Hemidactylus – rodzaj jaszczurek z rodziny gekonowatych (Gekkonidae).
Zasięg występowania Rodzaj obejmuje gatunki występujące w Ameryce Południowej (Gwadelupa, Kolumbia, Trynidad i Tobago, Wenezuela, Gujana, Surinam, Ekwador i Brazylia), na Małych Antylach (Gwadelupa i Saint Lucia), Afryce (Egipt, Libia, Tunezja, Algieria, Maroko, Mauretania, Senegal, Gambia, Gwinea Bissau, Gwinea, Sierra Leone, Liberia, Wybrzeże Kości Słoniowej, Mali, Burkina Faso, Ghana, Togo, Benin, Niger, Nigeria, Kamerun, Czad, Sudan, Erytrea, Dżibuti, Somalia, Etiopia, Sudan Południowy, Republika Środkowoafrykańska, Gwinea Równikowa, Gabon, Kongo, Demokratyczna Republika Konga, Rwanda, Burundi, Uganda, Tanzania, Malawi, Zambia, Angola, Namibia, Botswana, Zimbabwe, Mozambik, Eswatini, Południowa Afryka, Wyspy Świętego Tomasza i Książęca, Madagaskar, Seszele, Mauritius, Komory, Juan de Nova i Republika Zielonego Przylądka), Azji (Turcja, Syria, Liban, Izrael, Jordania, Arabia Saudyjska, Jemen, Oman, Zjednoczone Emiraty Arabskie, Bahrajn, Katar, Kuwejt, Irak, Iran, Chińska Republika Ludowa, Tajwan, Afganistan, Pakistan, Indie, Malediwy, Sri Lanka, Nepal, Bhutan, Bangladesz, Mjanma, Laos, Wietnam, Kambodża, Tajlandia, Malezja, Singapur, Japonia, Filipiny, Brunei, Indonezja i Timor Wschodni), południowej Europie (Portugalia, Gibraltar, Hiszpania, Francja, Włochy, Słowenia, Chorwacja, Bośnia i Hercegowina, Czarnogóra, Albania, Grecja, Cypr i Malta), Australii i Oceanii (Australia, Papua-Nowa Gwinea, Wyspy Cooka, Fidżi, Polinezja Francuska, Guam, Nowa Kaledonia, Wyspy Salomona, Tonga, Vanuatu, Samoa oraz archipelag Hawajów – Midway i Johnston).
Systematyka Rodzaj zdefiniował w 1817 roku niemiecki przyrodnik Lorenz Oken w artykule poświęconym systematyce kręgowców, opublikowanym na łamach „Isis von Oken”. Gatunkiem typowym jest (późniejsze oznaczenie) Hemidactylus mabouia.
Etymologia Hemidactylus: hēmi- ‘pół-, mały’, od ἡμισυς hēmisus ‘połowa’; δακτυλος daktulos ‘palec’. Platyurus: gr. πλατυς platus ‘szeroki’; -ουρος -ouros ‘-ogonowy’, od ουρα oura ‘ogon’. Gatunek typowy: Oken (1836) – Gecko marginatus (= Stellio platyurus ); Gray (1845) – Lacerta schneideriana (= Stellio platyurus ). Boltalia: etymologia nieznana, Gray nie wyjaśnił znaczenia nazwy rodzajowej. Gatunek typowy: Boltalia sublevis (= Hemidactylus flaviviridis ). Hoplopodion: gr. ὁπλον hoplon ‘broń, zbroja’; ποδιον podion ‘stópka’, zdrobnienie od πους pous, ποδος podos ‘stopa’. Gatunek typowy: Stellio platyurus . Cosymbotus: gr. κοσυμβωτος kosumbōtos ‘ozdobiony frędzlami’. Gatunek typowy: Stellio platyurus . Microdactylus: gr. μικρος mikros ‘mały’; δακτυλος daktulos ‘palec’. Gatunek typowy: Hemidactylus peruvianus (= Hemidactylus garnotii ). Onychopus: ονυξ onux, ονυχος onukhos ‘pazur, paznokieć’; πους pous, ποδος podos ‘stopa’. Gatunek typowy: Hemidactylus garnotii . Tachybates: gr. ταχυς takhus ‘szybko’; βατης batēs ‘piechur’, od βατεω bateō ‘stąpać’, od βαινω bainō ‘chodzić’. Gatunek typowy: Gecko triedrus . Pnoepus: gr. πνοη pnoē ‘dmuchanie’, od πνεω pneō ‘oddychać’; πους pous, ποδος podos ‘stopa’. Gatunek typowy: Hemidactylus javanicus (= Hemidactylus frenatus ). Velernesia: etymologia nieznana, Gray nie wyjaśnił znaczenia nazwy rodzajowej. Gatunek typowy: Velernesia richardsonii . Doryura: gr. δορυ doru, δορατος doratos ‘włócznia’; ουρα oura ‘ogon’. Gatunek typowy: Doryura bowringii . Leiurus: gr. λειος leios ‘gładki’; ουρα oura ‘ogon’. Gatunek typowy: Leiurus ornatus (= Hemidactylus fasciatus ). Nubilia: etymologia niejasna, Gray nie wyjaśnił znaczenia nazwy rodzajowej; być może od ‘ciemny, chmurny’, od nubes, nubis ‘chmura’. Gatunek typowy: Nubilia argentii (= Hemidactylus depressus ). Eurhous: gr. ευ eu ‘dobry, ładny, typowy’; ορρος orrhos ‘zad’. Gatunek typowy: Hemidactylus leschenaultii . Liurus: gr. λειος leios ‘gładki’; ουρα oura ‘ogon’. Nycteridium: gr. νυξ nux, νυκτος nuktos ‘noc’; przyrostek zdrabniający –ιδιoν -idion. Teratolepis: gr. τερας teras, τερατος teratos ‘cudowny’; λεπις lepis, λεπιδος lepidos ‘łuska, płytka’, od λεπω lepō ‘łuszczyć’. Gatunek typowy: Homonota fasciata (= Hemidactylus imbricatus ). Bunocnemis: gr. βουνος bounos ‘kopiec’; κνημις knēmis, κνημιδος knēmidos ‘nagolennik’. Gatunek typowy: Bunocnemis modestus . Mimetozoon: gr. μιμητης mimētēs ‘imitator, naśladowca’, od μιμεομαι mimeomai ‘naśladować’, od μιμος mimos ‘mimik, aktor’; ζωον zōon ‘zwierzę’. Gatunek typowy: Mimetozoon floweri (= Hemidactylus craspedotus ). Lophopholis: gr. λοφος lophos ‘grzebień, czub’; φολις pholis, φολιδος pholidos ‘rogowa łuska’. Gatunek typowy: Teratolepis scabriceps . Briba: ‘gekon’. Gatunek typowy: Briba brasiliana . Aliurus: gr. przyrostek negatywny α- a-; rodzaj Liurus .
Podział systematyczny Do rodzaju należą następujące gatunki:
Uwagi
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Gekonowate