Parafia Podwyższenia Krzyża Pańskiego – parafia prawosławna w Werstoku, w dekanacie Kleszczele diecezji warszawsko-bielskiej.
Na terenie parafii funkcjonują 2 cerkwie i 1 kaplica: cerkiew Podwyższenia Krzyża Pańskiego w Werstoku – parafialna cerkiew Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Opace Dużej – filialna kaplica św. Męczennika Jerzego Stepaniuka w Policznej – filialna
Historia mały|lewo|Cerkiew filialna Narodzenia Przenajświętszej Bogurodzicy w Opace Dużej Parafia została erygowana prawdopodobnie w XVII wieku (według miejscowych przekazów pod wezwaniem Zaśnięcia Bogurodzicy), jakkolwiek najstarsza pisemna wzmianka o jej istnieniu (w przeszłości) pochodzi z 1766: „...w którym to Wersztoku, ich świadczą nasze dowody, była cerkiew ritus parochialna, ale z niedostateczną dla syntentacyi kapłanów sufficiencyą y exdotacyą, przeto w czasie upadła.”. Z dokumentów z wizyty generalnej w parafii w Dubiczach Cerkiewnych w 1726 wynika, że do tej parafii należała również wieś Werstok.
Fundatorem obecnie istniejącej cerkwi Podwyższenia Krzyża Pańskiego był właściciel dóbr werstockich, późniejszy kasztelan podlaski Józef Ludwik Wilczewski. Świątynia została zbudowana w 1769, jako cerkiew filialna parafii w Dubiczach. W ostatnich latach XVIII w. była już świątynią parafialną, o czym świadczą księgi metrykalne z lat 1798–1801. W 1869 i na początku XX w. cerkiew była rozbudowywana.
W 1900 parafia w Werstoku należała do dekanatu Wysokie Litewskie w nowo powstałej eparchii grodzieńskiej. W skład parafii wchodziły wsie Werstok, Długi Bród, Gurzynów Bród, Kruhłe, Kuraszewo, Łozice, Pasieczniki Małe, Piaski, Policzno, Starzyna, Wiluki, Wojnówka, Wołkostawiec oraz osada Grabowiec, osada leśna Zabagonie i leśniczówka JakubowoRADZIMA. W 1905 parafia liczyła 1761 wiernych. Na jej terenie działało w tym czasie 5 szkół gramoty i jedna szkoła ludowa. Działalność parafii została przerwana w 1915 – w wyniku działań wojennych większość miejscowej ludności udała się w głąb Rosji.
Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości i powrocie ludności prawosławnej z bieżeństwa, nowe władze nie zgodziły się na reaktywację parafii. Przez cały okres międzywojenny wierni z Werstoka byli dołączeni do parafii w Omelańcu (obecnie ta miejscowość znajduje się na Białorusi).
Parafia w Werstoku usamodzielniła się w 1940. W 1954 liczyła 1258 wiernych. Po 1950 na należącym do parafii cmentarzu w Opace Dużej wzniesiono drewnianą cerkiew Narodzenia Bogurodzicy (poświęconą 21 września 1966). W latach 80. XX w. zbudowano murowany, piętrowy dom parafialny. W tym samym okresie odrestaurowano XVIII-wieczne ikony znajdujące się w cerkwi parafialnej. Sama świątynia została gruntownie wyremontowana w latach 2013–2014; w tym czasie przeprowadzono też remont domu parafialnego, budynków gospodarczych oraz cerkwi filialnej.
W 2019 r. poświęcono odrestaurowany dawny dom parafialny (drewniany budynek z ok. 1900 r.).
W lipcu 2020 r. w należącej do parafii wsi Policzna rozpoczęto budowę kaplicy pod wezwaniem pochodzącego z tej miejscowości św. kapłana-nowomęczennika Jerzego Stepaniuka. Gotowy obiekt został poświęcony 10 września tegoż roku przez metropolitę warszawskiego i całej Polski Sawę, w asyście biskupów pomocniczych diecezji warszawsko-bielskiej..
Obecnie w skład parafii wchodzą wsie: Werstok, Biała Straż, Długi Bród, Górny Gród, Kuraszewo, Opaka Duża, Pasieczniki Małe, Piaski, Policzna, Starzyna, Wiluki, Wojnówka, Zabagonie oraz osady: Bobinka, Topiło, Klakowo i Kruhłe. W 2013 do parafii należało około 380 osób. Parafia posiada ponad 30 ha gruntów oraz 2 cmentarze: w Werstoku i Opace Dużej.
Wykaz proboszczów W okresie carskim 1839–1842 – ks. Antoni Pańkowski 1843–1852 – ks. Ludwik Szwedowski 1864–1873 – ks. Józef Żukowski 1873–1875 – ks. Dawid Kaczanowski 1875 – ks. Bazyli Sitkiewicz 1875–1889 – ks. Antoni Biegałowski 1890–1894 – ks. Teodor Dietiejewski 1894 – ks. Teodor Chrucki 1894–1896 – ks. Włodzimierz Doroszewski 1904 – ks. Adam Andruszkiewicz 1905–1907 – ks. Jakub Miedwiedkow 1911–1912 – ks. Eugeniusz Marusow 1913 – ks. Paweł Kuszniew 1913 – ks. Antoni Jaroszewicz
Administratorzy 1928–1930 – ks. Aleksander Lulkowski 1930–1931 – o. Ezechiel (Borycz) 1931–1932 – ks. Aleksander Diukow 1933 – ks. Łukasz Kuryłowicz 1933–1938 – ks. Michał Bożeranow 1938–1939 – ks. Tymoteusz Mackiewicz 1939–1941 – ks. Eufemiusz Maksimczuk (od 1940 proboszcz)
Po restytucji parafii 1943–1946 – ks. Jan Łapko 1946–1950 – ks. Jan Bliźniak 1950–1978 – ks. Grzegorz Paszczewski 1979–1981 – ks. Antoni Czapko 1981–1982 – ks. Eugeniusz Chodakowski 1982–1983 – ks. Piotr Oliferuk 1983–1985 – ks. Stefan Jakimiuk 12.07.1985 – 9.08.1988 – ks. Jerzy Kos 1994 – 1.08.1996 – ks. Jan Gacuta 1.08.1996 – 1.02.2012 – ks. Józef Wojciuk od 1.02.2012 – ks. Paweł Kuczyński
Przypisy
Bibliografia Kalendarz Prawosławny 2015, Wydanie Warszawskiej Metropolii Prawosławnej, Warszawa 2014, , ss. 158–162. Kalendarz Prawosławny 2022, Wydanie Warszawskiej Metropolii Prawosławnej, Warszawa 2021, , s. 202. Hierarchia i kler kościoła prawosławnego w granicach II Rzeczypospolitej i Polski powojennej w XIX–XXI wieku, ks. Grzegorz Sosna i m. Antonina Troc-Sosna, Ryboły 2012
Kategoria:Parafie pod wezwaniem Podwyższenia Krzyża Pańskiego Kategoria:Parafie prawosławne w dekanacie Kleszczele Kategoria:Religia w gminie Dubicze Cerkiewne Parafia