołę oficerską 11 Korpusu we Lwowie. Na stopień kapitana awansował ze starszeństwem z 1 maja 1906. Od maja 1907 dowodził baterią. W 1910 w Wiedniu ukończył drugi kurs aeronautyki wojskowej. Na przełomie 1911 i 1912 w Wiedniu ukończył kurs na oficerów sztabowych. Od października 1913 dowodził baterią i jednocześnie pełnił obowiazki wykładowcy w szkole oficerów rezerwy. Od maja do lipca 1914 zajmował się klasyfikacją koni. Walczył na frontach I wojny światowej. Wojnę zakończył w stopniu podpułkownika.

Po upadku Austrii, od 2 listopada 1918 dowodził polskimi oddziałami na Morawach, przyprowadził je w granice Polski. 28 grudnia 1918 został przyjęty do Wojska Polskiego z byłej armii austro-węgierskiej z zatwierdzeniem posiadanego stopnia podpułkownika i przydzielony do Inspektoratu Artylerii Ministerstwa Spraw WojskowychDz. Rozk. Wojsk. Nr 2 z 12 stycznia 1919, poz. 83.Dz. Rozk. Wojsk. Nr 4 z 16 stycznia 1919, poz. 181.. 22 lutego 1919 został dowódcą I, następnie II Brygady Artylerii Legionów. Od 30 czerwca dowodził nią na wojnie z bolszewikami, odznaczając się zwłaszcza w walkach o Mińsk i Bobrujsk. Za bohaterstwo w czasie wojny z Rosją Sowiecką został odznaczony Orderem Virtuti Militari V klasy.

15 października 1919 został przeniesiony na stanowisko dowódcy XI Brygady ArtyleriiDz. Rozk. Wojsk. Nr 94 z 10 listopada 1919, poz. 3616.. Obowiązki dowódcy brygady łączył z funkcją inspektora artylerii Frontu Południowo-Zachodniego. 25 listopada 1919 został wyznaczony na stanowisko zastępcy generalnego inspektora artylerii, a 10 marca 1920 przydzielony do Departamentu I Broni Głównych i Wojsk Taborowych MSWojsk. na stanowisko szefa Sekcji Artylerii. 29 maja 1920 został zatwierdzony z dniem 1 kwietnia 1920 w stopniu pułkownika, w artylerii, w grupie oficerów byłej armii austro-węgierskiej. 22 sierpnia 1920 został przydzielony do Departamentu III MSWojsk. na stanowisko szefa Wydziału Artylerii.

1 czerwca 1921 został przydzielony pod względem ewidencyjnym do 5 pułku artylerii polowej we Lwowie z pozostawieniem na zajmowanym stanowisku. 17 listopada 1921 ponownie wyznaczony na stanowisko zastępcy generalnego inspektora artylerii. 28 marca 1922 minister spraw wojskowych mianował go szefem Departamentu III Artylerii i Uzbrojenia MSWojsk. 3 maja 1922 zweryfikowany został w stopniu generała brygady ze starszeństwem od dnia 1 czerwca 1919 i 32. lokatą w korpusie generałów. 15 marca 1924 został mianowany dowódcą 28 Dywizji Piechoty w Warszawie. 31 marca 1924 Prezydent RP Stanisław Wojciechowski na wniosek ministra spraw wojskowych, gen. dyw. Władysława Sikorskiego awansował go na generała dywizji ze starszeństwem z dniem 1 lipca 1923 i 9. lokatą w korpusie generałów. Od 1 grudnia 1924 do 20 sierpnia 1925 był słuchaczem II Kursu Centrum Wyższych Studiów Wojskowych w Warszawie. 21 października 1925 prezydent RP mianował go komendantem Wyższej Szkoły Wojennej w Warszawie. W dniach 11–13 maja 1926, w czasie zamachu stanu, pełnił obowiązki dowódcy Okręgu Korpusu Nr I w Warszawie. 3 sierpnia 1926 wyznaczony został na stanowisko dowódcy Okręgu Korpusu Nr III w Grodnie. 15 marca 1927 przeniesiony został na równorzędne stanowisko dowódcy Okręgu Korpusu Nr VII w Poznaniu. Z dniem 31 maja 1932 został zwolniony ze stanowiska dowódcy okręgu korpusu z zachowaniem dotychczasowego dodatku służbowego, a z dniem 31 grudnia 1932 przeniesiony w stan spoczynku. Mieszkał we Lwowie przy ul. Grochowskiej.

We wrześniu 1939 z powodu wieku i choroby nie wziął czynnego udziału w obronie Lwowa. We wrześniu 1939 został aresztowany przez NKWD i osadzony w więzieniu na Zamarstynowie. W drugiej połowie kwietnia 1940 przetransportowany został do więzienia w Kijowie. Według Zdzisława Nicmana generał zmarł na skutek skrajnego wyczerpania. Nazwisko generała figuruje na tzw. Ukraińskiej Liście Katyńskiej (poz. 405 na liście dyspozycyjnej nr 042, sporządzonej między 20 a 22 kwietnia 1940 i poz. 892 na wykazie akt osobowych aresztowanych, wysłanych do NKWD ZSRR). Został pochowany na otwartym w 2012 Polskim Cmentarzu Wojennym w Kijowie-Bykowni.

W 1941 gen. Władysław Sikorski, nie mając informacji o tragicznych losach generała, brał pod uwagę jego kandydaturę na stanowisko dowódcy Polskich Sił Zbrojnych w ZSRR, ale władze sowieckie twierdziły, iż nic nie wiedzą o losie generała.

Był żonaty z Janiną Marią Nurkowską (1881–1941), z którą miał dwóch synów: Romana Feliksa (1904–1995), rotmistrza 14 pułku ułanów, kwalera Orderu Virtuti Militari i Stefana (1923–1941) oraz trzy córki: Anielę (ur. 1907), zamężną ze Stanisławem Kostką Kajetanem Furmańskim (ur. 1905), majorem dyplomowanym artylerii Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, Klaudię „Dziunię” (1912–1914) i Wandę Marię (1916–2004), zamężną z Kazimierzem Józefem Kasprzyckim (1912–1982), kapitanem dyplomowanym artylerii PSZ na Zachodzie.

Ordery i odznaczenia Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 5002 – 1922 Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski – 3 maja 1928 „za zasługi na polu pogłębienia łączności wojska ze społeczeństwem i na polu organizacji artylerji”M.P. z 1928 r. nr 111, poz. 175. Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski – 2 maja 1922 Złoty Krzyż Zasługi – 17 marca 1930 „za zasługi na polu organizacji i wyszkolenia wojska”. Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921 Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Odznaka oficerów aeronautów – 1922 „ku uczczeniu zasług, położonych przezeń dla polskiej aerostatyki wojsk.” Wielki Oficer jugosłowiańskiego Orderu św. Sawy – 8 sierpnia 1927 Wielki Oficer belgijskiego Orderu Leopolda Wielki Oficer Orderu Gwiazdy Rumunii – 4 grudnia 1923 Krzyż Komandorski francuskiego Orderu Legii Honorowej – 1931 Krzyż Oficerski francuskiego Orderu Legii Honorowej – 28 maja 1921 hiszpański Order Zasługi Wojskowej I klasy dla oficerów sztabowych Order N. M. Panny Łaskawej II klasy – 22 września 1927 austro-węgierskie Krzyż Rycerski Orderu Leopolda z dekoracją wojenną i mieczami Krzyż Rycerski Orderu Korony Żelaznej 3. klasy z dekoracją wojenną i mieczami Krzyż Zasługi Wojskowej 3 klasy z dekoracją wojenną i mieczami Srebrny Medal Zasługi Wojskowej z mieczami na wstążce Krzyża Zasługi Wojskowej Brązowy Medal Zasługi Wojskowej z mieczami na wstążce Krzyża Zasługi Wojskowej Srebrny Medal Zasługi Wojskowej na czerwonej wstążce Brązowy Medal Zasługi Wojskowej na czerwonej wstążce Krzyż Wojskowy Karola Krzyż za 25-letnią służbę wojskową dla oficerów Złoty Medal Jubileuszowy Pamiątkowy dla Sił Zbrojnych i Żandarmerii Krzyż Jubileuszowy Wojskowy Krzyż Pamiątkowy Mobilizacji 1912–1913

Zobacz też Dzierżanowski jeńcy polscy w niewoli radzieckiej (od 1939 roku) obozy NKWD dla jeńców polskich ofiary zbrodni katyńskiej – zamordowani z Ukraińskiej Listy Katyńskiej kampania wrześniowa

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Dowódcy 7 Pułku Artylerii Lekkiej (II RP) Kategoria:Dowódcy 28 Dywizji Piechoty (II RP) Kategoria:Generałowie dywizji II Rzeczypospolitej Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Medalem Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita) Kategoria:Oficerowie 5 Lwowskiego Pułku Artylerii Lekkiej Kategoria:Oficerowie artylerii II Rzeczypospolitej przeniesieni do korpusu generałów Kategoria:Oficerowie Wojska Polskiego zamordowani z Ukraińskiej Listy Katyńskiej Kategoria:Pochowani na Polskim Cmentarzu Wojennym w Kijowie-Bykowni Kategoria:Polacy – Komandorzy Legii Honorowej Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Leopolda (Austria) Kategoria:Polacy – oficerowie armii austro-węgierskiej Kategoria:Polacy – Oficerowie Legii Honorowej Kategoria:Polacy – żołnierze Cesarskiej i Królewskiej Armii w I wojnie światowej Kategoria:Polacy i obywatele polscy – więźniowie więzienia na Zamarstynowie (okupacja radziecka) Kategoria:Polacy odznaczeni Krzyżem Jubileuszowym Wojskowym Kategoria:Polacy odznaczeni Krzyżem Pamiątkowym Mobilizacji 1912–1913 Kategoria:Polacy odznaczeni Krzyżem Wojskowym Karola Kategoria:Polacy odznaczeni Krzyżem Zasługi Wojskowej Kategoria:Polacy odznaczeni Krzyżem Zasługi Wojskowej (Hiszpania) Kategoria:Polacy odznaczeni Medalem Jubileuszowym Pamiątkowym dla Sił Zbrojnych i Żandarmerii Kategoria:Polacy odznaczeni Medalem Zasługi Wojskowej Signum Laudis Kategoria:Polacy odznaczeni Odznaką za Służbę Wojskową (Austria) Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Gwiazdy Rumunii Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Korony Żelaznej Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Leopolda (Belgia) Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem św. Sawy Kategoria:Polscy mercedariusze Kategoria:Uczestnicy wojny polsko-bolszewickiej (strona polska) Kategoria:Urodzeni w 1872 Kategoria:Zmarli w 1940 Kategoria:Generałowie Wojska Polskiego – ofiary zbrodni katyńskiej