Zoologia ( zoon ‘zwierzę’, λόγος logos ‘nauka’) – dział biologii badający zwierzęta. Dokładny zakres zoologii ewoluował w związku ze zmienną definicją tego królestwa. W latach 20. XXI wieku obejmuje ono organizmy, które mogą nie odpowiadać potocznemu rozumieniu tego słowa (od gąbek do ludzi). Terminu tego po raz pierwszy użył Johann Schröder w 1659 roku w swoim dziele Zoologia, czyli historia zwierząt przydatnych w badaniach natury i chirurgii. Przedstawiciel tej dziedziny to zoolog, a przedstawicielka – zoolożka.

Pierwsze prace zoologiczne ogłosił Arystoteles, zwany „ojcem” tej dziedziny. Spośród około 300 jego dzieł do najważniejszych należą: Historia naturalna zwierząt, O częściach zwierząt oraz O pochodzeniu zwierząt. Rewolucyjny wpływ na zoologię wywarł również model ewolucji Charlesa Darwina, ogłoszony w wydanym w 1859 roku dziele O powstawaniu gatunków. Przyczynił się on do wyjaśnienia m.in. procesów i zjawisk z zakresu ewolucji, embriologii oraz anatomii porównawczej.

Obecnie najbardziej znanymi polskimi czasopismami naukowymi z dziedziny zoologii są m.in.: „Acta Palaeontologica Polonica”, „Annales Zoologici”, „Przegląd Zoologiczny”, „Wiadomości Entomologiczne”, „Zoologica Poloniae”.

Działy zoologii Zoologia dzieli się na działy zajmujące się poszczególnymi grupami zwierząt:

mikrobiologia – nauka o mikroorganizmach; ichtiologia – nauka o rybach; herpetologia – nauka o płazach i gadach, wśród której znajdują się dwie poddziedziny: batrachologia – nauka o płazach, reptiliologia – nauka o gadach; ornitologia – nauka o ptakach; entomologia – nauka o owadach, wśród której znajduje się wiele poddziedzin, m.in.: afidologia – nauka o mszycach, apiologia (apidologia, melitologia) – nauka o pszczołach, dipterologia – nauka o muchówkach, heteropterologia – nauka o pluskwiakach różnoskrzydłych, hymenopterologia – nauka o błonkówkach, koleopterologia – nauka o chrząszczach, lepidopterologia – nauka o motylach, myrmekologia – nauka o mrówkach, odonatologia – nauka o ważkach, sfekologia – nauka o osach, trichopterologia – nauka o chruścikach; teriologia – nauka o ssakach, wśród której znajduje się wiele poddziedzin, m.in.: cetologia – nauka o waleniowatych (walenie, delfiny), chiropterologia – nauka o nietoperzach, felinologia – nauka o kotach, hipologia – nauka o koniach, kynologia – nauka o psach, prymatologia – nauka o naczelnych.

Dziedzinami zoologii są także:

nauki o zwierzętach poprzednich epok (m.in. paleozoologia i paleozoogeografia), nauki o strukturze ich populacji oraz ich wzajemnym oddziaływaniu na środowisko (m.in. ekologia i zoogeografia), nauki o zachowaniu i psychice zwierząt (etologia, zoopsychologia), nauki obejmujące systematykę wszystkich organizmów zwierzęcych, nauki zajmujące się budową i funkcjami ciała zwierząt (m.in.: anatomia, fizjologia, morfologia, embriologia, cytologia).

Oddzielną dziedziną zoologii jest także kryptozoologia, będąca dziedziną pseudonauki zajmującą się zwierzętami, których istnienie powszechnie jest odrzucane ze względu na brak wiarygodnych, naukowych dowodów.

Przypisy