Dolina Loary – kraina historyczna Francji, na obszarze której znajduje się ponad 300 średniowiecznych i renesansowych zamków oraz pałaców doby oświecenia usytuowanych nad Loarą i jej dopływami.
Za turystyczną stolicę regionu, z racji swego położenia i kuchni, uznawane jest Tours. Na drugim miejscu znajduje się Angers, lecz więcej zabytków mają takie historyczne miasta, jak Amboise, Blois, Saumur i Beaugency, rozrzucone wzdłuż rzeki. Tradycyjnie rozumiana Dolina Loary to ciąg majestatycznych zamków, wśród których są niezwykle malowniczy Château Azay-le-Rideau oraz otoczony pięknymi ogrodami zamek w Villandry. Dalej na północ znajdują się miasta Le Mans i Chartres ze średniowiecznymi katedrami otoczone murami galorzymskimi. Leżące na zachodzie regionu Nantes jest portem i bramą na Atlantyk.
Wprowadzenie Dolina Loary (franc. Le Val de Loire) nazywana jest Ogrodem Francji i Kolebką języka francuskiego. Jest znana i podziwiana ze względu na architekturę także takich miast jak Chinon, Nantes, czy Orlean i opromienionych sławą zamków.
Dolina Loary, wraz z jej licznymi pomnikami kultury, stanowi renesansowy i oświeceniowy wizerunek sztuki europejskiej. To połączenie piękna krajobrazu z kulturalnym dziedzictwem, którego obrazem są tutejsze miasta, wioski, liczne zamki i produkowane w regionie wino, decyduje o wyjątkowości doliny.
2 grudnia 2000 roku UNESCO wpisało środkową część doliny rzeki, pomiędzy ujściami Maine i Sully-sur-Loire, na swoją prestiżową Listę Światowego Dziedzictwa. Wybierając ten obszar, na który składają się departamenty Loiret, Loir-et-Cher, Indre i Loara i Maine i Loara, komitet w uzasadnieniu podał, że Dolina Loary stanowi:
„an exceptional cultural landscape, of great beauty, comprised of historic cities and villages, great architectural monuments – the Châteaux – and lands that have been cultivated and shaped by centuries of interaction between local populations and their physical environment, in particular the Loire itself” (wyjątkowy krajobraz kulturowy, o wielkim pięknie, składający się z historycznych miast i wiosek, wielkich zabytków architektonicznych - zamków - i ziem, które były kultywowane i kształtowane przez stulecia wzajemnego oddziaływania między miejscową ludnością a ich środowiskiem fizycznym, w szczególności z Loarą)Loire Valley - UNESCO castles to castles.
Historia mały|Zamek w Chambord
Dolina była zamieszkana już w czasach galijskich, ale decydującą przyczyną powstania wspaniałych budowli w dolinie Loary była nowa koncepcja rezydencji.
Pojawiła się ona po powrocie Walezjuszów z wojen w Italii. Okazało się bowiem, że istniejące zamki średniowieczne nie mają już racji bytu, tym bardziej, że zapanował okres pokoju. Karol VIII, Ludwik XII i Franciszek I zaczęli naśladować włoski styl życia, w którym o potędze władzy królewskiej świadczyła kultura, elegancja i przepych.
Większość zamków pochodzi z okresu renesansu i została zaprojektowana dla królów i arystokratów francuskich przez włoskich artystów. Istnieje także kilka zamków pochodzących z okresu wczesnego średniowiecza.
W połowie XVI wieku król Franciszek I przemieścił ośrodek sprawowania władzy z powrotem znad Loary do Paryża. Wielcy architekci podążyli za nim, ale Dolina Loary nadal dla arystokracji francuskiej pozostała miejscem wypoczynku. Wstąpienie na tron Ludwika XIV w połowie XVII wieku ponownie uczyniło z Paryża także miejsce wypoczynku – gdy król zbudował pałac w Wersalu. Niemniej jednak ci, którzy cieszyli się łaską królewską, a byli bogaci, odnawiali stare zamki lub budowali zupełnie nowe letnie rezydencje nad Loarą.
Podczas rewolucji francuskiej część zamków została zburzona lub splądrowana. Ich dawni właściciele stracili życie na gilotynie. W czasie obu wojen światowych niektóre zamki pozamieniano na kwatery dowódcze różnych armii.
Dzisiaj te zamki, które pozostały w rękach prywatnych, służą ich właścicielom jako miejsca zamieszkania (w kilku przypadkach dostępne dla turystów), jednak większość to hotele i pensjonaty. Niektóre zajmują władze lokalne różnych szczebli, a największe, jak zamek w Chambord, znajdują się w gestii rządu francuskiego, jako odwiedzane przez setki tysięcy turystów rocznie muzea.
thumb|640px|center|Mapa z wybranymi zamkami nad Loarą
Lista zamków mały|upright|Zamek w Montsoreau mały|upright|Zamek w Azay-le-Rideau mały|upright|Zamek w Villandry mały|upright|Zamek w Sully-sur-Loire mały|upright|Zamek Ainay-le-Vieil mały|upright|Zamek w Chaumont mały|upright|Zamek w Langeais mały|upright|Zamek w Saumur mały|upright|Zamek w Serrant mały|upright|Zamek w Troussay
Główne zamki królewskie Zamek w Amboise Zamek w Angers Zamek w Blois Zamek w Chambord Zamek Chenonceau (Chenonceaux) Zamek w Chinon Zamek Gaillard w Amboise (Château-Gaillard) Zamek w Langeais Zamek w Loches Zamek Plessis-lèz-Tours (Château de Plessis-lèz-Tours) (Tours) Zamek w Saumur Zamek w Tours
Ważne zamki szlacheckie Zamek w Azay-le-Rideau Zamek Beauregard (Cellettes) Zamek w Brézé Zamek w Brissac Zamek Chanteloup (Amboise) Zamek w Châteaudun Zamek w Chaumont (Chaumont-sur-Loire) Zamek w Cheverny Zamek Clos-Lucé (Amboise) Zamek Książąt Bretanii (Château des ducs de Bretagne) (Nantes) Zamek w Gien Pałac Jacques-Cœur (Palais Jacques-Cœur) (Bourges) Zamek w Le Lude Zamek w Meillant Zamek w Montsoreau Pałac Książęcy w Nevers (Palais ducal de Nevers) Zamek w Richelieu Zamek w Sully-sur-Loire Zamek w Ussé Zamek w Valençay Zamek w Vendôme Zamek w Villandry
Inne zamki zachowane do dziś Zamek w Ainay-le-Vieil Zamek w Ancenis Zamek w Anet Zamek w Argy Zamek w Azay-le-Ferron Zamek w Baugé Zamek w Beaugency Zamek Boisgibault (Ardon) Zamek Boumois (Saint-Martin-de-la-Place) Zamek w Briare Zamek w Bussière Zamek Candé (Monts) Zamek Chamerolles (Chilleurs-aux-Bois) Zamek w Champtoceaux Zamek w Châteauneuf-sur-Loire Zamek w Chémery Zamek w Chissay Zamek Clermont (Le Cellier) Zamek w Courtalain Zamek w Dampierre-en-Burly Zamek w Fougères-sur-Bièvre Zamek w Gizeux Zamek Goulaine (Haute-Goulaine) Zamek Grand-Blottereau (Nantes) Zamek Gué-Péan (Monthou-sur-Cher) Zamek w Huisseau-sur-Mauves Zamek La Bourdaisière (Montlouis-sur-Loire) Zamek w La Bussière Zamek La Farinière (Cinq-Mars-la-Pile) Zamek w La Ferté-Saint-Aubin Zamek La Huardière (Sully-sur-Loire) Zamek La Possonnière (Couture-sur-Loir) Zamek La Verrerie (Oizon) Zamek w Lavardin Zamek Le Moulin (Lassay-sur-Croisne) Zamek Le Plessis-Bourré (Écuillé) Zamek Le Rivau (Lemere) Zamek Le Roujoux (Fresnes) Zamek Les Réaux (Chouzé-sur-Loire) Zamek L'Islette (Cheillé) Zamek w Luynes Zamek Menaudière (Chissay-en-Touraine) Zamek w Menars Zamek w Meung-sur-Loire Zamek Montgeoffroy (Mazé) Zamek w Montigny-le-Gannelon Zamek Montpoupon (Céré-la-Ronde) Zamek w Montrésor Zamek w Montreuil-Bellay Zamek w Montrichard Zamek w Oudon Zamek w Ponts-de-Cé Zamek w Saché Zamek w Saint-Aignan Zamek w Saint-Brisson Zamek w Selles-sur-Cher Zamek Serrant (Saint-Georges-sur-Loire) Zamek w Talcy Zamek w Trèves (Chênehutte-Trèves-Cunault) Zamek Troussay (Cheverny) Zamek Valmer (Chançay) Zamek Varennes (Savennières) Zamek Villesavin (Tour-en-Sologne)
Przypisy
Bibliografia Jan Baszkiewicz, Historia Francji, Ossolineum 1978 Karol Estreicher, Historia sztuki w zarysie, Warszawa 1982, Zamki nad Loarą, pr. zb. Ossolineum 1992,
Kategoria:Historia Francji Kategoria:Obiekty z listy dziedzictwa UNESCO we Francji ! Kategoria:Loara