Andronik II Paleolog zwany Starszym (ur. 25 marca 1259 w Konstantynopolu; zm. 13 lutego 1332 w Konstantynopolu) – cesarz bizantyński, najstarszy syn Michała VIII Paleologa i Teodory Doukainy Watatziny, wnuczki cesarza Jana III Watatzesa. Mąż Anny Węgierskiej – córki Stefana V króla Węgier. Po śmierci Anny żonaty z Jolantą z MontferratuPaleologowie, seria: "Dynastie świata", Warszawa 2011, s. 14..
Kronika panowania 1272 – koronacja na współcesarza u boku ojca, Michała VIII 1282 – początek samodzielnego panowania; anulowanie unii lyońskiej z 1274 r. 1284 – ślub z Jolantą z Montferratu 1294–1299 - wsparcie dla Genui w wojnie z Wenecją, okupione dotkliwymi stratami 1302 – dotkliwa klęska w starciu z wojskami Osmana pod Bafeus (Vafevs) w Azji Mniejszej 1302 – wynajęcie Kompanii Katalońskiej pod komendą Rogera de Flor 1304 – zwycięska kampania azjatycka Kompanii Katalońskiej przeciw Turkom 1305 – zamordowanie Rogera de Flor w Adrianopolu i wybuch walk katalońsko-bizantyńskich (trwały do 1309 r.) 1320 – przedwczesna śmierć najstarszego syna Andronika, dziedzica tronu Michała IX 1321–1328 – przegrana wojna domowa z wnukiem i imiennikiem, Andronikiem III 1328 – reforma skarbowa 1328 – zmuszony przez wnuka do abdykacji, wstąpił do monasteru
Życiorys Andronik II był pobożnym intelektualistą, zręcznym dyplomatą i rozważnym administratorem na tronie bizantyńskim. Seria nieszczęść, jakie spadły na Cesarstwo za jego panowania, często wypacza ocenę dokonań tej postaci, szczególnie w zestawieniu z poprzednikiem, wojowniczym Michałem VIII, okrytym chwałą restauratora Bizancjum. Andronik nie lubił ojca, diametralnie różnił się odeń temperamentem, a na dodatek musiał stawić czoła trudnemu dziedzictwu rządów Michała. W trosce o spójność państwa natychmiast anulował unię lyońską (z 1274). Usunął patriarchę Jana Bekkosa i przywrócił na tron patriarchę Józefa. Wraz z kolejnym patriarchą Nifonem doprowadził do zakończenia konfliktu ze stronnictwem arsenitów - zwolenników patriarchy Arseniusza, obalonego przez Michała VIII. centruj|mały|504x504px|Mapa ukazująca Bałkany, Anatolię i Bliski Wschód w 1328 r.
Usiłował zahamować postępy tureckie w zaniedbanej Azji Mniejszej uciekając się do rekrutowania najemników i zabezpieczyć pozycję Bizancjum na Bałkanach poprzez sojusz z Serbią (1299). Realizację pierwszego zadania okupił ruiną finansową i spustoszeniem państwa przez Katalończyków, a drugiego – tragicznym losem swej pięcioletniej córeczki Symonidy oddanej za żonę brutalnemu Stefanowi Urošowi II Milutinowi (1282–1321) i utratą północnej Macedonii na rzecz Serbów.
W trakcie jego rządów doszło do dalszego upadku gospodarczego państwa. Andronik II dewaluował monetę i podwyższał podatki by ratować skarb Cesarstwa. Z oszczędności zmniejszył armię i zrezygnował z utrzymywania floty, co okazało się dużym błędem strategicznym.
Bizancjum uległo w tych latach dalszej feudalizacji i decentralizacji, a niemal cała Anatolia padła łupem Osmanów, którzy w 1326 roku zdobyli Bursę. Fatalny okres rządów Andronika zakończyła abdykacja w wyniku przegranej z wnukiem i imiennikiem, Andronikiem III (1328–1341), kolejnej wojny domowej, która pogłębiła rozkład Cesarstwa. mały|Bazylikon przedstawiający Jezusa Chrystusa (po lewej) oraz Andronika II wraz z synem Michałem IX (po prawej). Mimo klęsk politycznych Cesarstwo przeżywało rozwój kultury i nauki. W otoczeniu Andronika II znajdowali się pisarz Teodor Metochita, uczony Nicefor Chumnos, historycy Jerzy Pachymeres oraz Nicefor GregorasM.J. Leszka, Andronik II, [w:] Paleologowie, seria: "Dynastie świata", Warszawa 2011, s. 26 - 29.. mały|Anatolijskie władztwa (tur. beyliki) pod koniec panowania Andronika II.
mały|172x172px|Złoty Hyperpyron przedstawiający klęczącego Andronika II przed Chrystusem. Rodzina mały|250x250px|Zaślubiny Anny Węgierskiej z Andronikiem II. Z Anną Węgierską miał dwóch synów: Michała IX Paleologa – współcesarz w latach 1294–1320 Konstantyna Paleologa – despotesa Tesaloniki
Natomiast z Jolantą z Montferratu doczekał się trójki dzieci: Jana Paleologa (zm. 1307) – despotesa Tesaloniki Bartłomieja Paleologa (zm. 1289) Teodora Paleologa (zm. 1338) – markiza Montferratu Symonidę Paleologinę (zm. 1340) – żonę króla Serbii Urosza II Milutina Teodorę Paleologginę (zm. 1295) Demetriusza Paleologa (zm. po 1343) Izaaka Paleologa (zm. 1299) Bękarci:
Irena – żona Mahmuda Ghazana (chan Persji), później żona Jana II Angelosa (władca Tesalii) Maria – żona Toktata (chan Złotej Ordy) Córka nieznana z imienia – żona Oldżajtula (chan Ilchanidów).
Małżeństwo z Jolantą z Montferratu nie należało do udanych, a sama Jolanta za stosunek do męża i wtrącanie się do polityki była krytykowana przez bizantyjskich historyków.
Przypisy
Bibliografia Angeliki E. Laiou, Constantinople and the Latins: the Foreign Policy of Andronicus II, 1282-1328, Harvard University Press, Cambridge, Massachusetts 1972, XII + 390 s. Małgorzata Dąbrowska, Andronik II Paleolog [w:] Encyklopedia kultury bizantyńskiej, red. Oktawiusz Jurewicz, Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego 2002, s. 31.
Kategoria:Cesarze bizantyńscy Kategoria:Paleologowie Kategoria:Urodzeni w 1259 Kategoria:Zmarli w 1332 Kategoria:Zakonnicy prawosławni Kategoria:Władcy, którzy abdykowali Kategoria:Ludzie urodzeni w Konstantynopolu