Wydarzenia historyczne 1201 – trzęsienie ziemi w austriackiej Górnej Styrii (Murau), odczuwane było w Czechach, na Morawach, w południowych i środkowych Niemczech oraz w Polsce i na Śląsku (4 maja) 1202 – rozpoczęło się oblężenie Zadaru przez krzyżowców IV krucjaty; po raz pierwszy katoliccy krzyżowcy zaatakowali katolickie miasto (13 listopada) 1203 – IV wyprawa krzyżowa: krzyżowcy zdobyli Konstantynopol. Obalony cesarz Aleksy III uciekł nocą z miasta (17 lipca) 1204 – Mikołaj Kanabos odmówił przyjęcia wyboru na cesarza bizantyńskiego (28 stycznia) 1205 – car bułgarski Kałojan pobił pod Adrianopolem wojska Cesarstwa Łacińskiego dowodzone przez Baldwina I (14 kwietnia) 1206 – Temudżyn (Czyngis-chan) zjednoczył Mongołów i rozpoczął podboje (pd. Syberia w 1207, pn. Chiny w 1211, wsch. Iran w 1218) 1207 – doszło do wielkiego pożaru Magdeburga w wyniku którego m.in. spłonęła doszczętnie miejscowa katedra (20 kwietnia) 1208 – zwycięstwo króla Szwecji Eryka X Knutssona nad królem Danii Swerkerem II Młodszym w bitwie pod Leną (31 stycznia) 1209 – Franciszek z Asyżu otrzymuje od papieża Innocentego III ustne zatwierdzenie reguły (16 kwietnia). Jest to równoznaczne z powstaniem Zakonu Braci Mniejszych 1210 – spłonęła doszczętnie katedra w Reims we Francji (6 maja) 1211 – Alfons II został królem Portugalii (26 marca) 1212 – wyprawa krzyżowa dzieci z Francji i Niemiec (przewiezione do Aleksandrii, zostały sprzedane w niewolę) 1213 – w bitwie przy porcie Damme flota angielska pokonała francuską (30 maja) 1214 – wojska angielskie pod wodzą króla Jana bez Ziemi przeprawiły się na kontynent i zajęły francuski port La Rochelle (16 lutego) 1215 – ogłoszenie Wielkiej Karty Swobód przez króla Anglii, Jana bez Ziemi (15 czerwca) 1216 – Ludwik VIII Lew zdobył Winchester i kontrolował ponad połowę królestwa Anglii (14 czerwca) 1217 – flota francuska poniosła klęskę w starciu z Anglikami w bitwie morskiej pod Sandwich (24 sierpnia) 1218 – św. Piotr Nolasco założył w Barcelonie Zakon Najświętszej Maryi Panny Miłosierdzia dla Odkupienia Niewolników (10 sierpnia) 1219 – Król Danii Waldemar II Zwycięski wygrał bitwę z Estami, zakładając na jej miejscu Rewal. Wkrótce potem Niemcy zajęli Dorpat, Narwę i wyspę Ozylię 1220 – król Niemiec Fryderyk II wydał przywilej Confederatio cum principibus ecclesiasticis dla niemieckiej hierarchii kościelnej (26 kwietnia) 1221 – wojska cesarskie próbowały położyć kres shōgunatowi (Japonia) 1222 – założono Uniwersytet w Padwie (29 września) 1223 – Mongołowie odnieśli pierwsze zwycięstwo nad wojskami europejskimi, w bitwie nad Kałką w pobliżu Morza Azowskiego pokonali armię książąt ruskich (31 maja) 1224 – cesarz Fryderyk II założył 5 czerwca uniwersytet w Neapolu (L'Università degli Studi di Napoli Federico II) 1225 – Krzyżacy, otrzymawszy nadania w Siedmiogrodzie, zaczęli zabiegać tam o stworzenie własnego państwa 1226 – sprowadzenie Krzyżaków do Polski 1227 – Czyngis-chan (przed śmiercią) podzielił imperium mongolskie pomiędzy 4 synów 1228 – Franciszek z Asyżu ogłoszony świętym (16 lipca) 1229 – podpisano Traktat paryski (12 kwietnia) 1230 – Bułgarzy zwyciężyli w bitwie pod Kłokotnicą, klęska Teodora Angelosa (9 marca) 1231 – utworzenie inkwizycji przez papieża Grzegorza IX 1232 japoński ród Hōjō wydał kodeks okresu Kamakura zawierający przepisy prawne i administracyjne oraz Kodeks Jōei najazd Mongołów na koreańskie państwo Korjo 1233 – Hermann von Salza dokonał lokacji Chełmna i Torunia na prawie magdeburskim (28 grudnia). Lokacja Torunia dotyczy części Starówki zwanej Stare Miasto 1234 – północne Chiny uległy całkowicie podbojowi mongolskiemu 1235 – Fryderyk II wydaje przywilej, tzw. Landfrieden, który potwierdza dawne i dodaje nowe prawa książętom niemieckim (15 sierpnia) 1236 – krucjaty północne: klęska kawalerów mieczowych w bitwie pod Szawlami na Litwie (22 września). Krzyżacy wzmocnieni byli dodatkowo posiłkami udzielonymi im przez ruski Psków 1237 – w bitwie pod Cortenuova cesarz Fryderyk II rozbił wojska Ligi Lombardzkiej (27 listopada) 1238 – wojska mongolskie po wodzą Batu-chana zdobyły Moskwę (2 lutego) 1239 – francuski inkwizytor Robert le Bougre wysłał na stos 183 katarów (13 maja) 1240 – wojska nowogrodzkie pokonały Szwedów w bitwie nad Newą (15 lipca) 1241 – największy zasięg najazdów mongolskich w Europie 1242 – na zamarzniętych wodach jeziora Pejpus doszło do bitwy między kawalerami mieczowymi a wojskami księcia nowogrodzkiego Aleksandra Newskiego, która powstrzymała ekspansję zakonu na ziemie ruskie (5 kwietnia) 1243 – powstanie Złotej Ordy, państwa Tatarów we wsch. Europie, zach. Syberii i Azji Środkowej 1244 – po 10 miesiącach oblężenia krzyżowcy zdobyli Montségur w Pirenejach, ostatnią twierdzę katarów (16 marca). Około 200 obrońców zostało spalonych na stosach 1245 – odbył się Sobór lyoński I zwołany przez papieża Innocentego IV (26 czerwca - 17 lipca) 1246 – król węgierski Bela IV pokonał wojska księcia austriackiego Fryderyka Babenberga pod Litawą (15 czerwca) 1247 – Lyon: Jan di Piano Carpini i Benedykt Polak powrócili z wyprawy do Imperium Mongolskiego (18 listopada) 1248 – zwycięstwo obrońców Parmy nad wojskami cesarza Fryderyka II Hohenstaufa w bitwie pod Victorią (18 lutego) 1249 – Koszyce otrzymały prawa miejskie (13 kwietnia) 1250 początek tzw. wielkiego bezkrólewia w Niemczech (trwało aż do roku 1273) 1251 – zagrożony przez koalicję Krzyżaków i Rusi oraz przez bunt wewnętrzny władca litewski Mendog przyjął chrzest 1252 – papież Innocenty IV wydał bullę Ad extirpanda, w której zezwolił na stosowanie tortur wobec heretyków (15 maja) 1253 – flamandzki franciszkanin, misjonarz i podróżnik Wilhelm z Rubruk dotarł z misją od króla Francji Ludwika IX na dwór wielkiego chana mongolskiego Mongke (27 grudnia) 1254 – w Budzie został zawarty pokój między królem Węgier Belą IV a królem Czech Przemysłem Ottokarem II (3 kwietnia) 1255 – król czeski Przemysł Ottokar II przybył Krzyżakom z pomocą. Wspólna wyprawa dotarła do ujścia Pregoły, a postawiony tam gród nazwano Królewcem 1256 – Mongołowie pod wodzą Hulagu-chana zdobyli należącą do Asasynów górską twierdzę Alamut w dzisiejszym Iranie (15 grudnia) 1257 – na Uniwersytecie Paryskim Robert de Sorbon utworzył Collège de Sorbonne 1258 – bitwa morska pod Akką między Genuą i Wenecją o wpływy w Ziemi Świętej (24 czerwca) 1259 – podpisano Traktat paryski (4 grudnia) 1260 – Mongołowie pod wodzą Hulagu-chana zdobyli i splądrowali syryjskie miasto Aleppo (25 stycznia) 1261 – ludność Grenlandii zgodziła się na zwierzchnictwo króla Norwegii, zachowując jednak własny system prawa 1262 – Islandia straciła niepodległość i stała się częścią Norwegii 1263 – bitwa pod Largs między Norwegami a Szkotami (2 października) 1264 – papież Urban IV ustanowił święto Bożego Ciała (11 sierpnia) 1265 – rozpoczął obrady parlament angielski, zwołany przez Simona de Montfort, po raz pierwszy w historii złożony z wybieranych, a nie nominowanych przedstawicieli ludności (20 stycznia) 1266 – wojska Manfreda Hohenstaufa, króla Sycylii, i Karola I Andegaweńskiego stoczyły bitwę pod Benewentem zakończoną klęską i śmiercią Manfreda (26 lutego) 1267 – we włoskim Viterbo papież Klemens IV kanonizował Jadwigę Śląską, patronkę Polski i Śląska (26 marca) 1268 – Mamelucy zdobyli Antiochię (18 maja) 1269 – Marynidzki sułtan Abu Jusuf Jakub zajął Marrakesz i ostatecznie odsunął od władzy w Maroku dynastię Almohadów 1270 – siódma wyprawa krzyżowa pod wodzą króla Ludwika IX oblega Tunis (epidemia dżumy położyła kres wyprawie) 1271 – Kubilaj (wnuk Czyngis-chana) został ogłoszony w Pekinie cesarzem Chin 1272 – Karol I Andegaweński utworzył Regnum Albaniae, uznając je za integralną część korony neapolitańskich Andegawenów 1273 – w obawie przed potęgą królestwa Czech, Niemcy na zjeździe we Ratyzbonie obrali na swego króla Rudolfa I Habsburga (29 września); wybór ten zakończył, trwające ćwierć wieku, „Wielkie bezkrólewie” 1274 i 1281 – armia mongolska 2-krotnie usiłowała podbić Japonię 1275 – pierwsza pisemna wzmianka o Amsterdamie (27 października) 1276 – Augsburg stał się wolnym miastem Rzeszy (9 marca) 1277 – biskup Paryża Étienne Tempier potępił 219 tez awerroizmu (7 marca) 1278 – bitwa pod Suchymi Krutami, koniec prosperity czeskich Przemyślidów (26 sierpnia). Rudolf z Habsburga triumfował 1279 – upadek narodowej dynastii Song na południu Chin, obalonej przez feudałów mongolskich pod wodzą Kubilaja (19 marca) 1280 – pierwsze wzmianki o broni palnej i armacie (Chiny) 1281 – w bitwie pod Himsem armia sułtana mameluków Kalawuna pokonała armię mongolskich Ilchanidów pod dowództwem Mongkego Temura i sprzymierzonych chrześcijan (29 października) 1282 – na Sycylii wybuchło powstanie ludowe, tzw. Nieszpory sycylijskie, przeciwko rządom Andegawenów (30 marca) 1283 – Bitwa morska koło Malty (8 lipca) 1284 – wydano Statut z Rhuddlan ogłaszający przyłączenie Walii do Korony Angielskiej (3 marca) 1285 – na tron Francji wstąpił Filip IV Piękny (5 października). Zasłynął jako ten, który zlikwidował zakon templariuszy 1286 – król Szkocji Aleksander III zginął spadając wraz z koniem ze skały (19 marca) 1287 – Powódź św. Łucji (14 grudnia): w Niderlandach miała miejsce katastrofalna powódź; fale Morza Północnego przerwały tamy, a na zalanych terenach powstało Zuiderzee 1288 – wojna o sukcesję w Limburgii: bitwa pod Worringen (5 czerwca) 1289 – Mamelucy zdobyli Trypolis 1290 – Andrzej III został koronowany na króla Węgier (13 lipca) 1291 – Mamelucy zdobyli Akkę (18 maja), ostatnią posiadłość krzyżowców na Bliskim Wschodzie 1292 – Adolf z Nassau został wybrany na króla niemieckiego (5 maja) 1293 – szwedzki możnowładca Tyrgils Knuttsson przyłączył księstwo Karjala do Królestwa Szwecji i założył miasto Viipuri 1294 – rozpoczęto budowę kościoła Santa Croce we Florencji (3 maja) 1295 – Francja i Szkocja zawarły w Paryżu tzw. Stare Przymierze, skierowane przeciw Anglii (23 października) 1296 powrót Marco Polo z Chin do Wenecji pierwszy bieg uliczny dla kobiet (Wiedeń) 1297 – powstanie Księstwa Monako (8 stycznia) 1298 – wojna Wenecji z Genuą: Bitwa morska pod Curzolą (8 września) 1299 – wojska sułtana Maroka Abu Jakuba Jusufa rozpoczęły 8-letnie oblężenie Tilimsan (6 maja), stolicy kraju Abdalwadydów w dzisiejszej Algierii 1300 – stworzono jeden z najstarszych portolanów (tzw. Mapa z Cortony)
Władcy Polski w XIII wieku 1194-1202 : Leszek Biały (książę krakowski) 1202-1206 : Władysław Laskonogi 1202-1210 : Leszek Biały (książę krakowski) 1210-1211 : Mieszko Plątonogi 1211-1227 : Leszek Biały 1227-1229 : Władysław Laskonogi 1229-1232 : Konrad I mazowiecki 1232-1238 : Henryk I Brodaty (książę krakowski) 1238-1241 : Henryk II Pobożny (książę krakowski) 1241 : Bolesław II Rogatka 1241-1243 : Konrad I mazowiecki (książę krakowski) 1243-1279 : Bolesław V Wstydliwy (książę krakowski) 1279-1288 : Leszek Czarny 1288 i 1289 : Bolesław II mazowiecki 1288-1290 : Henryk IV Probus (książę krakowski) 1289 : Władysław I Łokietek 1291-1296 : Przemysł II (książę krakowski, od 1295 – król) 1291-1305 : Wacław II
A Antoni Padewski Dante Alighieri
F Franciszek z Asyżu
T Tomasz z Akwinu
V Villard de Honnecourt – francuski architekt
13