thumb|Ulica Belwederska w rejonie ulic Lądowej i Sulkiewicza (2019) Ulica Belwederska – ulica w warszawskich dzielnicach Śródmieście i Mokotów.
Historia Ulica Belwederska powstała w XVII wieku jako droga wiodąca z Warszawy do Wilanowa. W 1593 wzniesiono przy niej drewniany kościół św. Anny i Małgorzaty, istniejący do 1818 roku, a tuż obok niego – willę Krzysztofa Zygmunta Paca zwaną Belwederem. Od nazwy tej posiadłości w latach 80. XVIII wieku została utworzona nazwa ulicy.
W 1780 roku w rejonie ul. Grottgera powstał Zameczek z Salonem – pawilon w formie ruiny należący do zespołu zabudowań pałacu Izabeli Lubomirskiej przy ul. Puławskiej, zwanego później pałacem Szustra. Autorem projektu Zameczku był Szymon Bogumił Zug.
Usypane w 1770 roku okopy Lubomirskiego większy odcinek ulicy pozostawiły poza granicami Warszawy. Za linią wału od XVIII wieku rozwijały się cegielnie, należące do magnaterii i Dominika Merliniego, architekta Stanisława Augusta Poniatowskiego. Po 1830 roku cegielnie przeszły na własność Wawrzyńca Mikulskiego, zaś w ich pobliżu wzniesiono domy robotnicze, będące jednymi z najwcześniej powstałych obiektów tego typu w mieście. Efektem działania cegielni były liczne glinianki i kanały; ich reliktem jest staw Morskie Oko w parku Morskie Oko. W sąsiedztwie parku utworzono w XIX wieku miejsce zabaw zwane Promenadą, gdzie działała knajpka o tej samej nazwie. Jej właściciel doprowadził do swego lokalu kolejkę konną od Rogatek Belwederskich; stała się ona zaczątkiem istniejącej w latach 1892–1957 kolejki wilanowskiej kursującej ulicą Belwederską i dalej przez Sadybę do Wilanowa.
Od drugiej połowy XIX wieku przy ulicy działały liczne fabryki; do większych zaliczała się usytuowana u zbiegu z ul. Piaseczyńską Fabryka Naczyń Mleczarskich „K. Miller i S-ka”, zatrudniająca ponad 100 osób.
W 1881 roku u zbiegu z ul. Sułkowicką wybudowano schronisko dla paralityków, należące do gminy Ewangelicko-Augsburskiej. Budynek wzniesiono według projektu Jana Kacpra Heuricha. Po 1899 roku zabudowania powiększono o nowy pawilon zaprojektowany przez Józefa Piusa Dziekońskiego.
W 1908 roku do Warszawy przyłączono odcinek Belwederskiej aż po ul. Promenada; tereny znajdujące się pomiędzy ulicami Humańską a Dworkową nadal należały do kolonii wsi Mokotów. Pierwsze kamienice czynszowe powstawały przy Belwederskiej od początków XX wieku; okres międzywojenny przyniósł budowę licznych domów jednorodzinnych, w tym niezachowanej willi gen. Władysława Sikorskiego wzniesionej u zbiegu z ul. Turecką.
Rok 1939 nie przyniósł wielkich zniszczeń w zabudowie ulicy. W maju 1940 nazwa ulicy została zmieniona przez niemieckie władze okupacyjne na Sonnenstrasse.
W okresie powojennym wyburzono szereg ocalałych zabytków: w 1952 roku XVIII-wieczny Zameczek z Salonem Szustrów, po 1966 roku willę Sikorskiego, zaś po 1970 roku – zabudowania zakładu paralityków z czynną kaplicą, co wywołało protesty.
W 1955 przy ulicy wzniesiono monumentalny gmach Ambasady ZSSR nawiązujący do architektetury klasycystycznej, zaprojektowany przez Wielikanowa i Rożena. W latach 1980–1981 u zbiegu z ul. Gagarina wzniesiono Centralny Dom Handlowy „Dom Książki” (Uniwersus) zaprojektowany przez Leszka Sołonowicza. Późnomodernistyczny budynek w typie kontenerowca był inspirowany twórczością Jamesa Stirlinga.
W marcu 2022 podpisano umowę na budowę linii tramwajowej do Wilanowa, obejmującą budowę torowiska wzdłuż ulicy na odcinku pomiędzy skrzyżowaniem z ulicami Chełmską i Dolną a skrzyżowaniem z ulicami Gagarina i Spacerową. W sierpniu 2022 rozpoczęto prace budowlane. Linię tramwajową oddano do użytku w październiku 2024.
Uchwałą Rady m.st. Warszawy z dnia 13 października 2022 ciągowi pieszo-jezdnemu usytuowanemu wzdłuż ulicy, po jej zachodniej stronie, na odcinku między ul. Spacerową a ul. Bagatela nadano nazwę aleja Ofiar Rosyjskiej Agresji.
Po zachodniej stronie ulicy na całej jej długości biegnie droga rowerowa.
Ważniejsze obiekty Osiedle Dolna-Belwederska Park Morskie Oko Pomnik Władysława Sikorskiego Przedwojenny salon samochodowy „Auto-Koncern”, po wojnie odbudowany w całkowicie innej formie. Obecnie garaże i siedziba Policji (nr 16) Czerwona willa (nr 18) Uniwersus (nr 20) Regent Warsaw Hotel (dawniej Hyatt Regency Warsaw, nr 23) Rosyjski Ośrodek Nauki i Kultury i Przedstawicielstwo Handlowe Federacji Rosyjskiej (nr 25) Hotel Hera (nr 26/30) Willa Wilkoszewskich z 1927 roku, zwana także willą Jaroszewicza (nr 44b) Ambasada Federacji Rosyjskiej (nr 49) Hotel Parkowa (nr 46/50) Belweder (nr 54/56)
Przypisy
Bibliografia
Belwederska Kategoria:Sielce (Warszawa) Kategoria:Ujazdów (Warszawa)