Teokracja (, od , „bóg + władza”) – doktryna polityczna, według której władzę w państwie sprawuje kapłan lub kapłani i w której duchowni decydują o sprawach cywilnych i religijnych. Utrzymuje się wtedy, że sprawujący władzę w państwie są powoływani przez Boga lub bogów, którzy sprawują w nim rzeczywistą władzę. Celem władzy ziemskiej jest realizacja nadrzędnej woli, władzy boskiej i urzeczywistnienie uniwersalnych zasad ustanowionych przez Boga lub bogów.

Historia terminu Pierwszy raz terminu teokracja użył Józef Flawiusz: „Jedni powierzyli władzę polityczną monarchiom, drudzy – oligarchiom, inni wreszcie ludowi. Nasz prawodawca Mojżesz jednak nie skłaniał się do żadnej z tych form rządzenia, ale wprowadził ustrój, jeśli posłużyć się takim sztucznym terminem, teokratyczny, składając w ręce Boga najwyższe zwierzchnictwo i władzę”.

Teokracja zrodziła się w starożytności. W Izraelu za czasów Mojżesza – w czasie wędrówki Izraelitów z niewoli egipskiej do Ziemi Obiecanej, szczególnie przy Górze Synaj, a kontynuowana była za czasów proroków i królów – Saul, Dawid, Salomon. Owa teokracja nie mogła zaistnieć bez pewnych podwalin historycznych. Okoliczności poprzedzające jej wprowadzenie opisano w Księdze RodzajuCyclopædia pod red. J. M’Clintocka i J. Stronga (1881, t. III, s. 782). Z kolei w Księdze Wyjścia znajduje się taki opis:

The Encyclopedia of Religion podaje, że słowem „teokracja” zaczęto „opisywać początkową fazę cywilizacji starożytnego Wschodu, okres, w którym religia była nierozerwalnie związana z państwem (...) powszechnie stosowane do najróżniejszych systemów, takich jak Egipt faraonów, starożytny Izrael, średniowieczne chrześcijaństwo, kalwinizm, islam czy buddyzm tybetański”.

Teokracja a hierokracja W powszechnym użyciu obydwa terminy stosuje się zamiennie. Termin „teokracja” – trzymając się ściśle źródłosłowu – oznacza ustrój, w którym władcą jest Bóg, natomiast ustrój, w którym z mocy prawa władzę sprawują kapłani, czy też duchowni – można precyzyjniej określić mianem hierokracji.

Przeczytaj też: Hierokracja współcześnie

Państwa teokratyczne (w których władca był uznawany za boga): Starożytny Egipt – faraon uznawany był za syna boga Ra. Cesarstwo Rzymskie – cesarz nazywany był „boskim Augustem”, jako pierwszy ten tytuł otrzymał od Senatu Oktawian August. Imperium Khmerów (Kambodża) – królowie byli uważani za bogów. Jawa – władcy od VI do XVI wieku oraz Majapahit. Chiny od III do 1911 władcy Chin (cesarze) uznawani byli za „Synów Niebios”. Japonia – cesarze Japonii uznawali byli za bogów jako potomkowie bogini Amaterasu. Cesarz Hirohito po II wojnie światowej wyrzekł się boskiej godności (por. Shintō). Nepal – król uznawany był za żywego boga, wcielenie Wisznu. W 2008 r. na mocy „wyroku ludu” król Gyanendra przestał być uznawany za bogaK. Mroziewicz: Bezczelność, bezkarność, bezsilność..., s. 156.

Religia Pojęcie „teokracja” („teokratyczny”) jest też używane przez Świadków Jehowy jako określenie zasad, przedmiotów i czynności związanych z działalnością tego wyznania. Ma ono odmienne znaczenie w porównaniu z zasadami i funkcjonowaniem innych religii lub systemów niereligijnych. Termin ten oznacza „rządy Boga” nad zborem, a w przyszłości nad całą ziemią. Używa się pojęć: teokratyczna szkoła służby kaznodziejskiej, pieśni teokratyczne, kalendarz teokratyczny, przedsięwzięcia teokratyczne, a nawet oprogramowanie teokratyczne.

Teokracja propagowana jest także przez rasta z domu Nyahbinghi, którzy domagają się światowej teokracji pod duchowym przywództwem Jah Rastafari oraz dobrowolnie żyją w mocno restrykcyjnym systemie teokratycznym swej komuny.

Zobacz też

hierokracja kult jednostki państwo wyznaniowe

Przypisy

Kategoria:Ustroje polityczne Kategoria:Religia a polityka