Powiat tucholski – powiat w Polsce, położony w północno-zachodniej części województwa kujawsko-pomorskiego. Jego siedzibą jest miasto Tuchola.
Podział administracyjny Powiat tucholski powstał 1 stycznia 1999 roku wskutek reformy administracyjnej, której jednym z aspektów było wprowadzenie powiatów jako drugiego szczebla administracji, pomiędzy województwami i gminamiUstawa z dnia 24 lipca 1998 r. o wprowadzeniu zasadniczego trójstopniowego podziału terytorialnego państwa ()..
Został stworzony z części znoszonego województwa bydgoskiegoRozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 października 1996 r. w sprawie określenia miast oraz gmin wchodzących w skład województw ().Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 sierpnia 1998 r. w sprawie utworzenia powiatów ().. Terytorium powiatu zostało określone w kształcie identycznym do tego, jaki posiadał on przed swoją likwidacją w 1975 roku.
Z powiatem tucholskim graniczą jednostki: powiat starogardzki w województwie pomorskim od północnego wschodu, powiat świecki od wschodu, powiat bydgoski od południa, powiat sępoleński od południowego zachodu, powiat chojnicki w województwie pomorskim od północnego zachodu.
W skład powiatu wchodzi 6 gmin: 1 miejsko-wiejska oraz 5 wiejskich. Na jego terenie położone jest jedno miasto – TucholaRozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad prowadzenia, stosowania i udostępniania krajowego rejestru urzędowego podziału terytorialnego kraju oraz związanych z tym obowiązków organów administracji rządowej i jednostek samorządu terytorialnego ()..
+ Gmina (2025) (2024) SiedzibaObwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 23 sierpnia 2017 r. w sprawie wykazu gmin i powiatów wchodzących w skład województw (). TERYT Typ Nazwa 0416012 wiejska 25x25px Cekcyn Cekcyn 0416022 wiejska 25x25px Gostycyn Gostycyn 0416032 wiejska 25x25px Kęsowo Kęsowo 0416042 wiejska 25x25px Lubiewo Lubiewo 0416052 wiejska 25x25px Śliwice Śliwice 0416063 miejsko-wiejska 25x25px Tuchola Tuchola
W historii powiatu doszło do jednej zmiany granic: w 2008 roku w granice gminy Lniano w powiecie świeckim włączono część wsi Wysoka o powierzchni 19,31 ha z gminy CekcynRozporządzenie Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2007 r. w sprawie ustalenia granic niektórych gmin i miast oraz nadania miejscowościom statusu miasta ()..
Pokrycie terenu Powiat tucholski według danych z 2025 roku zajmował powierzchnię 1075,38 km², co stanowiło 6,0% powierzchni województwa kujawsko-pomorskiego. Pod względem powierzchni zajął 7. lokatę spośród 19 powiatów w województwie oraz 104. miejsce wśród 314 powiatów Polski. Największą część powierzchni powiatu zajmowały grunty leśne (49,9%) oraz rolne (44,0%). Zabudowanych i zurbanizowanych było 3,5% terenów, zaś pod wodami znajdowało się ich 2,6%.
Demografia
Według stanu z 31 grudnia 2024 roku w powiecie tucholskim zamieszkiwało 46 763 mieszkańców: 23 476 kobiet (50,2% ludności) i 23 287 mężczyzn (49,8%), czyli 2,4% ludności województwa kujawsko-pomorskiego. Gęstość zaludnienia w powiecie wyniosła 43 osoby na km². Pod względem ludności powiat tucholski zajął w 2024 roku 12. miejsce spośród 19 powiatów w województwie oraz 244. lokatę wśród 314 powiatów Polski.
Wskaźnik urbanizacji wyniósł 27,5%; w miastach w tym dniu mieszkały 12 843 osoby, zaś na wsi 33 920 osób.
W Narodowym Spisie Ludności i Mieszkań 2021 1,14% mieszkańców powiatu zadeklarowało narodowość borowiacką. Drugim po polskim najczęściej używanym językiem domowym jest angielski, zadeklarowany przez 1,16% mieszkańców.
Historia W latach 1950–1975 powiat tucholski należał do województwa bydgoskiego, a wcześniej do województwa pomorskiego z siedzibą w Bydgoszczy lata 1945–50). W II RP (1920–1939) powiat tucholski wchodził w skład województwa pomorskiego z siedzibą w Toruniu.
Powiat istniał także w okresie rozbiorów (1875–1920) w ramach Królestwa Prus, wchodząc w skład prowincji Prusy Zachodnie.
Wcześniej powiat tucholski funkcjonował w ramach państwa krzyżackiego, a następnie w ramach Korony Królestwa Polskiego począwszy od pokoju toruńskiego, zawartego przez Koronę z Zakonem krzyżackim w 1466 roku. Starostami tucholskimi byli m.in.: XV wiek: Mikołaj Szarlejski, Jan Kościelecki, Mikołaj Kościelecki XVI wiek: Jan Janusz Kościelecki, Stanisław Kościelecki, XVII wiek: Albrycht Stanisław Radziwiłł, Dominik Mikołaj Radziwiłł, Jan Andrzej Morsztyn XVIII wiek: Michał Serwacy Wiśniowiecki, Jerzy Wilhelm Goltz
W 1744 roku ustanowiony został wilkierz starostwa tucholskiego.
Władze powiatu Starostowie tucholscy Na podstawie źródła: Andrzej Wegner (9 listopada 1998 – 24 listopada 2006), Piotr Mówiński (24 listopada 2006 – 2 grudnia 2010), Dorota Gromowska (2 grudnia 2010 – 1 grudnia 2014), Michał Mróz (1 grudnia 2014 – 7 maja 2024), Andrzej Urbański (od 7 maja 2024).
Kadencja 2024–2029 Prezydium Rady Powiatu Przewodnicząca Rady – Ilona Lesikowska (Gminy dla Powiatu), Wiceprzewodniczący Rady – Tomasz Bonk (Gminy dla Powiatu), Wiceprzewodniczący Rady – Sławomir Majnert (PiS).
Członkowie Rady Powiatu Gminy dla Powiatu – 6 mandatów: Justyna Banaszek-Turzyńska, Tomasz Bonk, Aleksander Fennig, Ilona Lesikowska, Anita Muzioł, Andrzej Urbański, Koalicja Obywatelska – 1 mandat: Krzysztof Dereszyński, Prawo i Sprawiedliwość – 4 mandaty: Jerzy Kowalik, Dariusz Kwaśniewski, Antoni Lewandowski, Sławomir Majnert, Razem dla Powiatu Tucholskiego 2024 – 2 mandaty: Waldemar Kierzkowski, Andrzej Myszkowski, Trzecia Droga – 1 mandat: Eugeniusz Kłopotek (PSL), Wspólny Powiat Tucholski 2024 – 3 mandaty: Andrzej Pruszak, Lucyna Karnowska, Michał Mróz.
Zarząd Powiatu Starosta Tucholski – Andrzej Urbański (Gminy dla Powiatu), Wicestarosta – Jerzy Kowalik (PiS), Członek Zarządu – Waldemar Kierzkowski (Razem dla Powiatu Tucholskiego 2024)
Powiaty partnerskie powiat tarnogórski
Przypisy
tucholski