thumb|250px|Wnętrze Mezquity thumb|250px|Fasada Mezquity 250px|thumb|Mury obronne Kordoby
KordobaZalecana polska nazwa lub KordowaNazwa wariantowa (hiszp. Córdoba) – miasto w południowej Hiszpanii, nad rzeką Gwadalkiwir, stolica prowincji Kordoba, w regionie Andaluzja. Ośrodek przemysłowy, naukowy oraz turystyczny o znaczeniu światowym.
W mieście znajduje się stacja kolejowa Córdoba.
W mieście rozwinął się przemysł spożywczy, metalowy, chemiczny, ceramiczny oraz hutniczy.
Historia Pierwotnie osada iberyjska. W III w. p.n.e. pod panowaniem kartagińskim. Od ok. 200 r. p.n.e. kolonia rzymska, stolica prowincji Hispania Ulterior. Za czasów Oktawiana Augusta jako Corduba była stolicą prowincji Betyka. Urodzili się tutaj wielcy rzymscy poeci i filozofowie – Lukan, Seneka Starszy i Młodszy. Od 544 r. n.e. pod panowaniem Bizancjum. W 572 r. zdobyta przez Wizygotów, siedziba biskupstwa. W 711 r. zdobyta przez Arabów. Od 719 r. siedziba arabskich gubernatorów. Od 756 r. stolica niezależnego emiratu utworzonego przez Abd ar-Rahmana I, ostatniego potomka Umajjadów, który uciekł w czasie przewrotu z Bagdadu. Za jego panowania i jego następców z dynastii Umajjadów rozpoczął się okres intensywnego budownictwa i wielkiego rozkwitu miasta. W 929 r. Abd ar-Rahman III ogłosił Al-Andalus (mauretańską Hiszpanię) osobnym kalifatem, niezależnym od Bagdadu (Kalifat Kordoby). Za jego czasów Kordoba była największym miastem w basenie Morza Śródziemnego, ważnym ośrodkiem nauki, kultury i sztuki. Miasto liczyło od 150 tys. do 450 tys. mieszkańców, miało ponad 300 meczetów, 300 publicznych łaźni, 50 szpitali, 20 publicznych bibliotek, 80 szkół i 17 wyższych uczelni. Biblioteka Al-Hakama posiadała ok. 400 000 tomów. Okres ten charakteryzowało pokojowe współistnienie i wzajemna tolerancja trzech cywilizacji – islamu, chrześcijaństwa i judaizmu. Czas świetności Kordoby trwał do śmierci Al-Mansura w 1002 r., później nastąpił okres walk o władzę i powolny upadek metropolii a w 1031 r. rozpad kalifatu Kordoby. Kordoba została stolicą jednego z 30 niewielkich państw zwanych taifas, z których największymi były Sewilla i Saragossa. W XII w. władza przypadła dogmatycznym Almohadom, czasy tolerancji zakończyły się. Rozpoczęły się prześladowania, których ofiarą padli dwaj wielcy synowie Kordoby: Awerroes (1126–1198), arabski filozof i komentator dzieł Arystotelesa oraz Majmonides (1135–1204), żydowski teolog i filozof. W 1236 r. miasto zajęli chrześcijanie pod wodzą Ferdynanda III Kastylijskiego. Kordoba awansowała do rangi ośrodka handlu suknem i jedwabiem; jednak po okresie rozwoju gospodarczego, od końca XVI w. nastąpił zastój. Spowodowały go: wypędzenie ludności arabskiej i żydowskiej, epidemie i powstania. W 1808 r. zdobyta przez Francuzów w okresie wojen napoleońskich. W 1921 r. odbyła się pierwsza edycja corocznego święta dziedzińców; w 2012 roku tradycja została wpisana na listę reprezentatywną niematerialnego dziedzictwa kulturowego UNESCO Podczas hiszpańskiej wojny domowej 1936–1939 opanowana przez siły frankistowskie. Uprzemysłowienie miasta od lat pięćdziesiątych XX w.
Zabytki Alkazar – zespół fortyfikacji z czasów panowania Umajjadów. Przebudowany przez Alfonsa XI w latach 1327–1328, a później wzbogacony o ogrody i łaźnie. Siedziba Izabeli Kastylijskiej i Ferdynanda Aragońskiego i sądu inkwizycyjnego w czasie wojny z Grenadą. Są tam piękne ogrody z sadzawkami i fontannami oraz rzymskie mozaiki i sarkofag z III w. Mezquita – przebudowany na katedrę meczet, jedno z najwspanialszych dzieł architektury islamu. Zajmuje teren o wymiarach 179x128 metrów otoczony murem z wieżą-dzwonnicą (dawnym minaretem, na którym wzorowano się w krajach islamskich). Budowany od 785 do końca X wieku na fundamentach świątyni rzymskiej i na murach istniejącej wówczas bazyliki Wizygotów. Po zdobyciu Kordoby przez chrześcijan, na środku sali modłów meczetu zbudowano w XVI wieku katedrę. Kiedy w 1526 r. przybył tutaj cesarz Karol V, był wstrząśnięty tym widokiem i podobno powiedział: „zniszczyliście coś, co było jedyne w swoim rodzaju i postawiliście coś, co można zobaczyć wszędzie”. Wnętrze o wysokości 11,50 metrów, z 850 kolumnami połączonymi podkowiastymi łukami robi wrażenie labiryntu. Pałace z XV i XVI w.: Casa de los Villalones, Casa del Indiano, Palacio de los Paez de Castillejo, Palacio Museo de Viana. Kościół Santa Marina – najstarszy zachowany kościół w Kordobie, którego budowa została rozpoczęta w 1236 roku, przebudowany w XVIII wieku. Na zewnątrz surowa, masywna budowla z rozetą na frontowej ścianie. Wewnątrz XV wieczna kaplica Capilla de los Orozcos z wystrojem w stylu mudejar. Kościół Iglesia del Carmen – XVI-wieczny budynek wchodzący w skład klasztoru Karmelitanek bosych. W kościele znajduje się jedno z najważniejszych dzieł Juana de Valdésa Leala – retabulum z 12 obrazami poświęconymi biblijnemu prorokowi Eliaszowi. Inne kościoły: La Compañia z XVI w., Trinidad z XVII w., szpital de Agudsos z XVIII w. z gotycką kaplicą, Santa María de la Asunción z XVIII w. – arcydzieło hiszpańskiego baroku. Synagoga z XIV w. Medina Azahara – w pobliżu Kordoby (8 km) pozostałości pałacu Umajjadów. W latach 936-76 wznoszono potężne miasto-pałac na obszarze o wymiarach 750x1500 metrów, którego budowa pochłonęła olbrzymie sumy. Władca Abd-ar-Rahman III polecił sprowadzić ponad 4300 kolumn, w tym 140 z Konstantynopola. Jego świetność trwała krótko, na początku XI w. oddziały Berberów zamieniły pałac w rumowisko, służące później za kamieniołom. Puente Romano – 16 łukowy most nad Gwadalkiwirem, zbudowany za czasów Augusta, wielokrotnie przebudowywany. Torre de la Calahorra – na resztkach arabskiej budowli Alfons XI w XIV w. wzniósł twierdzę, później umacnianą. Brama Mostowa w Kordobie
Klimat
Demografia 500px
Znani ludzie związani z Kordobą Rafael Romero Barros Lukan Seneka Starszy Seneka Młodszy Awerroes Majmonides Luis de Góngora y Argote Manolete Antonio Aranda Lomeña Julio Romero de Torres Wallada bint al-Mustakfi
Współpraca Miejscowości partnerskie: Adana, Turcja As-Samara, Sahara Zachodnia Betlejem, Palestyna Bourg-en-Bresse, Francja Buchara, Uzbekistan Córdoba, Argentyna Córdoba, Meksyk Damaszek, Syria Fez, Maroko Hawana, Kuba Kairuan, Tunezja Lahaur, Pakistan La Louvière, Belgia Manchester, Wielka Brytania Saint-Denis, Francja São Paulo, Brazylia
Ludzie związani z Kordobą
Uwagi
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne Strona oficjalna
Kategoria:Obiekty z listy dziedzictwa UNESCO w Hiszpanii Kategoria:Miasta w Andaluzji Kategoria:Kordoba (prowincja)