August Cieszkowski herbu Dołęga (ur. 12 września 1814 w Suchej, zm. 12 marca 1894 w Poznaniu) – polski ziemianin, hrabia, ekonomista, działacz i myśliciel społeczny i polityczny, filozof mesjanistyczny, jeden z założycieli Ligi Narodowej Polskiej, współtwórca i prezes Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, członek Towarzystwa Rolniczego w Królestwie Polskim w 1858 rokuRoczniki Gospodarstwa Krajowego. R. 16, 1858, T. 32, nr 1, Warszawa 1858, s. 178., członek honorowy Towarzystwa Muzeum Narodowego Polskiego w Rapperswilu od 1890 rokuSprawozdanie z Zarządu Muzeum Narodowego Polskiego w Rapperswylu za Rok ...., 1899, s. 5.. Życiorys Był jedynym synem ziemianina, Pawła Wincentego Cieszkowskiego z Cieszkowa h. Dołęga oraz Zofii Kickej, córki Augusta Kickiego z Kitek h. Gozdawa, a wnukiem Floriana Cieszkowskiego (kawalera Orderu Św. Stanisława). Urodził się i mieszkał początkowo w rodzinnym majątku w Suchej koło Węgrowa na Mazowszu. Studiował na Uniwersytecie Jagiellońskim i w Berlinie. W 1838 obronił doktorat z filozofii w Heidelbergu. Po studiach odbył kilkuletnią podróż po Europie. Odwiedził Francję, Anglię i Włochy. W 1840 powrócił do kraju i gospodarował w Surhowie (powiat krasnostawski), by w 1842 przenieść się na stałe do Wierzenicy koło Poznania.
Po wielu latach, w 1857 roku w Jeruzalu (koło Mińska Mazowieckiego), wziął ślub ze swoją kuzynką, Heleną z Cieszkowskich, z którą miał potem dwóch synów: Krzysztofa (1859–?) oraz Augusta Adolfa (1861–1932). Po śmierci spoczął w kościele św. Mikołaja w Wierzenicy, a jego majątek odziedziczył młodszy syn, August Adolf Cieszkowski.
Działalność społeczna i polityczna thumb|left|Pismo do Maksymiliana Jackowskiego od Towarzystwa Przyjaciół Nauk z podpisem prezesa Augusta Cieszkowskiego ze zbiorów Archiwum Państwowego w Poznaniu
W 1848 opublikował odezwę do parlamentów świata, w której nawoływał do powszechnego porozumienia. Współtworzył Ligę Narodową Polską (1848). Deputowany do Pruskiego Zgromadzenia Konstytucyjnego w 1848 roku. Był posłem do pruskiego zgromadzenia narodowego (1848–1855) i działaczem (1860–1866 przewodniczącym) Koła Polskiego przy sejmie pruskim. Wraz z innymi posłami wielkopolskimi na znak protestu przeciwko postanowieniom konstytucji pruskiej nie uwzględniającej praw społeczności polskiej złożył mandat 5 lutego 1850. Do Sejmu został powtórnie wybrany 16 marca 1850Roman Kromierowski, Koło Polskie w Berlinie 1847-1860, Poznań 1910, s. 71–72.. Działał na rzecz powołania uniwersytetu w Poznaniu. Trzykrotnie został wybrany na prezesa Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk (1857–1858, 1861–1868, od 1885). W 1870 założył Wyższą Szkołę Rolniczą w Żabikowie, której nadał imię zmarłej w 1861 żony Haliny. Jej tradycje kontynuuje Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu (dawniej Akademia Rolnicza im. Augusta Cieszkowskiego). W 1873 został wpisany w poczet członków krakowskiej Akademii Umiejętności. Zgromadził bogaty księgozbiór (kilka tysięcy tomów), obejmujący prace z filozofii, nauk społecznych i przyrodniczych, matematyki, ekonomii rolnictwa i techniki. Zbiory te uległy rozproszeniu w czasie wojen światowych. thumb|August Cieszkowski i Zygmunt Krasiński na drzeworycie (autorstwa Józefa T. Polkowskiego, z 1862 roku), który był ilustracją do artykułu Jadwigi Łuszczewskiej o ich przyjaźni. thumb|Portret dwóch filozofów: Bronisława Trentowskiego z Augustem Cieszkowskim ok. 1860
Filozofia thumb|Testament Augusta Cieszkowskiego z 1864 r. (miejsce przechowywania: Archiwum Państwowe w Poznaniu) mały|Pomnik na Rynku w Swarzędzu Jako filozof krytykował idealizm dialektyczny Hegla, a zasadą bytu i historii uczynił ideę czynu. Podczas pobytu w Paryżu w latach 40. XIX wieku wywarł wpływ na Pierre’a Proudhona (który przyznawał, że jest jego dłużnikiem), jak i pośrednio na myśl młodoheglistów – jednak nie na samego Karla Marksa, który prawdopodobnie nie czytał jego dzieł.
Według mesjanistycznej koncepcji Cieszkowskiego naród polski został powołany do przebudowy społeczno-moralnej rzeczywistości współczesnej (tzw. filozofia narodowa). Cieszkowski podkreślał rolę Kościoła katolickiego, zapowiadał nadejście epoki Ducha Świętego i pisał o znaczącej roli Słowiańszczyzny. Najważniejsze tezy zawarł w dziełach: Prolegomena zur Historiosophie (1838), Gott und Palingenesie (1842), Ojcze nasz (1848–1906, cztery tomy).
Jego filozofia miała duży wpływ na twórczość pisarską Zygmunta Krasińskiego (jego bliskiego przyjaciela) oraz Cypriana Kamila Norwida. Do pokrewnych mu myślicieli są zaliczani Bronisław Ferdynand Trentowski i Józef Kremer.
Jego dzieła (np. Ojcze nasz) były także dogłębnie analizowane przez historyków literatury, zafascynowanych jego filozofią, takich jak Ignacy Chrzanowski.
Publikacje De la pairie et de l'aristocratie moderne, Paris: Société Française d'Imprimerie et de Libraire, 1844 (Libraire d’Amyot, Éditeur; Paris 1844) Du crédit et de la circulation, Paris: Treuttel et Wutz, 1839 (Paris: Impr. de Cosson). O kredycie i obiegu, Poznań: [s.n.], 1911 ([Poznań]: "Praca" J. Katolicka). Fontes rerum Polonicarum e tabulario Reipublicae Venetae exhausit, Posnaniae: [s.n.], 1890 ([Posnaniae]: Typ. Off. Dziennik Poznański). Prolegomena zur Historiosophie, Berlin: bei Veit, 1838 ([Berlin]: Gebr. Unger). Prolegomena do historiozofii; Bóg i paligeneza oraz Mniejsze pisma filozoficzne z lat 1838–1842, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1972. Gott und Palingenesie, Berlin: E. H. Schröder, 1842 (Berlin: A. W. Schade). Bóg i palingenezya, Poznań: J. Leitgeber, 1912 (Poznań: Druk. Nakładowa "Praca"). Ojcze nasz, t. 1. Paryż: w Druk. i Litogr. Maulde i Renou, 1848; kolejne tomy publikowane do 1906 r. Notre Père, Paris: Société Française d'Impr. et de líbr., 4 tomy, 1906–1929, ([Paris]: Société Française d'Impr. et de Libr. Poitiers). The Desire of All Nations, London: Student Chistian Movement, 1919 (Kingsway: The Botolph Print. Works). Antrag zu Gunsten der Klein-Kinder Bewahranstalten als Gundlage der Volks-Erziehung, Berlin: W. Moeser, 1855. O drogach ducha, Poznań: [s.n.], 1869 (Poznań: N. Kamieński). O izbie wyższej i arystokracyi w naszych czasach, Poznań: [s.n.], 1908 (Poznań: Druk. Dziennika Poznańskiego). O ochronach wiejskich, Lwów [etc]: J. Milikowski, 1842 ([s.l. :fs.n.]). O romansie nowoczesnym, Warszawa: [s.n.] 1846 (Warszawa: S. Strąbski). Słowa wieszcze Polaka wyrzeczone roku 1846: pamiątka 1 Zjazdu Słowiańskiego w Pradze Czeskiej, Praga: Druk. Synów B. Haase, 1848. Starania o polski uniwersytet w Poznaniu: Augusta hr. Cieszkowskiego wnioski składane w sejmie Prus, Poznań: Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk: Uniwersytet im. Adama Mickiewicza, 2009. Uwagi nad obecnym stanem finansów angielskich, Warszawa: [s.n.], 1842. Selected Writings of August Cieszkowski, Cambridge; New York: Cambridge University Press, 2009.
Upamiętnienie W dwusetną rocznicę urodzin filozofa w 2014 Sejm RP przyjął okolicznościową uchwałęUchwała Sejmu (M.P. 2014 poz. 836)., zaś na rynku w Swarzędzu (siedziby gminy do której należy Wierzenica) stanął jego pomnik, ufundowany przez prywatnego sponsora.
Fundacja Augusta hr. Cieszkowskiego ufundowana przez polskich filozofów – prof. Juliusza Domańskiego i prof. Stanisława Borzyma przyznaje stypendia jego imienia.
Zobacz też Collegium im. Cieszkowskich, należące do Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu
Przypisy
Bibliografia Seweryn Dziamski, August Cieszkowski, w: Wielkopolski Słownik Biograficzny, Warszawa-Poznań 1981. Witold Jakóbczyk, Przetrwać nad Wartą 1815–1914, 55. część cyklu "Dzieje narodu i państwa polskiego", Warszawa 1989. Norman Davies, Boże igrzysko, t. II, Kraków, Znak, 1992, s. 64–65. Wiesława Sajdek, Postęp bez rozboju. Podstawy teorii dynamizmu społecznego w filozofii Augusta Cieszkowskiego, Lublin 2008.
Linki zewnętrzne dr hab. Rafał Łętocha, Tradycja i postęp. Parafia Wierzenica. Dzieła Augusta Cieszkowskiego w bibliotece Polona. Audycja , Ratajska Telewizja Kablowa.
Kategoria:Absolwenci i studenci Uniwersytetu Jagiellońskiego (okres zaborów) Kategoria:Biografie kanonu polskiej Wikipedii August Cieszkowski Kategoria:Członkowie Akademii Umiejętności Kategoria:Członkowie Ligi Polskiej (1848–1850) Kategoria:Członkowie Towarzystwa Muzeum Narodowego Polskiego w Rapperswilu Kategoria:Członkowie Towarzystwa Rolniczego w Królestwie Polskim (1858–1861) Kategoria:Deputowani do Pruskiego Zgromadzenia Konstytucyjnego (1848) Kategoria:Doktorzy honoris causa Uniwersytetu Jagiellońskiego Kategoria:Ludzie związani z Luboniem Kategoria:Ludzie związani z Nową Suchą Kategoria:Ludzie związani z Wierzenicą Kategoria:Polacy w Niemczech Kategoria:Polscy ekonomiści Kategoria:Polscy filozofowie XIX wieku Kategoria:Polscy posłowie do pruskiego Landtagu w Berlinie Kategoria:Polscy ziemianie Kategoria:Prezesi Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk Kategoria:Uczestnicy Zjazdu Słowiańskiego w Pradze 1848 Kategoria:Urodzeni w 1814 Kategoria:Zmarli w 1894