Franciszek Kotula (ur. 26 marca 1900 w Głogowie Małopolskim, zm. 22 kwietnia 1983 w Rzeszowie) – polski nauczyciel, etnograf, historyk kultury ludowej, folklorysta, muzealnik, archeolog, reportażysta, pamiętnikarz, numizmatyk, literat.
Życiorys Był jednym z dzieci w rodzinie Walentego Kotuli (cieśla). W 1920 ukończył z wyróżnieniem czteroletnią naukę w Seminarium Nauczycielskie w Rzeszowie (w tym czasie korzystał ze stypendium krajowego). Od 1921 do 1928 pracował w szkole w rodzinnym Głogowie Małopolskim. W latach 1928–1929 odbył Wyższy Kurs Nauczycielski w Toruniu ze specjalnością język polski i historia. Po ukończeniu tegoż we wrześniu 1929 podjął pracę w szkole w Tyczynie. Jako nauczyciel pracował w różnych miejscowościach ówczesnego powiatu rzeszowskiego. Uczył języka polskiego i historii w szkołach powszechnych w Straszydlu i Sołonce. W 1932 został przeniesiony do Rzeszowa, gdzie podjął pracę w Szkole Podstawowej nr 1 im. Adama Mickiewicza przy ul. Bernardyńskiej. Realizując plan Towarzystwa Regionalnego Ziemi Rzeszowskiej, w 1934 rozpoczął organizację Muzeum Regionalnego, Archiwum i Biblioteki.
Okupację spędził w Rzeszowie. Brał udział w tajnym nauczaniu i ruchu podziemnym. W Muzeum Miejskim (sąsiadującym z gettem), na które wyremontowano bardzo zniszczony dom przy Rynku 8 (obecnie Rynek 6), przechowywano wiele tysięcy książek oraz tajne archiwum Armii Krajowej. Tu zdawano również podziemne matury.
Po zakończeniu drugiej wojny przeszedł do resortu Kultury. Był współorganizatorem Muzeum Ziemi Rzeszowskiej. Twórca i pierwszy kustosz Muzeum Okręgowego w Rzeszowie. Współorganizował Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku. Przez cztery kadencje był radnym Wojewódzkiej Rady Narodowej. Należał do wielu towarzystw naukowych i kulturalnych. Pomimo iż nie uzyskał doktoratu, w 1954 za działalność naukową otrzymał tytuł docenta. Był autorem 20 książek, opublikował około 700 artykułów. Autor prac monograficznych o kulturze Lasowiaków, Rzeszowiaków, Pogórzan z regionów Polski południowo-wschodniej. Współpracownik rzeszowskich „Nowin”.
Należał do Stowarzyszenia Historyków Sztuki. Współzałożyciel i członek honorowy Towarzystwa Naukowego w Rzeszowie.
26 lutego 1933 poślubił Michalinę (z domu Koza). Mieli synów Sławomira, Bogusława.
Zmarł 22 kwietnia 1983 w Rzeszowie. 25 kwietnia 1983 został pochowany na cmentarzu w Głogowie Małopolskim.
Odznaczenia, nagrody, upamiętnienie Za długoletnią pracę przed wojną został odznaczony Medalem Niepodległości (1938). i Srebrnym Krzyżem Zasługi, a po wojnie dwukrotnie Złotym Krzyżem Zasługi (1946., 1954.), Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski, odznaczeniami „za Zasługi dla Województwa Rzeszowskiego”, Odznaką „Zasłużony Działacz Kultury”, Zasłużony Działacz Ochrony Zabytków oraz innymi. W 1979 otrzymał Złotą Odznakę „Za opiekę nad zabytkami”. Otrzymał również Nagrodę Kolberga oraz nagrodę „Profilów”.
W 1979 został Honorowym Obywatelem Miasta Leżajska. Był też honorowym członkiem Towarzystwa Miłośników Ziemi Leżajskiej.
17 września 1990 w Rzeszowie powstało Muzeum Etnograficzne im. Franciszka Kotuli (obecnie Oddział Muzeum Okręgowego), którego kierownikiem od początku był dr Krzysztof Ruszel. Od 1985 przyznawane są nagrody im. Franciszka Kotuli dla twórców ludowych, animatorów kultury oraz placówek popularyzujących folklor, a organizatorem tego przedsięwzięcia jest wspomniane Muzeum Etnograficzne, którym kierował dr Krzysztof Ruszel (1944–2021).
Pod koniec 1990 ul. Jana III Sobieskiego w Rzeszowie przemianowano na ul. Franciszka Kotuli.
Wybrane publikacje Z dziejów Rzeszowa 1947: Losy rzeszowskich zabytków (II wyd. 1998) Cechowe znaki i tłoki pieczętne w Muzeum w Rzeszowie Poszukiwanie metryk dla stroju ludowego Materiały do dziejów garncarstwa Amatorskie badania regionalne 1958: Obwarowania Rzeszowa i rozwój przestrzenny miasta w XVII-XVIII wieku (w: Pięć wieków miasta Rzeszowa) 1962: Z Sandomierskiej puszczy Folklor słowny osobliwy 1970: Hej, leluja czyli o wygasających starodawnych pieśniach kolędniczych w Rzeszowskiem 1974: Po rzeszowskim Podgórzu błądząc 1979: Muzykanty Opowieści Ziemi Znaki przeszłości 1982: Chłopi bronili się sami 1982: Miasteczko na przykładzie Głogowa Małopolskiego i jego sąsiadów 1983: U źródeł, Rzeszów 1985: Tamten Rzeszów czyli Wędrówka po zakątkach i historii miasta (II wyd.: 1998) 1988: Pojedynek z diabłem 1989: Przeciw urokom. Wierzenia i obrzędy u Pogórzan, Rzeszowiaków i Lasowiaków 1999: Losy Żydów rzeszowskich 1939-1944. Kronika tamtych dni
Poza wyżej wymienionymi w chwili śmierci były przekazane do wydania m.in. prace: Życie codzienne w okupanowanym Rzeszowie, Dzieje Żydów w Rzeszowie, Folklor w kamieniu wykuty, Mili Wojtek, Pojedynek z diabłem. W 1995 zlikwidowano oddział rzeszowski KAW, gdzie przechowywano wówczas niewydane jeszcze maszynopisy książek: Losy Żydów rzeszowskich, Dziennik okupacyjny, Tamten Rzeszów (II wyd.), Folklor w kamieniu wykuty .
W latach 90. działał Społeczny Komitet Wydania Dzieł Franciszka Kotuli. W 1998 planowano wydanie dziennika okupacyjnego F.K. czy dziennika 1500 dni rzeszowskiego getta.
W 2020 ukazały się pamiętniki Franciszka Kotuli, zatytułowane Miłość i Sława. Dzienniki, Tyczyn 1926-1932, wydane pod redakcją Krzysztofa Ruszela.
Przypisy
Bibliografia Krzysztof Ruszel, Kotula Franciszek, w: Słownik biograficzny twórców oświaty i kultury XIX i XX wieku Polski Południowo-Wschodniej (pod redakcją Andrzeja Meissnera, Kazimierza Szmyda), Rzeszów 2011, s. 202–205. Bronisław Gołębiowski, Badacze dwu puszcz : Adam Chętnik (1885-1967) - Franciszek Kotula (1900-1983), "Zeszyty Naukowe OTN", z. 7, 1993, s. 66-73.
Kategoria:Ludzie kultury związani z Sanokiem Kategoria:Ludzie urodzeni w Głogowie Małopolskim Kategoria:Ludzie związani z Rzeszowem Kategoria:Honorowi obywatele Leżajska Kategoria:Nauczyciele II Rzeczypospolitej Kategoria:Odznaczeni dwukrotnie Złotym Krzyżem Zasługi (1944–1989) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Medalem Niepodległości Kategoria:Odznaczeni odznaką „Zasłużony Działacz Kultury” Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Złotą odznaką „Za opiekę nad zabytkami” Kategoria:Polscy autorzy pamiętników i dzienników Kategoria:Polscy etnografowie Kategoria:Polscy historycy Kategoria:Polscy muzealnicy Kategoria:Polscy nauczyciele historii Kategoria:Polscy nauczyciele języka polskiego Kategoria:Polscy numizmatycy Kategoria:Polscy reportażyści Kategoria:Polscy pisarze współcześni Kategoria:Urodzeni w 1900 Kategoria:Zmarli w 1983