thumb|Morze Kaspijskie Flotylla Kaspijska – najstarszy związek operacyjny (flotylla) obok Floty Bałtyckiej należący do rosyjskiej marynarki wojennej działający na Morzu Kaspijskim.
Historia Historia flotylli datuje się od listopada 1722 roku, kiedy to z postanowienia cara Piotra I została ona utworzona w Astrachaniu. Brała udział w ekspedycji perskiej w latach 1722–1723, współdziałała z wojskami lądowymi w zajęciu w 1796 Derbentu i Baku, brała udział w wojnie rosyjsko-irańskiej zakończonej gulistańską umową pokojową w 1813 roku. Od 1867 jej główną bazą było Baku. W miarę stabilizacji sytuacji w tym rejonie, siły flotylli były redukowane. W końcu XIX wieku flotylla miała tylko 2 kanonierki i kilka uzbrojonych parowców. Marynarze Flotylli Kaspijskiej uczestniczyli w wydarzeniach rewolucyjnych w Baku w latach 1903–1905.
I wojna światowa W czasie I wojny światowej flotylla nie brała większego udziału w działaniach wojennych. W 1917 roku marynarze flotylli brali udział w organizacji władzy radzieckiej. W celu współdziałania z Armią Czerwoną pomiędzy kwietniem a czerwcem 1918 roku w Astrachaniu została sformowana Flota Kraju Astrachańskiego, która została wzmocniona jesienią z Floty Bałtyckiej stawiaczami min i okrętami podwodnymi. W sierpniu 1918 roku flotylla została zajęta przez prawicowy rząd tzw. Centrokaspia. Po przejściu na stronę rewolucji 13 października 1918 została przemianowana na Flotyllę Astrachańsko-Kaspijską.
W lipcu 1919 roku po połączeniu z Flotyllą Wołżańską została przemianowana na Flotyllę Wołżańsko-Kaspijską. 1 maja 1920 okręty flotylli weszły do Baku i tym samym utworzona została Flota Kaspijska w składzie 3 krążowników pomocniczych, 10 niszczycieli, 4 okrętów podwodnych i okrętów pomocniczych. Jednocześnie z Flotą Kaspijską w Baku stacjonowała Czerwona Flota Sowieckiego Azerbejdżanu. Obie floty brały udział w 1920 roku w walce z wojskami białych. W czerwcu 1920 obie floty zostały połączone i przyjęły nazwę Sił Morskich Morza Kaspijskiego, przemianowane 27 czerwca 1931 we Flotyllę Kaspijską.
II wojna światowa i zimna wojna W II wojnie światowej w latach 1941–1945 Flotylla Kaspijska zabezpieczała transport wojsk, techniki i towarów. Miała szczególne zasługi w tych działaniach w latach 1942–1943, w czasie bitwy stalingradzkiej i bitwy o Kaukaz. W trakcie operacji "Y" desantem z morza zostało zajęte Bandar-e Pahlavi na wybrzeżu Morza Kaspijskiego. Doszło wówczas do pomyłkowego ostrzelania własnej piechoty przez radzieckie samoloty i okręty wojenne.
Pod osłoną flotylli alianci do końca wojny przetransportowali głównie do ZSRR ponad 5 mln ton materiałów wojennych w ramach Lend-Lease Act.
W skład w flotylli wchodziły w tym czasie kanonierki "Lenin", "Krasnyj Azerbejdżan" i inne mniejsze jednostki.
W 1945 roku Flotylla Kaspijska została odznaczona Orderem Czerwonego Sztandaru.
Podczas zimnej wojny Morze Kaspijskie było używane do testów ekranoplanów uzbrojonych w pociski.
Po rozpadzie Związku Radzieckiego thumb|Start rakiet „Кalibr” z okrętów Flotylli W 1991 potencjał sił bazowania morskiego flotylli utrzymywano w trzech bazach morskich: Baku, Astrachań i Machaczkała. W ramach Flotylli funkcjonowała też 11 Grupa Powietrzna z dwoma ekranoplanami „Orlenok” proj. 904 oraz „Luna” proj. 903. W wyniku rozpadu ZSRR dokonano podziału Floty Kaspijskiej. Około. 25% sił bazowania morskiego przekazano Azerbejdżanowi. Pozostałą część podzielono między Rosję, Kazachstan i Turkmenistan. Skutkiem podziału była także utrata przez Rosję bazy morskiej w Baku. W 1994 flotyllę wzmocniły trałowce bazowe z Floty Bałtyckiej i z Dunajskiej Brygady Okrętów. W skład flotylli włączono też pięć kutrów artyleryjskich proj. 1204 Trzmiel. W latach 2002–2006 w skład flotylli weszły fregata proj. 1166.1K Tatarstan oraz korweta artyleryjską proj. 1265 Astrachań. W składzie WB do 2008 utrzymano 847 brzegowy dywizjon artylerii rakietowej.
Siły i środki Flotylli Kaspijskiej W 2008 Siły Bazowania Morskiego Flotylli Kaspijskiej thumb|Kuter rakietowy Struktura 106 Brygada Okrętów Obrony Rejonu Wodnego 73 Brygada Okrętów Obrony Rejonu Wodnego samodzielny dywizjon okrętów wsparcia samodzielny dywizjon okrętów ratowniczych 556 samodzielny dywizjon okrętów hydrograficznych Wojska brzegowe Flotylli Kaspijskiej: 77 Samodzielna Gwardyjska Moskiewsko-Czemiachowska Brygada Piechoty Morskiej 847 dywizjon rakiet artylerii brzegowej – Astrachań. 539 Węzeł Łączności – Astrachań. 530 kompania WRE Lotnictwo morskie Flotylli Kaspijskiej: samodzielna eskadra lotnictwa transportowego 11 samodzielna grupa powietrzna ekranoplanów
Okręty W 2025 roku Flotylla Kaspijska dysponowała: 2 Fregaty rakietowe projektu 1166.1K – „Tatarstan” i „Dagestan” 3 Korwety rakietowe projektu 21631 – „Grad Swijażsk”, „Uglicz” i „Wielkij Ustiug” 3 Korwety artyleryjskie projektu 21630 – „Karakuł”, „Wołgodońsk” i „Machaczkała” 1 Korweta rakietowa projektu 1241.1T – „Stupiniec” 2 Trałowce bazowe projektu 1265 –„Nieniecki Ugryumow” i „Mahomed Gadżjew” 1 Trałowiec redowy projektu 1258 – „RT-71” 2 Trałowce redowe projektu 10750 – „RT-233” i „RT-234” 2 Trałowce redowe projektu 697TB – „RT-59” i „RT-181” 4 Kutry desantowe projektu 1176 – „Aleksiej Suchanow”, „D-156”, „D-131” i „D-185” 1 Kuter desantowy projektu 21820 – „Ataman Płatow” 4 Kutry artyleryjskie projektu 1204 – „AK-223”, „AK-248”, „AK-201” i „AK-209” 1 Kuter patrolowy projektu 1400M – „AK-326”
Przypisy
Bibliografia
Wielka Encyklopedia Radziecka, t. 11, Moskwa 1973.
Kategoria:Flotylla Kaspijska Kategoria:Flotylle radzieckie Kategoria:Morze Kaspijskie