Muzeum Narodowe w Kielcach (MNKi) – placówka muzealna z ponad 100-letnią tradycją. W swoich zbiorach posiada cenne eksponaty z dziedziny malarstwa, rzemiosła artystycznego, sztuki ludowej, archeologii i przyrody.
Główną siedzibą muzeum jest pałac z XVII w., należący niegdyś do biskupów krakowskich.
Na ekspozycji stałej można zobaczyć: Wnętrza zabytkowe XVII–XVIII wieku, Sanktuarium Marszałka Józefa Piłsudskiego, Galeria Malarstwa Polskiego i Europejskiej Sztuki Zdobniczej, Gabinet Numizmatyczny.
Muzeum organizuje również liczne wystawy czasowe. W pałacu odbywają się koncerty, wykłady, warsztaty dla dzieci i młodzieży a także imprezy adresowane do rodzin.
We wrześniu 2009 Muzeum otrzymało Certyfikat ISO 9001:2008, a w 2010 pałac został przystosowany dla osób niepełnosprawnych.
Muzeum posiada również salę wystawową przy ul. Orlej oraz cztery oddziały: Muzeum Henryka Sienkiewicza w Oblęgorku, Muzeum Stefana Żeromskiego, Muzeum Dialogu Kultur i Muzeum Archeologiczne w Wiślicy.
Historia Muzeum thumb|left|250px|Józef Pankiewicz, Portret dziewczynki w czerwonej sukni (Józefy Oderfeldówny), 1897 Muzeum zostało powołane do życia przez Kielecki oddział Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego w 1908, a pierwszym dyrektorem został Szymon Tadeusz Włoszek. W księdze inwentarzowej jako pierwszy eksponat figuruje okaz skamieniałego drzewa z Miedzianej Góry ze zbiorów Feliksa Rybarskiego, byłego nauczyciela szkól kieleckich; jako drugi wpisany został białogoński odlew popiersia Stanisława Staszica z oryginału Tatarkiewicza. W 1910 Muzeum posiadało już 1986 skatalogowanych obiektów. Już w 1922 czyniono starania, aby zbiory ulokować w dawnym pałacu biskupim.
Po śmierci Szymona Włoszka w 1933 kierownictwo Muzeum obejmuje Sylwester Kowalczewski, nauczyciel szkół powszechnych w Bodzentynie, Oblęgorku i Kielcach, znawca regionu. Istotną, podjętą przez niego akcją było zorganizowanie w 1936 w Warszawie wystawy Świętokrzyskiej, na której zaprezentowano dorobek regionu i miasta. Od tegoż roku muzeum przybrało miano Świętokrzyskiego. W 1938 w płd.-zach. części parteru kieleckiego pałacu (siedzibie Urzędu Wojewódzkiego w latach 1919–1939 i 1945–1971) powstało Sanktuarium Marszałka Józefa Piłsudskiego i Muzeum Legionów.
Muzeum Świętokrzyskie zostało wskrzeszone po II wojnie światowej w nowej formie prawnej przez powołane w 1945 Towarzystwo Muzeum Świętokrzyskiego, a otwarte oficjalnie przez Ministra Kultury Dybowskiego latem 1947 (jednak jego sytuacja prawna została uregulowana dopiero w 1949, kiedy zostało upaństwowione). Pierwszym dyrektorem po wojnie został Juliusz Nowak Dłużewski. W 1946 otwarto już pierwszą ekspozycję. Dyrektorem Muzeum w latach 1946–1961 był Edmund Massalski – przyrodnik i regionalista. Będąc w latach trzydziestych prezesem PTK, któremu podlegało Muzeum, otoczył je szczególną troską, przyczynił się do ocalenia cennych zbiorów w czasie wojny. Należał do komitetu organizacyjnego Muzeum. Przeobraził je z lamusa staroci w placówkę o specjalistycznych wystawach, prowadzącą badania naukowe; inspirował powstawanie nowych muzeów na Kielecczyźnie. thumb|left|250px|Johann Liss, Ucieczka do Egiptu, I poł. XVII w. Pierwszą wzorowo urządzoną wystawą Muzeum Świętokrzyskiego w okresie powojennym była otwarta w listopadzie 1958 wystawa archeologiczna autorstwa Zygmunta Włodzimierza Pyzika i Janusza Kuczyńskiego, której towarzyszył przewodnik „Pradzieje ziem województwa kieleckiego”. Muzeum organizowało również placówki regionalne, m.in. w 1958 r. otwarto Muzeum Sienkiewicza w Oblęgorku, następnie w Szydłowie i w Czarnolesie.
W 1961 dyr. Massalski przeszedł na emeryturę, a jego miejsce zajął Alojzy Oborny historyk sztuki, dotychczasowy dyrektor muzeum w Raciborzu. Fatalny stan budynków sprawił, że pierwszymi czynnościami nowego dyrektora były kroki w celu podjęcia remontu, który trwał do 1967. Nie przeszkadzało to w działalności muzeum. W 1965 dzięki inwencji i zapałowi Aleksandry Dobrowolskiej otwarto Muzeum Stefana Żeromskiego. Trwa dobra passa Muzeum Sienkiewicza w Oblęgorku, które w 1967 zostało odwiedzone przez ponad 80 tys. osób. Zaczął się ukazywać Rocznik Muzeum Świętokrzyskiego. W związku z planami otwarcia Galerii Malarstwa Polskiego dokonywane są zakupy, do kolekcji trafiają obrazy takich artystów jak: Boznańska, Brandt, Fałat, Aleksander Gierymski, Grottger, Kostrzewski, Lampi, Malczewski, Malecki, Pankiewicz, Podkowiński, Siemiradzki, Wyspiański, oraz obce: Claude Callot, Luca Giordano, Johann Liss, Pierre Mignard, Andreas Möller czy David Teniers mł. Działalność staje się coraz bardziej prężna. Następuje inauguracja Ogólnopolskiego Przeglądu Filmów o Sztuce; w 1968 w sześćdziesiątą rocznicę powstania Muzeum udostępniono stałe ekspozycje: historyczną, etnograficzną i galerię malarstwa polskiego. Wciąż trwały starania o pozyskanie na cele muzealne dawnego Pałacu Biskupów Krakowskich. thumb|250px|Pałac biskupi – plafon, (XVII - XVIII w.) W 1971 Uchwałą Wojewódzkiej Rady Narodowej przekazano Muzeum Świętokrzyskiemu w Kielcach zespół pałacowy wraz z przynależnymi budynkami. Ale na życzenie władz miejskich i wojewódzkich w bardzo krótkim czasie, bo w osiem miesięcy, ma zostać otwarta stała ekspozycja w pałacu. Przestrzeń 1306,5 m zostaje zagospodarowana, a podczas uroczystego otwarcia, z ust Profesora Stanisława Lorentza pada określenie „kielecki Wawel”. W 1975 Muzeum w uznaniu zasług dla rozwoju kultury i nauki polskiej oraz wielkiego znaczenia tej placówki zarządzeniem Ministra Kultury i Sztuki podniesiono do rangi Muzeum Narodowego. Staje się jednym z siedmiu Muzeów Narodowych w Polsce.
W Muzeum stale przebiegają prace konserwatorsko – budowlane. Najważniejsze to odtworzenie schodów elewacji zachodniej z loggii do ogrodu, renowacja pierwszej kaplicy pałacowej, wymiana stolarki okiennej na parterze pałacu, odtworzenie murów obwodowych od strony północnej z rekonstrukcją siedemnastowiecznego puntone, rozpoczęto prace konserwatorskie przy stropie ramowym w Pierwszym Pokoju Senatorskim.
Dyrektorzy muzeum mgr Szymon Tadeusz Włoszek(1908-1933) mgr Sylwester Kowalczewski (1933–1939) prof. Juliusz Nowak-Dłużewski (1945–1946) mgr Edmund Massalski (1946-1961) mgr Alojzy Oborny (1961-1989) prof. dr hab. Krzysztof Urbański (1989–1990) mgr Alojzy Oborny (1990-2002) prof. dr hab. Krzysztof Urbański (2002–2008) prof. dr hab. Robert Kotowski (od 2009)
Oddziały mały|90px|Logo MNK Dawny Pałac Biskupów Krakowskich
Pałacyk Henryka Sienkiewicza w Oblęgorku
Muzeum Stefana Żeromskiego
Muzeum Dialogu Kultur
Muzeum Archeologiczne w Wiślicy
Wybrane dzieła ze zbiorów muzeum
Pałacyk Henryka Sienkiewicza w Oblęgorku
Wystawy 2020
Zygmunt Wasilewski - Stefan Żeromski. Korespondencja wzajemna (Muzeum Lat Szkolnych Stefana Żeromskiego) Panna na Oblęgorku i na frankach Nobla - historia życia i twórczości Jadwigi Sienkiewiczówny (Pałacyk Henryka Sienkiewicza w Oblęgorku) STRACH (Dawny Pałac Biskupów Krakowskich) Szklany dialog. Prace Henryka Albina Tomaszewskiego, Tasiosa Kiriazopoulosa i Jerzego Olszewskiego ze zbiorów MNKi (Muzeum Dialogu Kultur)
2019
Obraz Cyganów. Cyganie w obrazach - zbiór cyganaliów z kolekcji Andrzeja Grzymała-Kazłowskiego (Muzeum Dialogu Kultur) O stołach i bankietach pańskich. Jak ucztowano w dawnych wiekach (Dawny Pałac Biskupów Krakowskich) 30/100_PL. 30 lat Wolności (Muzeum Dialogu Kultur) AMERICAN DREAM. PIERWSZA WIELKA PODRÓŻ HENRYKA SIENKIEWICZA (Pałacyk Henryka Sienkiewicza w Oblęgorku) ARTUR PTAK OD ALEGORII DO AUTORSKIEGO ZNAKU (Muzeum Dialogu Kultur) Między słowem a obrazem. Sztuka ilustratorska w dziełach Żeromskiego (Muzeum Lat Szkolnych Stefana Żeromskiego) BEYOND2 Wszechświat natury (Pałacyk Henryka Sienkiewicza w Oblęgorku) Portrety wybrane - nieznana twórczość Janusza Buczkowskiego z lat 1958-1985 (Muzeum Dialogu Kultur)
2018
Biel, Czerwień, Braterstwo (Dawny Pałac Biskupów Krakowskich) Stany Zjednoczone. Grzegorz Drozd (Muzeum Dialogu Kultur) Bolesław Biegas. Gdy sztuka spotyka się z polityką (Muzeum Dialogu Kultur) Czołem Mości Panowie! Kultura staropolska w zbiorach Muzeum Narodowego w Kielcach (Pałacyk Henryka Sienkiewicza w Oblęgorku) Sztuka fotoreportażu - zdjęcia Newshy Tavakolian (Muzeum Dialogu Kultur) Ojczyzna duszy - Stefana Żeromskiego idea regionalizmu (Muzeum Lat Szkolnych Stefana Żeromskiego) ...ego.. - wystawa laureata konkursu plastycznego "Przedwiośnie" (Pałacyk Henryka Sienkiewicza w Oblęgorku) Kolory zimy: rękawiczki z Estonii (Muzeum Dialogu Kultur)
2017
Józef Szermentowski - Franciszek Kostrzewski. Uczeń i pierwszy mistrz (Dawny Pałac Biskupów Krakowskich) POŻEGNANIE TABORU w fotografiach Andrzeja Polakowskiego z lat 1966–1967 (Muzeum Dialogu Kultur) W rytmie przyrody. Jesień-Zima (Dawny Pałac Biskupów Krakowskich) W rytmie przyrody. Lato (Dawny Pałac Biskupów Krakowskich) Fantazmaty. Barwny świat polskiej i meksykańskiej sztuki ludowej (Muzeum Dialogu Kultur) KAPELUSZE Z GŁÓW! UNIKATOWA KOLEKCJA Z MUZEUM NOVOJICZINSKIEGO (Dawny Pałac Biskupów Krakowskich) PIELGRZYM TYSIĄCLECIA - WYSTAWA FOTOGRAFII OJCA ŚWIĘTEGO JANA PAWŁA II (Muzeum Dialogu Kultur) GRAFIKA DZIEJÓW. Motywy historyczne w zbiorach graficznych Muzeum Narodowego w Kielcach (Pałacyk Henryka Sienkiewicza w Oblęgorku) Niewinne oko nie istnieje (Muzeum Dialogu Kultur) W ciemnych pokojach (Muzeum Dialogu Kultur) W rytmie przyrody. Wiosna (Dawny Pałac Biskupów Krakowskich) Róża Konstancina. Monika Żeromska - córka, artystka, podróżniczka (Muzeum Lat Szkolnych Stefana Żeromskiego) Jacek Sienicki. Generalia (Dawny Pałac Biskupów Krakowskich)
2016
Warsztat ormiański - kunszt detalu (Muzeum Dialogu Kultur) Boże Narodzenie w plastyce ludowej (Dawny Pałac Biskupów Krakowskich) Sienkiewicza pióro wieczne (Pałacyk Henryka Sienkiewicza w Oblęgorku) Nad jeziorem (Muzeum Dialogu Kultur) W odpowiedzi na wojnę (Muzeum Dialogu Kultur) Rafała Hadziewicza twórcze życie (Dawny Pałac Biskupów Krakowskich) Alicja. Ilustracje (Muzeum Dialogu Kultur) Żeromski w teatrze i kinie (Muzeum Lat Szkolnych Stefana Żeromskiego) Czas mierzony szwajcarskim zegarem (Pałacyk Henryka Sienkiewicza w Oblęgorku) Wszystkie dzieci świata (Muzeum Dialogu Kultur) W kręgu chasydów (Muzeum Dialogu Kultur) Polskie miasta i zamki wg R. Praussa (Dawny Pałac Biskupów Krakowskich) Z wewnątrz na zewnątrz (Muzeum Dialogu Kultur) Okruchy dzieciństwa jak oceany (Pałacyk Henryka Sienkiewicza w Oblęgorku) Dubaj zza złotej zasłony (Muzeum Dialogu Kultur)
2015
Od manufaktury magnackiej do przemysłu. Ceramika ćmielowska w zbiorach Muzeum Narodowego w Kielcach (Dawny Pałac Biskupów Krakowskich) Prawa człowieka. Dostrzegam. Dziedzictwo (Muzeum Dialogu Kultur) Wolnomularstwo - poznaj niepoznane (Muzeum Dialogu Kultur) Dziewczęta w mundurkach (Muzeum Lat Szkolnych Stefana Żeromskiego) Visegrad in Posters - 100 lat na 100 plakatach (Muzeum Dialogu Kultur) Historie domalowane. Estońskie ilustracje dla dzieci (Muzeum Dialogu Kultur) Dawna zabawka w zbiorach Muzeum Narodowego w Kielcach (Dawny Pałac Biskupów Krakowskich) Wenezuela - migawki przyrodnicze (Muzeum Dialogu Kultur) Ambasadorzy słowa (Pałacyk Henryka Sienkiewicza w Oblęgorku) Urugwaj - dziewiczy raj (Muzeum Dialogu Kultur) Pół wieku Muzeum Lat Szkolnych Stefana Żeromskiego Creation - Niech się stanie (Muzeum Dialogu Kultur) Eduard Veith (1858 – 1925) – malarstwo ze zbiorów Muzeum Novojičínska (Dawny Pałac Biskupów Krakowskich) Pejzaż prowincjonalny (Pałacyk Henryka Sienkiewicza w Oblęgorku)
2014
Szukam poezji w prozie (Pałacyk Henryka Sienkiewicza w Oblęgorku) Portret - zwierciadło duszy (Dawny Pałac Biskupów Krakowskich) Morze bajki. Nadbałtyckie ilustracje (Muzeum Dialogu Kultur) Trylogia - dziwne materii pomieszanie (Pałacyk Henryka Sienkiewicza w Oblęgorku) Homo Urbanus Europeanus (Muzeum Dialogu Kultur) Dziwne wierszyki... (Muzeum Dialogu Kultur) Legiony Polskie 1914–2014 (Dawny Pałac Biskupów Krakowskich)