Aleksander Rybicki, ps. „Korczak”, „Spytek”, „Jacek”, „Dziurdziewicz”, „Sienkiewicz”, „ks. Jacek Żegota” (ur. 27 września 1904 w Przemyślu, zm. 14 października 1983 w Rzeszowie) – polski muzealnik, kolekcjoner dzieł sztuki, opiekun zabytków, współorganizator i kustosz Muzeum Ziemi Sanockiej, inicjator, twórca i pierwszy dyrektor Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku. Podczas II wojny światowej oficer Związku Walki Zbrojnej i Armii Krajowej, kurier oraz organizator tras kurierskich i przerzutów transgranicznych, po wojnie więzień sowieckich łagrów. Kawaler Orderu Virtuti Militari.
Życiorys Rodzina i pochodzenie Urodził się 27 września 1904 w PrzemyśluW odniesieniu do miejsca urodzenia Aleksandra Rybickiego zaistniały niejasności. Metryka urodzenia wystawiona 17 grudnia 1955 w bazylice archikatedralna Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny i św. Jana Chrzciciela w Przemyślu podała datę urodzenia 27 września 1904 w Przemyślu, natomiast dokument wydany 1 sierpnia 1957 przez Urząd Stanu Cywilnego w Przemyślu podał datę urodzenia 27 września 1904 we Lwowie, zob. W parafialnej księdze zmarłych wpisano jedynie datę urodzenia bez podania miejsca, zob. W zaświadczeniu wojskowym nr 846334 wydanym Aleksandrowi Rybickiemu po 1950 wpisano datę urodzenia 27 października 1904 w Przemyślu, zob. W życiorysie pisanym w 1955 i w ankiecie dla ZBoWiDu Aleksander Rybicki kilkakrotnie podał datę 27 października 1904 i miejsce urodzenia Przemyśl, W innym przypadku podał dzień 27 września 1904 i miejsce urodzenia we Lwowie,. Po latach miejsce urodzenia we Lwowie podali Ewa Korczyńska, zob., Henryk Olszański, zob. Natomiast Halina Piasecka-Wilczyńska w swojej pierwszej publikacji z 1984 podała Lwów, zob. W drugiej swojej publikacji z 2004 wskazała Przemyśl, zob. Ponadto współpracownik muzealny A. Rybickiego, Stefan Stefański, a także dziennikarz Artur Bata podali miejsce urodzenia Hołuczków, zob. .. Był synem Czesława lub MichałaW odniesieniu do ojca Aleksandra Rybickiego zaistniały niejasności. Metryka urodzenia wystawiona 17 grudnia 1955 w bazylice archikatedralna Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny i św. Jana Chrzciciela w Przemyślu podała Czesława Rybickiego, natomiast dokument wydany 1 sierpnia 1957 przez Urząd Stanu Cywilnego w Przemyślu podał Michała Rybickiego, zob. Dokument repatriacyjny z 1955 podał imię ojca Michał, zob. W zaświadczeniu wojskowym nr 846334 wydanym Aleksandrowi Rybickiemu po 1950 wpisano, obok miejsca urodzenia w Przemyślu, imię ojca Michał, zob. Ojca o imieniu Michał wpisano też do parafialnej księgi zmarłych, zob. W ankiecie dla ZBoWiDu Aleksander Rybicki w jednym miejscu podał imię ojca Czesław, W innym przypadku podał imię Michał, Imię ojca Michał podała także Halina Piasecka-Wilczyńska, zob. Według wersji podanej Edwardowi Zającowi przez Stefana Stefańskiego i Mieczysława Przystasza rzekomo Aleksander Rybicki miał być nieślubnym dzieckiem greckokatolickiego księdza proboszcza z Tyrawy Wołoskiej, Michała Szatyńskiego, zob. i Stanisławy z domu Blaim (ur. 1877, mająca pochodzenie francuskie oraz rodowe Korczak, zamieszkująca w Lenince Małej, nauczycielka szkolną w Tyrawie Wołoskiej, następnie w Hołuczkowie, podczas I wojny światowej więziona w obozie internowania w Talerhof). W czasie narodzin Aleksandra Rybickiego, jego rodzice zamieszkiwali we wsi Leninka koło Sambora (obecnie na Ukrainie).
Miał starsze rodzeństwo: brata Stefana (ur. 1895Stefan Rybicki był wyznania greckokatolickiego. ), siostrę Olgę (po mężu Hnat). Ojciec Aleksandra, z zawodu agronom, miał opuścić rodzinę jeszcze przed jego narodzeniem i wyjechać do Stanów Zjednoczonych.
Wykształcenie i młodość thumb|Stefan Stefański i Aleksander Rybicki przy wejściu do Muzeum Ziemi Sanockiej (1935) W latach dziecięcych przebywał w Hołuczkowie. Wychowywał się na pograniczu kultur polskiej i ukraińskiej. Od 7 roku życia uczęszczał do szkoły ludowej w Przemyślu, gdzie zamieszkiwał u swojej ciotki Flory Sas Nowosielskiej. Podczas nauki tamże od 11 roku życia podjął dyżury w przemyskim muzeum, kierowanym przez dalekiego krewnego inż. Kazimierza Osińskiego, który był inicjatorem jego działania. Ponadto w terenie poszukiwał przedmiotów o znaczeniu muzealnym, w czym specjalizował się przez całe późniejsze życie. Podjęcie nauki w przemyskim gimnazjum uniemożliwił wybuch I wojny światowej w 1914, a stało się to możliwe dopiero w 1917. W gimnazjum przystąpił do organizacji skautowej, w której był zastępowym i drużynowym. Pozostając w Przemyślu nadal działał na rzecz ratowania zbiorów. W przemyskim muzeum odpowiadał za sprzedaż biletów i sprzątanie. U kresu wojny pod koniec 1918 uczestniczył w rozbrajaniu Austriaków. Następnie brał udział w wojnie polsko-ukraińskiej 1918-1919. Podczas wojny polsko-bolszewickiej w 1920 przystąpił do Batalionu Ochotniczego w Przemyślu. Dalszej służbie w armii polskiej uniemożliwił brak wymaganego stażu i wieku, wobec czego nie przyjęto go do kompanii szturmowej. Łącznie zaliczono mu potem 11 miesięcy i 29 dni służby wojskowej. W przemyskim gimnazjum ukończył cztery klasy. Stamtąd przeniósł się do Kowla, gdzie uczył się Państwowym Gimnazjum w latach 20. Tam powstało muzeum szkolne pod opieką prof. Łukasiewicza, przy którym kontynuował swoją pasję. W 1927 zdał egzamin dojrzałości – według własnej wersji z 1955 w Kowlu, według oświadczenia z 1958 w Równem i druga z tych wersji była podawana w późniejszych opracowaniach.
Po maturze nie udało mu się dostać na studia medycyny w Wilnie i w roku akademickim 1927/1928 był słuchaczem filologii polskiej na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Warszawskiego. Następnie od 1928 do 1934 studiował medycynę na Wydziale Lekarskim Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie. W 1929 odbywał służbę wojskową w II batalionie Szkoły Podchorążych nr 9 (Strzelców Kresowych), nie uzyskując stopnia wojskowego. W 1934 powrócił do Hołuczkowa i opiekował się matką, której amputowano nogę. Po roku przerwy wznowił studia i w 1936 uzyskał absolutorium, jednak nie przystąpiwszy do egzaminów nie ukończył medycyny i nie uzyskał dyplomu. Nie ukończył także studiów filologicznych.
Według relacji Tadeusza Żurowskiego obok studiów medycznych we Lwowie od 1932 do 1937 uczęszczał też na wykłady w zakresie etnografii i archeologii na Wydziale Humanistycznym UJK w tamtejszych zakładach naukowych pod kierunkiem profesorów Adama Fischera, Leona Kozłowskiego, Tadeusza Sulimirskiego, Mieczysława Gębarowicza, zaś celem odbycia ćwiczeń konserwatorskich wyjeżdżał do Krakowa. Przejawiał zainteresowanie muzealnictwem i kolekcjonerstwem. W czasie pobytu w Hołuczkowie bywał w Sanoku, gdzie wówczas nie istniało polskie muzeum (jedynie ukraińskie). W tym czasie wraz z uczniami tamtejszego Państwowego Gimnazjum Męskiego, Stefanem Stefańskim i Adamem Fastnachtem, rozpoczął działalność gromadzenia eksponatów, które następnie zostały udostępnione w powstałym w 1934 Muzeum Ziemi Sanockiej i ulokowanym na Zamku Królewskim w Sanoku. Zachęcony przez swojego wuja, prof. Osińskiego, współtworzył Muzeum Ziemi Sanockiej i pracował tam jako kustosz od 1934 do września 1939. W trakcie swojej działalności objeżdżał bieszczadzkie tereny (przemieszczając się środkami lokomocji, ale też pieszo), gdzie nabywał lub wypraszał darowanie do muzeum wartościowych przedmiotów związanych z kulturą ludową. Ekspozycja nowo powstałej placówki została zaprezentowana podczas Zjazdu Górskiego w Sanoku w sierpniu 1936. Przed i po 1939 Aleksander Rybicki zamieszkiwał w Sanoku przy ulicy gen. Gustawa Orlicz-Dreszera (obecnie Aleja Wojska Polskiego) w mieszkaniu rodziny Cieślików nieopodal rzeki San. Działał społecznie w Związku Młodej Wsi.
II wojna światowa thumb|Aleksander Rybicki jako Andrzej Łękawski (17 czerwca 1941 w Trześniowie) Po wybuchu II wojny światowej 4 września 1939 w trakcie walk obronnych został odkomenderowany do „samodzielnej grupy dywersji przyfrontowej” mjr. Henryka Dobrzańskiego w celu dywersji na tyłach wroga i będąc wówczas powoływany do wykonywania zadań specjalnych w ramach działania Armii „Karpaty”. 18 września 1939 otrzymał rozkaz powrotu do Sanoka i „organizowania akcji dywersyjnej”. Zamieszkał w Tyrawie Wołoskiej, wsi leżącej po prawej stronie biegu rzeki San i po agresji ZSRR na Polskę z 17 września 1939 na obszarze objętym okupacją sowiecką (położony nieopodal Sanok na lewym brzegu Sanu pozostawał pod okupacją niemiecką). Usiłował zabezpieczać zbiory sanockiego muzeum, co udało się tylko w części (niektóre z nich ukrył w Tyrawie Wołoskiej u swojej matki Stanisławy). Po wkroczeniu Niemców kilkakrotnie odmówił podjęcia pracy w polskim dziale ukraińskiego Towarzystwa Muzealnego Łemkowszczyzna w Sanoku, ulokowanego w przejętej siedzibie Muzeum Ziemi Sanockiej i organizowanego przez Leona Getza„W połowie 1940 Kreisschulrat Willy Huber polecił przenieść „Muzeum Łemkiwszczyna” z pomieszczeń plebanii greckokatolickiej do gmachu zamkowego, w którym dotychczas mieściło się Muzeum Ziemi Sanockiej. Nowa placówka, działająca pod auspicjami Niemców otrzymała nazwę Ukraińskie Muzeum Łemkiwszczyna w Sanoku. Kustoszem muzeum mianowany został Ukrainiec, malarz Leon Getz. Adamowi Fastnachowi i Aleksandrowi Rybickiemu pracy w nowym, odpowiednio ukierunkowanym muzeum nie zaproponowano”. [w:] Edward Zając: Zarys dziejów Muzeum Historycznego w Sanoku. s 272, 273.. Część zbiorów MZS bezpowrotnie zaginęło. Następnie Rybicki przebywał we Lwowie i ponownie w Tyrawie, skąd bezskutecznie usiłował przedostać się do Sanoka, po czym raz jeszcze trafił do Lwowa. W październiku 1939 we Lwowie angażował się w akcje przerzutu broni i żołnierzy przez rzekę San na obszar Generalnego Gubernatorstwa pod okupacją niemiecką (wraz z nim działał wtedy inny sanoczanin Mieczysław Granatowski ps. „Gram”). W październiku działał w organizacji dywersji na obszarze powiatu sanockiego.