Kościół ewangelicko-augsburski w Wierzchucinie – dawna parafia Kościoła Ewangelicko-Unijnego, a później filiał Parafii Ewangelicko-Augsburskiej Gdańsk-Gdynia-Sopot w Sopocie, w diecezji pomorsko-wielkopolskiej. Obecnie obiekt jest własnością prywatną dr Gabrieli Kurylewicz i pełni funkcję pracowni sztuki (muzyki, poezji, filozofii i malarstwa).
W miejsce pierwszej dziewiętnastowiecznej świątyni z muru pruskiego, w 1882 r. zbudowano ceglany kościół neogotycki. Zlokalizowano ją w zachodniej części wsi, przy drodze prowadzącej z Choczewa do Krokowej. Budowla została zaprojektowana w stylu neogotyckim jako jednonawowy kościół z dominantą wysokiej wieży od strony zachodniej. Wzniesiono ją z cegły, z charakterystycznymi ostrołukowymi oknami, rozetami oraz drewnianą emporą we wnętrzu.
Po 1945 r. w Wierzchucinie przetrwał cmentarz ewangelicki założony w 2 połowie XIX wieku. Tymczasem kościół ewangelicki został opuszczony i zniszczeniu uległo jego całe wyposażenie. Pełnił funkcję składu nawozów sztucznych, a dawną proboszczówkę przejęły Lasy Państwowe. Dzięki staraniom ks. seniora Edwarda Dietza, budynek kościoła został odzyskany i na nowo poświęcony 10 września 1961 r. Przeniesiono wówczas do niego zabytkowe wyposażenie z nieczynnego kościoła w Janowicach. Były to między innymi barokowy ołtarz z 1695 roku, chrzcielnica oraz epitafia. Filiał w Wierzchucinie przez powojenne dekady skupiał niewielką liczbę wiernych, a wraz z postępującymi zmianami demograficznymi i migracją ludności społeczność ewangelicka w okolicy stopniowo się zmniejszała, a kościół przestał być użytkowany. Mimo, że w 1981 roku został wpisany do rejestru zabytków województwa gdańskiego, budynek kościoła niezabezpieczony i nieremontowany, niszczał. Dokumentacja konserwatorska wskazywała wówczas potrzebę pilnego zabezpieczenia budynku, znalezienia nowego właściciela oraz przeprowadzenia kapitalnego remontu.
W l. 1999/2000 budynek kościoła wraz z ziemią w Wierzchucinie kupiła od Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Sopocie Gabriela Kurylewicz, doktor filozofii, poetka, kompozytorka, malarka, córka Wandy Warskiej i Andrzeja Kurylewicza. Własnym, rodzinnym sumptem podniosła budynek zabytkowego kościoła z ruiny i przekształciła w autorską pracownię sztuki – muzyki, poezji, filozofii i malarstwa. Założyła park z łąką i drzewami. W budynku kościoła od 2019 roku prowadzone przez Gabrielę Kurylewicz Fundacja Forma – Teatr, Instytut Sztuki i Badań Filozoficznych oraz Fundacja Piwnica Artystyczna Wandy Warskiej i Andrzeja Kurylewicza organizują spotkania twórcze i filozoficzne, koncerty kameralne muzyki poważnej i poezji. Na wieży został zachowany krzyż. Obiekt jest zadbany i służy zarówno polskiej sztuce współczesnej, jak i zachowaniu pamięci o kulturze ewangelickiej Pomorza. Więcej informacji na stronie https://www.piwnica-forma.waw.pl/
Bibliografia Katalog zabytków sztuki w Polsce, Seria nowa, , t.5, Województwo gdańskie, pod red. Barbary Roll i Iwony Strzeleckiej, z. 2, Puck, Żarnowiec i okolice, oprac. Tadeusz Chrzanowski [i in.], Warszawa, WAiF, 1989, Narodowy Instytut Dziedzictwa – karta ewidencyjna zabytku: Kościół poewangelicki w Wierzchucinie, oprac. Ewa Stieler, czerwiec 1997, Ośrodek Dokumentacji Zabytków w Gdańsku. (PDF: karta ewidencyjna zabytku architektury i budownictwa) Rejestr zabytków województwa pomorskiego – wpis nr 844 dotyczący kościoła w Wierzchucinie.
Serwis Odkrywcza Turystyka: Dawny kościół ewangelicki w Wierzchucinie.
Kategoria:Parafie w diecezji pomorsko-wielkopolskiej Zbór