Wacław z Szamotuł, także Wacław Szamotulski, Szamotulczyk (ur. ok. 1524Tak w Grove Dictionary i w MGG. Liczne inne, prawdopodobnie starsze źródła podają „ok. 1526”: , w Szamotułach, zm. ok. 1560Pierwszy biograf Wacława z Szamotuł, Szymon Starowolski, podaje iż ten „zmarł w kilka zaledwie dni po śmierci swego króla , nie doszedłszy nawet czterdziestego trzeciego roku życia” (Starowolski, 138), nowoczesna nauka jednakże przesuwa rok śmierci na ok. 1560 – Encyklopedia muzyczna PWM, Grove Dictionary, MGG i in. prawdopodobnie w Pińczowie) – polski kompozytor i poetaTak w Grove Dictionary i w MGG, aczkolwiek niektórzy podają, że kompozytor i poeta będący sekretarzem Chodkiewicza to dwie różne osoby., człowiek renesansu, uważany za najwybitniejszego polskiego kompozytora przed ChopinemCzęsto tak określany na stronach internetowych, w wypracowaniach itd.: , ., a przynajmniej za jednego z najwybitniejszych polskich kompozytorów epoki odrodzenia (obok Mikołaja Gomółki i Mikołaja Zieleńskiego). Początkowo był katolikiem, później przeszedł na kalwinizm.

Życiorys Uczył się początkowo w Collegium Lubranscianum w Poznaniu, a od 1538 studiował na Akademii Krakowskiej. Między 1545 a 1547 pełnił funkcję sekretarza u kasztelana trockiego Hieronima Chodkiewicza, a od 6 maja 1547 do listopada 1555 był zatrudniony jako compositor cantus króla Zygmunta Augusta w Krakowie. Ok. 1550 zbliżył się do środowisk protestanckich, nawiązując przyjaźń z kompozytorem Cyprianem Bazylikiem oraz poetą Andrzejem Trzecieskim (do którego tekstów napisał kilka pieśni). Od listopada 1555 prawdopodobnie do śmierci pracował w wileńskiej kapeli dworskiej księcia Mikołaja Radziwiłła. Zmarł około 1560. W XVII wieku polski historyk, Szymon Starowolski, napisał: Gdyby losy pozwoliły mu żyć dłużej, z pewnością nie potrzebowaliby Polacy zazdrościć Włochom PalestrinyMożliwa forma nazwiska Palestriny, Encyklopedia PWM n-pa, hasło Palestrina., Lappiego, Viadany.

Twórczość Pisał wielogłosowe utwory religijne i świeckie do tekstów polskich i łacińskich, m.in. Mikołaja Reja, Andrzeja Trzecieskiego i Jakuba z Iłży. Do naszych czasów przetrwało tylko kilka jego utworów: trzy łacińskie motety, 4 polskie pieśni, 4 polskie psalmy (wszystkie czterogłosowe) oraz kilka utworów jednogłosowych. Jego pieśni polskie stanowią realizację ideałów reformacji w muzyce (rezygnacja z łaciny na rzecz języka narodowego, prostsza rytmika głosów w kompozycjach wielogłosowych zwiększająca czytelność tekstu, większy procent utworów o charakterze bardziej świeckim, przeznaczonych do wykonywania przez niezawodowych muzyków). Wiadomo też, iż zajmował się poezją polską i łacińską.

Muzykę jego znamionuje mistrzostwo techniki kontrapunktycznej nawiązującej w stylu do polifonii franko-flamandzkiej. Jego Modlitwa gdy dziatki spać idą (Już się zmierzcha...) oraz Kryste dniu naszej światłości są w repertuarach bardzo wielu zespołów chóralnych, a psalm Ego sum pastor bonus uświetnia niejedną ucztę kulturalną w Polsce i Europie.

Rezonans Twórczość Wacława z Szamotuł odbiła się szerokim echem: XX-wieczny kompozytor, Henryk Mikołaj Górecki, kilkakrotnie użył głosu tenorowego pieśni Już się zmierzka w formie cytatu: w Chorale w formie kanonu, w Muzyce staropolskiej op. 24, i wreszcie w (I) kwartecie smyczkowym Już się zmierzcha op. 62 (1988). Istnieje również missa parodia In te Domine speravi, której autorstwo długo przypisywane Janowi Fabriciusowi z Żywca (zm. ok. 1665)Szamotuły, Wacław aus, MGG, s. 379. podaje się obecnie w wątpliwość, przesuwając datę powstania mszy na ok. 1595 rokPóźniak Piotr, Repertuar polskiej muzyki wokalnej w epoce Renesansu..

Zachowane utwory Wszystkie utwory, jeśli nie zaznaczono inaczej, przeznaczone są na 4-głosowy chór a cappella.

Motety łacińskie: In te Domine speravi, wydany w Norymberdze (1554) – pierwszy utwór polskiego kompozytora, wydany poza granicami Polski Ego sum pastor bonus, wydany w Norymberdze (1564) Nunc scio vere – zachowany w manuskrypcie w transkrypcji organowej w tzw. tabulaturze „Zamkowej” z ok. 1590 r. Pieśni polskie (prawdopodobnie wszystkie po 1550): Christe, qui lux es et dies, po polsku (inc. Kryste, dniu naszej światłości, słowa Mikołaj Rej) Modlitwa, gdy dziatki spać idą (Już się zmierzka, pieśń wieczorna, słowa Andrzej Trzecieski) Pieśń o narodzeniu Pańskim (Pochwalmyż wszytcy społem..., sł. Jakub z Iłży?) Powszednia spowiedź (Ach mój niebieski Panie, słowa Andrzej Trzecieski) Psalmy w polskim tłumaczeniu: Błogosławiony człowiek (Beatus vir, qui non abiit..., Psalm 1. w tłum. pol. Andrzeja Trzecieskiego) I któż będzie przemieszkiwał (Domine, quis habitabit, Psalm 14. tł. Andrzej Trzecieski) Nakłoń, Panie, ku mnie ucho Twoje (Inclina, Domine, aurem Tuam, Psalm 86. (85.) w tłum. pol. Mikołaja Reja) Alleluia, chwalcie Pana (Laudate Dominum omnes gentes, Psalm 117. (116.) w tłum. pol. Mikołaja Reja?)

Jest również autorem następujących utworów: Dekalog mniejszy, Dekalog więtszy, Pieśń a prośba człowieka krześcijańskiego.

Oprócz tego wiadomo, że skomponował m.in. 8-głosową Mszę (zag.), Lamentacje i pasję (zag.) oraz szereg innych utworów łacińskich.

Nagrania płytowe Sub Ursae. Under the Northern Sky. Complete Works of the Polish Renaissance Master Wacław z Szamotuł (Venceslaus Schamotulinus) Wyk. Cracow Singers, Marc Lewon – lutnia, Agnieszka Budzińska-Bennett – kierownictwo artystyczne (Raumklang 2018, RK 3801). Album zawiera premierowe nagranie odnalezionej i zrekonstruowanej najdłuższej kompozycji Wacława z Szamotuł, Lamentationes. (7 utworów w języku polskim + 3 motety łacińskie), do odsłuchania Pieśń o Narodzeniu Pańskim w formacie mp3, wyk. zespół Il Canto, wyd. Fragmenty płyty CD z utworami Wacława z Szamotuł do odsłuchania – niemal wszystkie zachowane utwory – oprócz In Te, Domine, speravi; na płycie także Missa Paschalis Marcina Leopolity, wyk. zespół Collegium Vocale Bydgoszcz, wyd. Dux; album zdobył Fryderyka 2001 w dziedzinie Album roku – muzyka dawna Tallis, Wacław z Szamotuł, Pękiel – 4 pieśni i 3 psalmy w języku polskim, wyk. Affabre Concinui, wyd. A&C; z tej płyty utwory: Modlitwa gdy dziatki spać idą oraz Alleluja, chwalcie Pana w formacie mp3

Rex – Muzyka Złotego Wieku w Polsce – płyta z nagraniem Pieśni o narodzeniu Pańskim w wyk. zespołu Trombastic, wyd. Dux

Muzyka Polskiego Renesansu -w wykonaniu Zespołu Ars Nova – płyta zawiera nagrania dwóch utworów Wacława z Szamotuł: Modlitwa, gdy dziatki spać idą i Kryste dniu naszej światłości wyd. [TRAVERS 2006]

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne Kryste, dniu naszej światłości w wykonaniu chóru Carmen Kryste, dniu naszej światłości w wykonaniu Akademickiego Chóru Politechniki Gdańskiej Kryste, dniu naszej światłości w wykonaniu Chóru Akademickiego UW

Utwory Wacława z Szamotuł w bibliotece Polona

Kategoria:Absolwenci i studenci Akademii Krakowskiej Kategoria:Absolwenci i studenci Akademii Lubrańskiego w Poznaniu Kategoria:Artyści związani z Zygmuntem II Augustem Kategoria:Ludzie związani z kalwinizmem w I Rzeczypospolitej Kategoria:Ludzie związani z Szamotułami (I Rzeczpospolita) Kategoria:Muzycy związani z Krakowem (I Rzeczpospolita) Kategoria:Polscy kompozytorzy renesansowi Kategoria:Polscy kompozytorzy XVI wieku Kategoria:Polscy poeci XVI wieku Kategoria:Biografie kanonu polskiej Wikipedii Kategoria:Ludzie urodzeni w Szamotułach