Powiat wałbrzyski – powiat w Polsce, położony w południowej części województwa dolnośląskiego. Jego siedzibą, niewchodzącą zarazem w jego skład jest miasto na prawach powiatu Wałbrzych.

Podział administracyjny Powiat wałbrzyski powstał 1 stycznia 1999 roku wskutek reformy administracyjnej, której jednym z aspektów było wprowadzenie powiatów jako drugiego szczebla administracji, pomiędzy województwami i gminamiUstawa z dnia 24 lipca 1998 r. o wprowadzeniu zasadniczego trójstopniowego podziału terytorialnego państwa ()..

Został stworzony z części znoszonego województwa wałbrzyskiegoRozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 października 1996 r. w sprawie określenia miast oraz gmin wchodzących w skład województw ().Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 sierpnia 1998 r. w sprawie utworzenia powiatów ().. Terytorium powiatu zostało określone w kształcie powiększonym w stosunku do tego, jaki posiadał on przed swoją likwidacją w 1975 roku – w powiecie znalazła się gmina Czarny Bór, wówczas wchodząca w skład powiatu kamiennogórskiego.

Z powiatem wałbrzyskim graniczą jednostki: powiat jaworski od północy, powiat świdnicki od północnego wschodu, powiat dzierżoniowski od wschodu, powiat kłodzki od południowego wschodu, powiat kamiennogórski od zachodu.

Dodatkowo, powiat otacza od zachodu, południa i wschodu miasto na prawach powiatu Wałbrzych, zaś od południa graniczy z krajem hradeckim w Czechach.

W skład powiatu wchodzi 8 gmin: 3 miejskie, 2 miejsko-wiejskie oraz 3 wiejskie. Na jego terenie położonych jest 5 miast: Boguszów-Gorce, Głuszyca, Jedlina-Zdrój, Mieroszów oraz Szczawno-ZdrójRozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad prowadzenia, stosowania i udostępniania krajowego rejestru urzędowego podziału terytorialnego kraju oraz związanych z tym obowiązków organów administracji rządowej i jednostek samorządu terytorialnego ()..

+ Gmina (2025) (2024) SiedzibaObwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 23 sierpnia 2017 r. w sprawie wykazu gmin i powiatów wchodzących w skład województw (). TERYT Typ Nazwa 0221011 miejska 25x25px Boguszów-Gorce — 0221021 miejska 25x25px Jedlina-Zdrój — 0221031 miejska 25x25px Szczawno-Zdrój — 0221042 wiejska 25x25px Czarny Bór Czarny Bór 0221053 miejsko-wiejska 25x25px Głuszyca Głuszyca 0221063 miejsko-wiejska 25x25px Mieroszów Mieroszów 0221072 wiejska 25x25px Stare Bogaczowice Stare Bogaczowice 0221082 wiejska 25x25px Walim Walim

Na mocy rozporządzenia Rady Ministrów z czerwca 2002 roku, z powiatem wałbrzyskim zostało połączone, będące do tamtej pory miastem na prawach powiatu, miasto WałbrzychRozporządzenie Rady Ministrów z dnia 25 czerwca 2002 r. w sprawie połączenia miasta na prawach powiatu Wałbrzych z powiatem wałbrzyskim oraz ustalenia granic niektórych powiatów ().. Zmiana weszła w życie 1 stycznia 2003 roku i spotkała się z wieloma negatywnymi opiniami, szczególnie ze strony Rady Miasta.

Próby przywrócenia poprzedniego stanu trwały przez kilka lat, i zakończyły się powodzeniem – Wałbrzych odzyskał prawa powiatu 1 stycznia 2013 rokuRozporządzenie Rady Ministrów z dnia 10 lipca 2012 r. w sprawie przywrócenia miastu Wałbrzych statusu miasta na prawach powiatu oraz ustalenia granic powiatu wałbrzyskiego ()., pomimo sprzeciwu Rady Powiatu oraz rad większości gmin wchodzących w jego skład.

W czerwcu 2023 roku starosta wałbrzyski Krzysztof Kwiatkowski podjął starania w kierunku zmiany nazwy powiatu na powiat sudecki, idąc w ślad za powiatem jeleniogórskim, który zmienił kilka lat wcześniej swoją nazwę na powiat karkonoski. W toku konsultacji społecznych mieszkańcy wypowiedzieli się na temat zmiany pozytywnie, podobnie jak część samorządów wchodzących w skład powiatu (miasta Boguszów-Gorce i Szczawno-Zdrój oraz gminy Czarny Bór i Mieroszów; przeciw były miasto Jedlina-Zdrój i Walim).

Negatywnie do pomysłu odniosły się władze sąsiedniego – również położonego w Sudetach – powiatu kłodzkiego, zwracając uwagę na próbę zawłaszczenia nazwy geograficznej przez wałbrzyskie starostwo, a także na negatywne skojarzenia związane z określeniem „sudecki” po stronie czeskiej. Do argumentacji powiatu kłodzkiego przychylił się wojewoda dolnośląski oraz MSWiA, decydując w 2024 roku o negatywnym zaopiniowaniu wniosku o zmianę nazwy.

Pokrycie terenu thumb|Ukształtowanie powierzchni powiatu wałbrzyskiego Powiat wałbrzyski według danych z 2025 roku zajmował powierzchnię 430,25 km², co stanowiło 2,2% powierzchni województwa dolnośląskiego. Pod względem powierzchni zajął 24. lokatę spośród 26 powiatów w województwie oraz 296. miejsce wśród 314 powiatów Polski. Największą część powierzchni powiatu zajmowały grunty rolne (49,6%) oraz leśne (42,9%). Zabudowanych i zurbanizowanych było 7,0% terenów, zaś pod wodami znajdowało się ich 0,5%.

Demografia

Według stanu z 31 grudnia 2024 roku w powiecie wałbrzyskim zamieszkiwało 52 275 mieszkańców: 27 143 kobiety (51,9% ludności) i 25 132 mężczyzn (48,1%), czyli 1,8% ludności województwa dolnośląskiego. Gęstość zaludnienia w powiecie wyniosła 121 osób na km². Pod względem ludności powiat wałbrzyski zajął w 2024 roku 17. miejsce spośród 26 powiatów w województwie oraz 221. lokatę wśród 314 powiatów Polski.

Wskaźnik urbanizacji wyniósł 63,8%; w miastach w tym dniu mieszkały 33 342 osoby, zaś na wsi 18 933 osoby.

Władze powiatu Rada Powiatu

UgrupowanieKadencja 2002–2006Kadencja 2006–2010Kadencja 2010–2014Kadencja 2014–2018Kadencja 2018–2023Sojusz Lewicy Demokratycznej7 (SLD-UP)7 (LiD)8 – –Polskie Stronnictwo Ludowe2 – –4 –Nasz Powiat10 – – – –Prawo i Sprawiedliwość –7333Platforma Obywatelska –7118 –Obywatelskie Forum Samorządowe –1 – – –KWW Alicji Rosiak –7 – – –Wałbrzyska Wspólnota Samorządowa – –7 – –Nasz Powiat – – –2 –KWW z Poparciem Romana Szełemeja – – – –8KWW Ziemi Wałbrzyskiej – – – –6

Starostowie wałbrzyscy thumb|Starostwo Powiatowe w Wałbrzychu Na podstawie źródła: Leszek Orpel (4 listopada 1998 – 21 listopada 2002), Stanisław Michalik (21 listopada 2002 – 31 grudnia 2002), Longin Rosiak (17 marca 2003 – 22 lipca 2003), Marek Śpiewak (22 lipca 2003 – 28 grudnia 2004), Bogusław Dyszkiewicz (28 grudnia 2004 – 27 listopada 2006), Augustyn Skrętkowicz (27 listopada 2006 – 2 grudnia 2010), Robert Ławski (2 grudnia 2010 – 31 grudnia 2012), Józef Piksa (15 kwietnia 2013 – 12 grudnia 2014), Jacek Cichura (12 grudnia 2014 – 19 listopada 2018), Krzysztof Kwiatkowski (19 listopada 2018 – 7 maja 2024), Leonard Górski (od 7 maja 2024).

Transport publiczny thumb|Autobus publicznej komunikacji miejskiej z Wałbrzycha do Boguszowa-Gorców. Przez obszar powiatu wałbrzyskiego przebiegają czynne w ruchu towarowym i pasażerskim państwowe linie kolejowe, zarządzane przez PKP Polskie Linie Kolejowe: nr 274 Wrocław Świebodzki – Zgorzelec (stacja kolejowa), nr 286 Kłodzko Główne – Wałbrzych Główny, nr 291 Boguszów-Gorce Wschód – Mieroszów (w ruchu pasażerskim czynna sezonowo).

Według stanu na rok 2017, przez Wałbrzych kursują wszystkie rodzaje pociągów kwalifikowanych spółki PKP Intercity: TLK, IC, EIC oraz EIP. Pociągi osobowe uruchamiają Koleje Dolnośląskie (wszystkie na linii nr 286 i większość na linii nr 274) oraz Przewozy Regionalne.

Liniami nr 274, 286 i 291 kursują pociągi towarowe z kruszywem wydobywanym w Górach Sowich i Górach Kamiennych.

Do gmin położonych wokół Wałbrzycha dociera komunikacja miejska, organizowana w imieniu gmin przez Zarząd Dróg, Komunikacji i Utrzymania Miasta w WałbrzychuZDKiUM Wałbrzych: Schemat komunikacji miejskiej Wałbrzych – sierpień 2018, dostęp: 2018-11-17..

Uwagi

Przypisy

wałbrzyski