Powiat bolesławiecki – powiat w Polsce, położony w północno-zachodniej części województwa dolnośląskiego. Jego siedzibą jest miasto Bolesławiec.
Terytorium powiatu położone jest w pobliżu granic Polski z Czechami i z Niemcami, na skrzyżowaniu dróg łączących Wschodnią i Zachodnią Europę oraz Skandynawię z Europą Południową. Duże obszary leśne, zajmujące ponad 50% powierzchni powiatu, determinują położenie i rozwój osadnictwa. Powiat nie należy do grupy subregionów wysoce zurbanizowanych.
Podział administracyjny Powiat bolesławiecki powstał 1 stycznia 1999 roku wskutek reformy administracyjnej, której jednym z aspektów było wprowadzenie powiatów jako drugiego szczebla administracji, pomiędzy województwami i gminamiUstawa z dnia 24 lipca 1998 r. o wprowadzeniu zasadniczego trójstopniowego podziału terytorialnego państwa ()..
Został stworzony z części województw jeleniogórskiego (miasto Bolesławiec oraz gminy Bolesławiec, Nowogrodziec i Osiecznica) oraz legnickiego (gminy Gromadka, Warta Bolesławiecka)Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 października 1996 r. w sprawie określenia miast oraz gmin wchodzących w skład województw ().Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 sierpnia 1998 r. w sprawie utworzenia powiatów ().. Terytorium powiatu zostało określone w kształcie identycznym do tego, jaki posiadał on przed swoją likwidacją w 1975 roku.
Z powiatem bolesławieckim graniczą jednostki: powiat żagański w województwie lubuskim od północy, powiaty polkowicki, legnicki i złotoryjski od wschodu, powiaty lubański i lwówecki od południa, powiat zgorzelecki od zachodu.
W skład powiatu wchodzi 6 gmin: 1 miejska, 1 miejsko-wiejska oraz 4 wiejskie. Na jego terenie położone są dwa miasta: Bolesławiec oraz NowogrodziecRozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad prowadzenia, stosowania i udostępniania krajowego rejestru urzędowego podziału terytorialnego kraju oraz związanych z tym obowiązków organów administracji rządowej i jednostek samorządu terytorialnego ()..
+ Gmina (2025) (2024) SiedzibaObwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 23 sierpnia 2017 r. w sprawie wykazu gmin i powiatów wchodzących w skład województw (). TERYT Typ Nazwa 0201011 miejska 25x25px Bolesławiec — 0201022 wiejska 25x25px Bolesławiec 0201032 wiejska 25x25px Gromadka Gromadka 0201043 miejsko-wiejska 25x25px Nowogrodziec Nowogrodziec 0201052 wiejska 25x25px Osiecznica Osiecznica 0201062 wiejska 25x25px Warta Bolesławiecka Warta Bolesławiecka
Pokrycie terenu Powiat bolesławiecki według danych z 2025 roku zajmował powierzchnię 1303,51 km², co stanowiło 6,5% powierzchni województwa dolnośląskiego. Pod względem powierzchni zajął 2. lokatę spośród 26 powiatów w województwie oraz 64. miejsce wśród 314 powiatów Polski. Największą część powierzchni powiatu zajmowały grunty leśne (61,7%, co stanowiło 4. najwyższy odsetek w Polsce) oraz rolne (31,7%, co było 4. najniższym odsetkiem w Polsce). Zabudowanych i zurbanizowanych było 5,5% terenów, zaś pod wodami znajdowało się ich 0,6%.
Demografia
Według stanu z 31 grudnia 2024 roku w powiecie bolesławieckim zamieszkiwało 87 255 mieszkańców: 45 011 kobiet (51,6% ludności) i 42 244 mężczyzn (48,4%), czyli 3,0% ludności województwa dolnośląskiego. Gęstość zaludnienia w powiecie wyniosła 67 osób na km². Pod względem ludności powiat bolesławiecki zajął w 2024 roku 8. miejsce spośród 26 powiatów w województwie oraz 99. lokatę wśród 314 powiatów Polski.
Wskaźnik urbanizacji wyniósł 46,8%; w miastach w tym dniu mieszkało 40 845 osób, zaś na wsi 46 410 osób.
Gospodarka W końcu listopada 2019 liczba zarejestrowanych bezrobotnych w powiecie bolesławieckim obejmowała ok. 1,3 tys. mieszkańców, co stanowi stopę bezrobocia na poziomie 3,7% do aktywnych zawodowo.
Starostowie bolesławieccy thumb|Główna siedziba władz powiatu Na podstawie źródła: Piotr Roman (1 stycznia 1999 – 19 listopada 2002), Krzysztof Konopka (19 listopada 2002 – 27 listopada 2006), Cezary Przybylski (27 listopada 2006 – 13 lutego 2014), Dariusz Kwaśniewski (13 lutego 2014 – 14 listopada 2016), Karol Stasik (14 listopada 2016 – 20 listopada 2018), Tomasz Gabrysiak (od 20 listopada 2018).
Transport Transport drogowy Przez obszar powiatu prowadzą następujące drogi: (44 km; węzły: Godzieszów, Bolesławiec i Krzyżowa) (28 km; węzły: Świętoszów, Golnice, Lipiany i Krzyżowa) (dawna trasa nr 4)
Transport kolejowy Przez powiat prowadzi linia kolejowa nr 282 oraz nieczynna linia 283. Bolesławiec posiada bezpośrednie połączenie kolejowe z takimi stacjami jak: Zgorzelec (granica państwa), Węgliniec, Lubań Śląski, Legnica, Wrocław Główny, Dresden Hauptbahnhof.
Transport lotniczy Na terenie powiatu znajduje się nieczynne lądowisko w Krzywej.
Historia Rys historyczny 200px|thumb|Przedwojenny herb Kreis Bunzlau W okolicach Bolesławca odnaleźć można sporo śladów najstarszego osadnictwa na ziemiach polskich. To tutaj przed ponad tysiącem lat zamieszkiwało jedno z plemion lechickich – plemię Bobrzan (stąd m.in. nazwa głównej rzeki płynącej przez powiat bolesławiecki: Bóbr). Jednym z najstarszych grodów plemienia Bobrzan na tych ziemiach miał być niedaleki Grodziec – osada na wysokiej (389 m n.p.m.), widocznej z daleka górze pochodzenia wulkanicznego. Do dziś oglądać tam można okazałe ruiny średniowiecznego Zamku Grodziec, zbudowanego na miejscu dawnej osady. W IX-X w. na południowy zachód od wsi Otok znajdował się inny gród plemienia Bobrzan. Zaś w XII w. rycerze w habitach ze słynnego zakonu templariuszy wznieśli w Warcie Bolesławieckiej swoją strażnicę, nazywaną przez długie lata „Gwiezdnym Zamkiem”.
Na terenie powiatu znajdują się obiekty zaliczane do tzw. pomników średniowiecznego prawa karnego. Jest to średniowieczny pręgierz w Gościszowie w postaci dwumetrowego obelisku z zachowanymi łańcuchami i uchwytami, do których przywiązywano skazańców. W kilku miejscowościach, m.in. w Gościszowie, Milikowie, Czernej, Zabłociu, Wykrotach, Raciborowicach, znajdują się kamienne monolitowe krzyże. Możliwe, że któreś z nich są tzw. krzyżami pokutnymi, czyli krzyżami fundowanymi przez zabójców w wyniku umowy zabójcy z rodziną zabitego, mającej doprowadzić do rekompensaty materialnej i moralnej za zabójstwo oraz zapobiec zemście. Należy jednak zaznaczyć, że żaden z tych krzyży nie jest powiązany z którąś ze znanych umów kompensacyjnych i ewentualny pokutny charakter jest wyłącznie hipotezą opartą na wątłej przesłance, że po prostu takie krzyże powstawały, więc możliwe, że któryś z zachowanych jest właśnie takiego pochodzenia. Trzeba pamiętać, że powodów powstania było dużo. Mogą to być klasyczne krzyże fundowane z pobudek religijnych, krzyże wotywne, krzyże graniczne, krzyże upamiętniające jakieś wydarzenie, czy krzyże związane z zabójstwami ale nie pokutne lecz wystawione przez rodzinę zmarłego. Identyfikowanie wszystkich starych kamiennych krzyży monolitowych z krzyżami pokutnymi jest nieuprawnione i przybrało formę nie popartej dowodami legendy.
Od końca XIV w. powiat bolesławiecki (jak cały Śląsk) dostał się pod panowanie czeskie, a od 1526 r. wszedł w granice austriackiej monarchii Habsburgów – stąd też zaczęła tu stopniowo napływać ludność pochodzenia niemieckiego. Od połowy XVIII w. powiat stał się częścią Królestwa Pruskiego.W okresie wojen napoleońskich toczyły się w tym regionie częste walki pomiędzy wojskami francuskimi a rosyjskimi i pruskimi. W Bolesławcu i niektórych miejscowościach powiatu kilkakrotnie przebywał sam Napoleon Bonaparte (m.in. w latach 1807, 1812 i 1813). Tutaj też zatrzymał się, ścigający wojska francuskie, naczelny dowódca wojsk rosyjskich – feldmarszałek Michaił Kutuzow. Słynny rosyjski dowódca zachorował na tyfus i zmarł w Bolesławcu 28 kwietnia 1813 r. Stąd w mieście znajduje się jego pomnik autorstwa K. F. Schinkla i G. Schadowa, wzniesiony w 1819 r., ufundowany przez króla pruskiego. Jeszcze w granicach Bolesławca, przy drodze wyjazdowej do Zgorzelca usytuowany jest też cmentarz żołnierzy rosyjskich z czasów napoleońskich i radzieckich poległych w II wojnie światowej, nazywany Cmentarzem Kutuzowa. O tamtym okresie przypomina również płaskorzeźba przedstawiająca Rosalie von Bonin, będąca dziełem Jenny von Barry-Pousin z 1913 r. umieszczona na wschodniej elewacji miejskiego ratusza. Ukazuje ona wydarzenia z 10 lutego 1807 r., kiedy to dzielna 26-letnia bolesławianka wraz z kilkoma kawalerzystami pojmała stacjonującego w mieście napoleońskiego generała le Brun i przejęła kasę wojskową o wartości 70 tys. talarów.
W Bolesławcu na przestrzeni dziejów urodziło się wielu ludzi związanych z niemiecką kulturą i nauką, wśród nich: słynny teolog luterański Salomon Gesner, wybitny poeta i dyplomata Martin Opitz – nazywany „odnowicielem poezji niemieckiej”, przyrodnik Carl Ferdinand Appun, słynny w całej Europie grafik David Tscherning czy wreszcie Reinhold Röhricht – największy XIX-wieczny badacz historii wypraw krzyżowych.
Z kolei pobliska Osiecznica jest miejscem urodzenia Abrahama G. Wernera – słynnego geologa i mineraloga, profesora Akademii Górniczej we Freibergu, zaś Nowogrodziec – popularnego kompozytora i pedagoga Józefa Schnabla, nazywanego „Śląskim Haydnem”. Swoją działalność zamknął liczbą 1100 koncertów, zaś katalog jego dzieł obejmuje aż 219 kompozycji. W listopadzie 1830 r. poprowadził koncert, w którym wystąpił młody Fryderyk Chopin.
Ważniejsze wydarzenia w historii powiatu: 1190 – założenie miasta Bolesławiec przez księcia Bolesława Wysokiego (według kroniki Holsteina); 1202 – pierwsza wiadomość źródłowa o istnieniu kasztelanii w Bolesławcu – Bolesławiec znany jako gród kasztelański Boleslavc; mały|Zamek Kliczków.XIII w. – nadanie praw miejskich Bolesławcowi (notatka potwierdzająca z 1251); 1233 – książę Henryk Brodaty nadaje prawa miejskie Nowogrodźcowi; 1249 – pierwsza wzmianka o klasztorze św. Marii Magdaleny w Nowogrodźcu; 1251 – pojawia się notatka potwierdzająca fakt nadania praw miejskich dla Bolesławca; 1297 – powstaje pierwszy zamek w Kliczkowie (zbudowany na polecenie księcia świdnicko-jaworskiego Bolka I Surowego); 1392 – tereny dzisiejszego powiatu przechodzą pod panowanie Czech; od XVI w. – Bolesławiec ośrodkiem wyrobu ceramiki („buncloki”); 1492 – pierwsza wzmianka o powstawaniu systemu kanalizacji; mały|247x247px|Ruiny klasztoru Magdalenek w Nowogrodźcu.1495 – klasztor magdalenek staje się właścicielem miasta Nowogrodziec (i będzie nim przez następne 315 lat); 1500 – magdalenki doprowadzają do Nowogrodźca rurociąg ze świeżą źródlaną wodą, z której mieszkańcy miasta mogli korzystać bezpłatnie; 1511 – pierwsza wzmianka o działalności cechu garncarzy; XVI w. – na terenie powiatu powstaje coraz więcej zakładów garncarskich; Bolesławiec staje się ważnym ośrodkiem wyrobu ceramiki; 1526 – tereny dzisiejszego powiatu przechodzą pod panowanie dynastii Habsburgów; 1527 – wielka zaraza w Nowogrodźcu; w całym mieście ocalały jedynie 3 pary małżeńskie; 1652 – wielki pożar w Nowogrodźcu, niemal doszczętnie spłonął klasztor magdalenek; 1739 – wielki pożar Bolesławca, w którym m.in. ulega zniszczeniu ratusz; 1753 – w Bolesławcu powstaje Wielki Garniec Joppego (pojemność 1900 litrów); 1813 – pobyt w Bolesławcu Napoleona I Bonaparte, śmierć Michaiła Kutuzowa – naczelnego wodza armii rosyjskiej; 1844-46 – budowa wiaduktu kolejowego nad Bobrem; 1853 – Mistrz garncarski August Franke wykonuje w Nowogrodźcu garniec prawie dwukrotnie większy od słynnego Wielkiego Garnca Joppego – fakt ten jest jednym z elementów rywalizacji w produkcji garncarskiej między Bolesławcem a Nowogrodźcem; 1881-84 – wielka przebudowa zamku w Kliczkowie – nowe założenie miało nawiązywać do słynnych zamków nad Loarą; 1897 – powstanie Szkoły Ceramicznej; 1945 – po wkroczeniu wojsk radzieckich ludność niemiecka zmuszona do opuszczenia terenów dzisiejszego powiatu;