William Olaf Stapledon (ur. 10 maja 1886 w Seacombe, zm. 6 września 1950 w Caldy) – brytyjski filozof i pisarz. Autor kilku wpływowych dzieł science fiction. Sformułował tezę, według której fantastyka naukowa jest czymś zbliżonym do mitu. Pojawiła się ona w przedmowie do powieści Ostatni i pierwsi ludzie. Jest nazywany jednym z najwierniejszych uczniów, czy też następców H. G. Wellsa.

Życiorys Olaf Stapledon urodził się w Seacombe w pobliżu Liverpoolu, był jedynym synem Williama Clibberta Stapledona i Emmeline Miller. Pierwsze sześć lat życia spędził z rodzicami w Port Said. Stapledon ukończył szkołę Abbotsholme School, a następnie Balliol College w Oksfordzie, gdzie uzyskał licencjat w dziedzinie historii współczesnej. Przez krótki okres pracował jako nauczyciel w Manchester Grammar School, a w latach 1910–1913 w biurze transportu morskiego w Liverpoolu i Port Said.

Podczas I wojny światowej od lipca 1915 do stycznia 1919 r. służył w Friends' Ambulance Unit na terenie Francji i Belgii. 16 lipca 1919 r. poślubił Agnes Zenę Miller (1894–1984). Mieli dwoje dzieci: córkę Mary Sydney Stapledon (ur. 1920) i syna Johna Davida Stapledona (ur. 1923). W 1920 r. zamieszkał w West Kirby.

W 1925 roku otrzymał doktorat z filozofii na Uniwersytecie w Liverpoolu. W 1929 r. opublikował swoją pierwszą książkę pt. A Modern Theory of Ethics. W roku 1930 wydał powieść science fiction pt. Ostatni i pierwsi ludzie (Last and First Men), która przyniosła mu sukces i do dziś zalicza się do kanonu gatunku. W 1940 r. przeniósł się z rodziną do Caldy.

W 1948 r. brał udział w Światowym Kongresie Intelektualistów w Obronie Pokoju we Wrocławiu, gdzie wygłosił referat „Świat i kultura”. Rok później uczestniczył w konferencji Conference for World Peace, która miała miejsce w Nowym Jorku.

Zmarł nagle na zawał serca w swoim domu w Caldy.

Światopogląd Olaf Stapledon był socjalistą (część krytyków nazywała go marksistą“His Marxism, which remained his only irrational faith throughout his life, told him that surely the United States could never be a positive influence.” Benford, Gregory (1999), Przedmowa do: Olaf Stapledon, Last and First Men (Series: SF Masterworks); London: Gollancz Books; pg x., sam jednak odcinał się od tej ideologii“I am not a Marxist, but I have learned much from Marxists, and I am not anti-Marxist... Marxism and Christianity spring from the same emotional experience, but each in its way misinterprets, falsifies.” cytowane w: Geoghegan, Vincent, Socialism and Religion: Roads to Common Wealth.) i pacyfistą, uznając agresję i chciwość charakteryzujące współczesną mu cywilizację za niegodne pełnego człowieczeństwa. W swoich książkach wprowadził koncepcję rozwoju „osobowości we wspólnocie” (ang. personality-in-community) i „życia dla ducha”, w którym głównymi wartościami są mądrość, miłość i twórczość. W stosunku do religii był agnostykiem, twierdził, że ludzki umysł jest zbyt słabo rozwinięty, by dojść do prawdy w kwestii istnienia Boga. Stapledona uważa się za jednego z prekursorów współczesnego transhumanizmuWhat is Transhumanism?.

Poglądy filozoficzne Stapledona ukształtowały się pod wpływem Spinozy.

Publikacje Science fiction Ostatni i pierwsi ludzie (Last and First Men: A Story of the Near and Far Future 1930; fragment powieści w polskim przekładzie w antologii Droga do science fiction, Alfa, 1986; pełny przekład wyd. Stalker Books, 2020) Last Men in London - Ostatni Ludzie w Londynie (1932) Dziwny John (Odd John: A Story Between Jest and Earnest 1935, wyd. polskie Wydawnictwo „Śląsk”, 1991) Sprawca Gwiazd (Star Maker 1937; wyd. polskie Fundacja Nowoczesna Polska, 2022; również jako Stwórca Gwiazd, Twórca Gwiazd; Stalker Books 2022, Wydawnictwo Officyna 2024) Darkness and the Light - Ciemność i Światło (1942) Old Man in New World - Stary człowiek w nowym świecie (1944) Syriusz (Sirius: A Fantasy of Love and Discord 1944; wyd. polskie Czytelnik, 1989) Death into Life (1946) The Flames: A Fantasy - Płomienie: Fantazja (1947) A Man Divided - Człowiek podzielony (1950) Four Encounters - Cztery spotkania (1976) Nebula Maker - Twórca mgławic (porzucona wersja Star Maker, 1976)

Poezja Latter-Day Psalms - Psalmy dni ostatnich (1914)

Inne A Modern Theory of Ethics: A study of the Relations of Ethics and Psychology - Nowoczesna teoria etyki: Studium relacji etyki i psychologii (1929) Waking World - Budzący się świat (1934) Saints and Revolutionaries - Święci i rewolucjoniści (1939) New Hope for Britain - Nowa nadzieja dla Brytanii (1939) Philosophy and Living - Filozofia i życie, 2 tomy (1939) Beyond the "Isms" - Poza "izmami" (1942) Seven Pillars of Peace - Siedem filarów pokoju (1944) Youth and Tomorrow - Młodość i jutro (1946) Worlds of Wonder: Three Tales of Fantasy - Zadziwiające światy: Trzy opowieści fantasy (1949) To the End of Time: the Best of Olaf Stapledon - Do końca czasu: Najlepsze dzieła Olafa Stapledona (1953) The Opening of the Eyes - Otwarcie oczu (1954) Far Future Calling: Uncollected Science Fiction and Fantasies of Olaf Stapledon - Daleka przyszłość wzywa: Niepozbierane science fiction i fantasy Olafa Stapledona (1979) An Olaf Stapledon Reader - Wypisy z Olafa Stapledona (1997)

Przypisy

Linki zewnętrzne (po angielsku) Olaf Stapledon wygłasza referat na Światowym Kongresie Intelektualistów w Obronie Pokoju we Wrocławiu w 1948 r. (fot.) Sprawca Gwiazd w tłumaczeniu Pawła Dembowskiego w bibliotece Wolne Lektury

Kategoria:Angielscy autorzy fantastyki naukowej Kategoria:Brytyjscy filozofowie XX wieku Kategoria:Etycy Kategoria:Filozofowie umysłu Kategoria:Filozofowie i teoretycy społeczni Kategoria:Prozaicy anglojęzyczni Kategoria:Socjaliści Kategoria:Transhumaniści Kategoria:Urodzeni w 1886 Kategoria:Zmarli w 1950