Julijan Romanczuk, (ur. 24 lutego 1842 w Kryłosie, zm. 22 kwietnia 1932 we Lwowie) – ukraiński polityk, działacz społeczny i oświatowy, nauczyciel, dziennikarz i pisarz, poseł do Sejmu Krajowego Galicji i austriackiej Rady Państwa
Życiorys Ukończył szkołę ludową w Dulibach w pow. stryjskim, potem uczył się w gimnazjum w Stanisławowie i liceum akademickim we Lwowie, które ukończył w 1860Ryszard Torzecki: Romanczuk Julijan (1842-–1932), W: Polski Słownik Biograficzny. Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk-Łódź, 1988–1989, s. 583-584. .. Odbył studia z filologii klasycznej na fakultecie filozoficznym uniw. we Lwowie (1864)Parlament Österreich Republik, Franz Adlgasser, Kurzbiografie Romanczuk (Romančuk), Julijan (Julian) - Parlamentarier 1848–1918 online [29.10.2019]. Następnie pracował jako nauczyciel filologii klasycznej, najpierw jako zastępca nauczyciela, od 1870 nauczyciel w II (niemieckim) gimnazjum ogólnym we Lwowie (1864–1872). Był nauczycielem, od 1877 profesorem filologii klasycznej w (rusińskim) akademickim gimnazjum we Lwowie (1872–1899). W 1899 przeszedł w stan spoczynku. W latach 1869–1890 był członkiem komisji podręczników ruskich przy galicyjskiej Krajowej Radzie Szkolnej.
W 1868 był jednym z założycieli towarzystwa oświatowego Proswita, i jej przewodniczącym w latach 1896–1906Ігор Чорновол: Романчук Юліан. w: Енциклопедія історії України. T. 9: П - С. Київ 2004, s. 287. . Współzałożyciel a następnie aktywny członek Towarzystwa Naukowego im. Szewczenki (1873), Ridnej Szkoły (1881) i Uczytelskoji Hromady. Od 1904 był wydawcą biblioteki ruskich klasyków. Założyciel, dziennikarz i publicysta wielu ukraińskich gazet m.in. w l. 1873–1887 tygodnika „Batkiwszczyna” (Ojczyzna), dziennika „Diło” (1880–1932) a także miesięcznika „Ukrainische Rundschau” w Wiedniu. Był redaktorem i współwydawcą ukraińskich podręczników szkolnych. Z Ołeksandrem Barwinskim wprowadzili w 1890 ortografię fonetyczną do podręczników szkół powszechnych i średnich oraz do wydawnictw popularnonaukowych „Proświty”. W 1884 złożył w Sejmie wniosek o rozszerzenie zakresu nauczania języka ukraińskiego w gimnazjach oraz o utworzenie oddzielnego gimnazjum w Przemyślu. Sejm po długich dyskusjach w komisji szkolnej w 1887 podjął uchwałę o zorganizowaniu w tym mieście klas paralelnych przy polskim gimnazjumJózef Miąso. Z dziejów szkolnictwa ukraińskiego w Galicji. „Rozprawy z dziejów oświaty”. T. XXXIV, s. 64, 1991. ..
Jeden z czołowych działaczy narodowych ukraińskich. W 1885 inicjator powstania przewodniczącym Narodnej Rady. W 1899 był współzałożycielem Ukraińskiej Partii Narodowo-Demokratycznej (UNDP, do 1907 był jej przewodniczącym i członkiem władz naczelnych)Ігор Чорновол, 199 депутатів Галицького сейму, Львів 2010, c. 228, . W 1890 był jednym z architektów polsko-ukraińskiego porozumienia, zwanego „nową erą”, ale szybko rozczarowany jego rezultatami już w 1894 przeszedł do opozycji w stosunku do rządzących Galicją konserwatystomDariusz Maciak: Próba porozumienia polsko-ukraińskiego w Galicji w latach 1888–1895. Warszawa, 2006. .. Był posłem do galicyjskiego Sejmu Krajowego Galicji V kadencji (15 września 1883 – 26 stycznia 1889) i VI kadencji (10 października 1889 – 17 lutego 1894) wybieranym w kurii IV (gmin wiejskich) w okręgu wyborczym nr 35 (Kałusz-Wojniłów)Stanisław Grodziski: Sejm Krajowy Galicyjski 1861–1914. Warszawa: 1993. .. Od 1889 był przewodniczącym Ukraińskiego Klubu Sejmowego.
Był posłem do austriackiej Rady Państwa VIII kadencji (9 kwietnia 1891 – 22 stycznia 1897) oraz X kadencji (31 stycznia 1901 – 30 stycznia 1907) wybranym w kurii IV (gmin wiejskich) w okręgu nr 16 (Kałusz-Wojniłów-Dolina-Bolechów-Bóbrka-Chodorów)Józef Buszko, Polacy w parlamencie wiedeńskim – 1848–1918, Warszawa 1996, s. 402, 418.. Do Rady Państwa IX kadencji startował bez powodzenia w marcu 1897 z kurji wiejskiej w trzech okręgach. W okręgu Stanisławów–Bohorodczany–Tłumacz–Nadwórna zwyciężył go ksiądz greckokatolicki Kornyło Mandyczewski, który otrzymał 428 głosów wyborców ze wszystkich 784Wybór do Rady Państwa. „Kurjer Stanisławowski”. 796, s. 1, 23 grudnia 1900.. W okręgu wyborczym BuczaczWynik wyborów do Rady Państwa w Galicji. „Dziennik Polski”. 84, s. 1, 25 marca 1897.–Czortków–Trembowla zwyciężył go Kornel Horodyski, a w okręgu Brzeżany–Rohatyn–Podhajce – dr. Jan WalewskiWynik wyborów do Rady Państwa w Galicji. „Dziennik Krakowski”. 363, s. 1, 18 marca 1897.. W maju 1898 podczas wyborów uzupełniających w okręgu wiejskim Buczacz–Czortków zwyciężył go Marian BłażowskiTelegramy „Kurjera Lwowskiego”. „Kurjer Lwowski”. 143, s. 4, 24 maja 1898..
Potem był posłem do Rady Państwa XI kadencji (17 czerwca 1907 - 30 marca 1911) i XII kadencji (17 lipca 1911 - 1 listopada 1918) wybieranym w okręgu wyborczym nr 55 (Wojniłów–Dolina–Rożniatów–Kałusz–Nadwórna–Delatyn–Sołotwina)Józef Buszko, Polacy w parlamencie wiedeńskim..., s. 427, 436.. W parlamencie austriackim pełnił wiele funkcji, był kilkakrotnie wiceprzewodniczącym Izby Poselskiej (24 lutego 1910 – 30 marca 1911; 21 lipca 1911 – 25 lipca 1914; 30 maja 1917 – 1 listopada 1918) oraz członkiem delegacji dla spraw wspólnych (7 czerwca 1906 – 7 stycznia 1907; 20 grudnia 1907 – 12 III 1908, 28 grudnia 1911 – 16 października 1912)Józef Buszko, Polacy w parlamencie wiedeńskim..., s. 422, 429, 438. W kolejnych kadencjach pełnił też funkcję przewodniczącego Klubu Ruskiego (1891–1894, 1901–1910), następnie Klubu Ukraińskiego (1911–1913) i Ukraińskiej Reprezentacji Parlamentarnej (1916–1917).
Podczas I wojny światowej był przewodniczącym Ukraińskiego Komitetu Pomocy i Ukraińskiej Rady Kultury w Wiedniu. W 1918 wszedł w skład Ukraińskiej Rady Narodowej, 10 listopada 1918 zaprzysiągł ministrów Sekretariatu Państwowego Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej. W latach dwudziestych przewodniczył wraz z Kostem Łewyckim Ukraińskiej Radzie Seniorów.
Pochowany na Cmentarzu Łyczakowskim we Lwowie.
Rodzina i życie prywatne Urodził się w rodzinie nauczycielskiej. Syn Semena, nauczyciela szkoły ludowej i Marii córki duchownego gr.-kat. Jego synem był malarz impresjonista Tyt Romanczuk (1865–1911), a wnukiem malarz portrecista Antin Romanczuk (1898–1960).
Przypisy
Bibliografia Ryszard Torzecki: Romanczuk Julijan (1842-–1932). W: Polski Słownik Biograficzny. T. XXXI. Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk-Łódź, 1988–1989, s. 583-584, . Ігор Чорновол: Романчук Юліан. W: Енциклопедія історії України. T. 9: П-С. Київ 2004, s. 287. . Ігор Чорновол: 199 депутатів Галицького сейму. Львів 2010, s. 228. .
Kategoria:Absolwenci i studenci Uniwersytetu Franciszkańskiego we Lwowie Kategoria:Członkowie Towarzystwa Naukowego im. Szewczenki Kategoria:Członkowie Ukraińskiej Rady Narodowej w latach 1918–1919 Kategoria:Pochowani na Cmentarzu Łyczakowskim we Lwowie Kategoria:Posłowie do Rady Państwa w Wiedniu VIII kadencji Kategoria:Posłowie do Rady Państwa w Wiedniu X kadencji Kategoria:Posłowie do Rady Państwa w Wiedniu XI kadencji Kategoria:Posłowie do Rady Państwa w Wiedniu XII kadencji Kategoria:Posłowie Sejmu Krajowego Galicji V kadencji Kategoria:Posłowie Sejmu Krajowego Galicji VI kadencji Kategoria:Prezesi „Proswity” Kategoria:Ukraińscy działacze społeczni Kategoria:Ukraińscy dziennikarze Kategoria:Ukraińscy pedagodzy Kategoria:Ukraińscy politycy Kategoria:Ukraińscy posłowie do Rady Państwa w Wiedniu Kategoria:Wykładowcy ukraińskiego gimnazjum akademickiego we Lwowie Kategoria:Urodzeni w 1842 Kategoria:Zmarli w 1932