Niszczyciele typu 2400-tonowego – seria francuskich wielkich niszczycieli z okresu międzywojennego i II wojny światowej, składająca się z 18 jednostek należących do trzech zbliżonych podtypów: Guépard, Aigle i Vauquelin. Wszystkie trzy odmiany miały zbliżone charakterystyki, w tym wyporność standardową około 2400 ton oraz charakterystyczną sylwetkę, z czterema kominami w dwóch grupach.
Historia powstania Po I wojnie światowej rozwój klasy niszczycieli we Francji przebiegał dwutorowo: oprócz zwykłych niszczycieli średniej wielkości, nazywanych we Francji „torpedowcami eskadrowymi” (torpilleurs d'escadre – przede wszystkim 1300-tonowy typ Bourrasque), rozwijano klasę wielkich niszczycieli, klasyfikowanych jako „kontrtorpedowce” (contre-torpilleurs); przy tym pojęcie to miało inne znaczenie niż używane w Polsce, gdzie kontrtorpedowcami nazywano przed wojną wszystkie niszczyciele. Była to unikalna klasa okrętów, niemająca bezpośrednich odpowiedników na świecieFrancuskie wielkie niszczyciele o takich parametrach, były w tym okresie klasą unikalną. Podobną jednostką, lecz pojedynczą, był tylko jugosłowiański „Dubrovnik”. Dla Wielkiej Brytanii, USA i Japonii jednostek takich zabraniał budować traktat londyński. Na świecie określano je też jako lidery, aczkolwiek nie miały służyć do przewodzenia flotyllom zwykłych niszczycieli, lecz do działań w jednolitych zespołach. Wielkie niszczyciele miały stanowić klasę pośrednią między niszczycielami a lekkimi krążownikami i służyć do walki z okrętami nawodnymi. Ich głównymi przeciwnikami miały być niszczyciele włoskie, od których miały silniejsze uzbrojenie. W pewnym stopniu wielkie niszczyciele miały też wypełniać zadania krążownicze – działania na liniach komunikacyjnych nieprzyjaciela. Drugim parametrem, na który Francuzi kładli nacisk w konstrukcji wielkich niszczycieli, była wyjątkowo duża prędkość, umożliwiająca uniknięcie walki z krążownikami. Pierwszym typem „kontrtorpedowców” była szóstka 2100-tonowego typu Jaguar, budowanych od 1922. Ich główne parametry, jak uzbrojenie i szybkość, nie odbiegały jeszcze radykalnie od zwykłych dużych niszczycieli, lecz uległo to zmianie w kolejnym typie 2400-tonowym, który stanowił w jego kolejnych odmianach najliczniejszą serię jednostek tego rodzaju w marynarce francuskiej.
Oprócz zwiększenia rozmiarów, głównym wyróżnikiem nowych wielkich niszczycieli stało się przejście z dział kalibru 130 mm, i tak największego ze stosowanych w niszczycielach, na działa kalibru 138,6 mmKaliber 130 mm, stosowany we Francji i ZSRR, stanowił górną granicę kalibru dział niszczycieli na świecie w okresie międzywojennym, wynikającą także z traktatu londyńskiego. Wyjątkiem był jugosłowiański lider „Dubrovnik” – 140 mm. Najpopularniejsze kalibry dział niszczycieli tego okresu to 120–127 mm. Ponadto, mocniejsze siłownie zapewniły nowym okrętom prędkość co najmniej 35–36 węzłów, a na próbach nawet rzędu 40 węzłów. Niszczyciel należący do ostatniego podtypu, uzyskał na próbach prędkość maksymalną aż 42,85 węzła.
Budowa i odmiany Pierwszym typem 2400-tonowych niszczycieli był typ Guépard, którego trzy jednostki zamówiono w ramach programu z 1925 roku i kolejne trzy – programu z 1926 roku. Okręty te wchodziły do służby w latach 1930–1931. Wyróżnia się wśród nich grupy A – trzy pierwsze jednostki („Guepard”, „Bison”, „Lion”„Lion” należał do grupy A według tabeli w J. Guiglini: "2400-tonowce...". Według W. Iwanow: "Korabli..." grupę A tworzyły tylko dwa pierwsze okręty.) i B – trzy dalsze, lecz nie różniły one się znacząco. Wadą okrętów tego podtypu były działa o względnie niewielkiej szybkostrzelności i początkowo słabe przyrządy kierowania ogniem – tylko jeden dalmierz koincydencyjny, uzupełniony od 1935 drugim. thumb|„Guepard” (grupy A)
Drugą odmianę niszczycieli 2400-tonowych stanowił typ Aigle, składający się z 6 jednostek budowanych według programu z 1927 roku (grupa C i D). Główną różnicę w porównaniu z wcześniejszym typem stanowił nowy model dział 138,6 mm, o większej szybkostrzelności. Miały one ponadto minimalnie krótszy kadłub, a ich nadbudówki różniły się w detalach. Od 1936 na okrętach typu Aigle montowano lepsze dalmierze stereoskopowe. Okręty te weszły do służby w 1932 (grupa C) i 1934 roku (grupa D).
Dwa ostatnie niszczyciele tego typu („Milan” i – grupa D) miały eksperymentalnie zastosowane siłownie o większej mocy, z kotłami o większym ciśnieniu pary. Pozwalało to na uzyskanie nieco większej prędkości (aż 41,9 w na próbach) i zasięgu, odróżniały się one także kształtem rufy i zaokrągloną przednią ścianą nadbudówki dziobowej. W grupie D zmieniono też uzbrojenie torpedowe – w miejsce przedniego trzyrurowego aparatu torpedowego na pokładzie w osi symetrii kadłuba zastosowano dwa dwururowe, rozsunięte ku burtom. Pojawiła się na nich także możliwość stawiania min.
Ostatnim typem 2400-tonowych niszczycieli był Vauquelin, budowany w ramach programów z 1928 i 1929 (po trzy jednostki). Zastosowano w nim ponownie siłownię o mocy, jak w grupach od A do C, lecz architekturę kadłuba, nadbudówek i uzbrojenie przejęto z grupy D. Po raz pierwszy przy budowie kadłubów stosowano spawanie. Okręty te wchodziły do służby w latach 1933–1934.
Okręty Nazwapołożenie stępki, stoczniawodowaniewejście do służbylosTyp GuépardGrupa A„Bison”14.03.1927, AL29.10.192824.10.1930"Bison" – oddanie do służby 24. 10. 1930 za W. Iwanow. Według M.J. Whitley, Zerstörer im Zweiten Welkrieg, Stuttgart, 1997, , s.56-60 – 10.10.1930zatopiony 3.05.1940 (niem. lotnictwo)„Guépard”14.03.1927, AL19.04.192813.08.1929"Guepard" – oddanie do służby 13. 08. 1929 za M.J. Whitley samozatopiony 27.11.1942„Lion”27.07.1927, ACF"Lion" – położenie stępki 27.07.1927 i wejście do służby 5.02.1931 za W. Iwanow. Według M.J. Whitley położenie stępki 6.08.1926 i wejście do służby 21.01.1931 5.08.19295.02.1931 samozatopiony 27.11.1942Grupa B„Vauban”25.03.1929, ACF„Vauban” – położenie stępki 25.03.1929 i wejście do służby 05. 02. 1931 za W. Iwanow. Według M.J. Whitley, położenie stępki 22.5.1927 i wejście do służby 9.1.193101.02.193005. 02. 1931samozatopiony 27.11.1942„Verdun”10.08.1927, ACL4.07.192819.04.1930„Verdun” – wejście do służby 19.04.1930 za W. Iwanow. Według M.J. Whitley – 1. 4. 1930samozatopiony 27.11.1942Valmy”5.05.1927, ACLP19.05.192826.01.1930„Valmy” – wejście do służby 26.01.1930 za W. Iwanow. Według M.J. Whitley – 1. 1. 1930samozatopiony 27.11.1942Typ AigleGrupa C„Aigle”8.10.1928, ACL19.02.19311.11.1932samozatopiony 27.11.1942„Vautour”21.02.1929, FCM (H)28.08.19301.06.1932samozatopiony 27.11.1942„Albatros”30.01.1929, ACL27.06.193025.01.1932wycof. 9.9.1959„Gerfaut”13.05.1929, ACB14.06.193015.03.1932samozatopiony 27. 11. 1942Grupa D„Milan”01. 12. 1930, AL13.10.193118.05.1934zatopiony 8.11.1942 (am. okręty)18. 08. 1930, AL14.08.193118.05.1934zatopiony 9.11.1942 (bryt. okręty)Typ VauquelinGrupa E13. 03. 1930, ACF29.03.193129.03.1934samozatopiony 27.11.1942„Kersaint”19. 09. 1930, ACL14.11.193114.01.1934samozatopiony 27.11.194212. 04. 1930, ACB8.11.19316.10.1933samozatopiony 27.11.1942„Tartu”14. 09. 1930, ACL7.12.19318.02.1933samozatopiony 27.11.1942„Maillé-Brézé”9.10.1930, ACLP9.11.193125.04.1934zatonął 30. 4. 1940„Chevalier Paul”28. 02. 1931, FCM (S)21.03.193224.08.1934zatopiony 16.06.1941 (bryt. lotnictwo)
Stocznie: ACB – Ateliers et Chantiers de la Bretagne, Nantes ACF – Ateliers et Chantiers de la France, Dunkierka ACL – Ateliers et Chantiers de la Loire, Saint Nazaire ACLP – Ateliers et Chantiers de Saint-Nazaire – Penhoët, Saint Nazaire AL – Arsenal de Lorient, Lorient FCM – , Hawr (H) lub La Seyne-sur-Mer (S)
Opis konstrukcji thumb|„Milan” (grupy D) Niszczyciele typu 2400-tonowego miały ogólnie typową architekturę dla niszczycieli, z pokładem dziobowym podwyższonym na ok. 1/3 długości okrętu, lecz wyróżniały się dużymi rozmiarami i niektórymi unikalnymi cechami architektury. Przede wszystkim ich wyróżnik stanowiły cztery cienkie, pochylone kominy, w dwóch rozsuniętych grupach po dwa obok siebie, nie spotykane już w niszczycielach tego okresuCzterokominowe niszczyciele konstruowano jedynie przed I wojną światową i podczas niej (okręty amerykańskich typów Wickes i Clemson budowano jeszcze po wojnie).. Dzięki ostrej, łukowo wygiętej dziobnicy i sporej długości, sylwetka okrętów miała dynamiczny wygląd. Nadbudówka dziobowa była rozbudowana, trzypiętrowa. Na pokładzie dziobowym umieszczone było działo nr 1 artylerii głównej z maską ochronną, drugie tuż za nim na piętrze nadbudówki (wylot lufy działa nr 2 znajdował się przed maską działa nr 1, więc nie była konieczna osłona przeciwpodmuchowa między działami, za to miały one charakterystyczne barierki wokół dział). Za działem znajdowało się drugie piętro nadbudówki, a na nim trzecie, obejmujące przeszklony pomost nawigacyjny z odkrytymi skrzydłami i z odkrytym pomostem bojowym na dachu. Forma nadbudówki różniła się w poszczególnych grupach niszczycieli. Wczesne okręty (grupy A-C) miały płaską przednią ścianę sterówki, ściętą na narożnikach, z tego grupa A miała 7 okien w przedniej ścianie, grupa B – 3 okna i grupa C – 5 okien. Okręty grupy D i E miały natomiast zaokrągloną przednią ścianę, przechodzącą w boczneJean Guiglini: "2400-tonowce...". Za uskokiem pokładu była wąska nadbudówka stanowiąca podstawę dla dwóch kominów, a dalej na śródokręciu druga nadbudówka z dwoma kolejnymi kominami. Pomiędzy nadbudówkami umieszczony był pierwszy aparat torpedowy (niszczyciele grup A-C) lub znajdowały się w tym miejscu dwa aparaty torpedowe rozsunięte ku burtom (grupy D-E). Na nadbudówce śródokręcia, za drugą parą kominów, umieszczone było działo nr 3, a za nadbudówką, w osi podłużnej kadłuba rufowy aparat torpedowy. Dalej, na rufie znajdowała się nadbudówka rufowa, z dwoma działami umieszczonymi na pokładzie rufowym i nadbudówce, analogicznie, jak na dziobie. Siłownia okrętowa była rozmieszczona w czterech przedziałach wodoszczelnych w układzie naprzemiennym, zwiększającym odporność na uszkodzenia: pierwsza kotłownia, maszynownia prawej turbiny, druga kotłownia, maszynownia lewej turbiny. W kotłowniach były po dwa kotły, z indywidualnymi kominami.
Uzbrojenie artyleryjskie niszczycieli było bardzo silne – 5 pojedynczych dział kalibru 138,6 mm, które wystrzeliwały 40-kilogramowe pociski, o masie prawie dwukrotnie większej niż typowe dla niszczycieli działa 120 mm. Wadą dział modelu 1923, zastosowanych w typie Guepard, była niewielka szybkostrzelność 5-6 strz./min., spowodowana między innymi wysokim zamocowaniem luf i niewygodnym ładowaniem. W kolejnych typach zastosowano działa nowej konstrukcji, model 1927, o szybkostrzelności praktycznej 8-10 strz./minTeoretyczna szybkostrzelność nawet do 12-15 strz/min, ale system dosyłania amunicji nie był wystarczający dla utrzymania takiej prędkości (French 138.6 mm/40 (5.46") Model 1927 w serwisie Navweaps.com). Z uwagi na kaliber, zapas amunicji był umiarkowany – 140 pocisków na działoConway's... s.267-268. Działa były chronione lekko opancerzonymi maskami przeciwodłamkowymi.