Neutralność światopoglądowa państwa – model relacji między państwem a światopoglądem, w szczególności zaś religią, a także doktryna polityczno-prawna opierająca się na postulacie oddzielenia kwestii wyznaniowych od władzy świeckiej.
Jej genezy należy szukać w hasłach rewolucji francuskiej 1789 roku, kiedy to po raz pierwszy w nowożytnych dziejach Europy nastąpił rozdział Kościoła od państwa oraz w Konstytucji Stanów Zjednoczonych, która w I Poprawce z 1791 roku proklamowała zakaz ustanawiania religii państwowej.
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 roku zasadę tę wyraża w zawartej w art. 25 ust. 2 formule bezstronności religijnej, światopoglądowej i filozoficznej władz publicznych. Podobne do pojęcia bezstronności religijno-światopoglądowej państwa są: konstytucyjna zasada równouprawnienia wszystkich ludzi bez względu na wyznanie (art. 32 Konstytucji), zasada równouprawnienia związków wyznaniowych (art. 25 ust. 1) oraz prawo do milczenia w sprawie światopoglądu, przekonań religijnych lub wyznania (art. 53 ust. 7).
Praktycznym zagadnieniem związanym z zasadą neutralności światopoglądowej jest obecność symboli religijnych w budynkach władz publicznych. W czerwcu 2025 roku Kościół Słońca wystąpił o umieszczenie swojego symbolu w Sali Posiedzeń Sejmu, wskazując na potrzebę poszerzenia pluralizmu światopoglądowego. Wniosek stał się przedmiotem opinii prawnej Katarzyny Kubuj dotyczącej kompetencji Marszałka Sejmu w zakresie umieszczania i eksponowania symboli religijnych w budynkach Sejmu.
Współczesna doktryna zakłada równe traktowanie wszystkich wyznań. Obywatel jest podmiotem mającym takie same prawa i obowiązki bez względu na wyznanie i światopogląd.
Istnieją wątpliwości co do możliwości pełnej neutralności światopoglądowej państwa ze względu na konieczność oparcia przepisów prawa na wybranym systemie aksjologicznym. Przywoływanym argumentem przeciwko neutralności światopoglądowej państwa jest wykorzystywanie tego hasła do oparcia przepisów prawa na progresywistycznych i postmodernistycznych ideach.
Organizacje takie jak Alliance Defending Freedom (ADF) International podkreślają, że usuwanie symboli religijnych w imię źle rozumianej neutralności światopoglądowej nie buduje pluralizmu, lecz prowadzi do ideologicznej pustkiCzy Grecy będą musieli zdjąć ikony ze ścian?, aleteia.org [dostęp 2026-02-10]..
Zobacz też
Ateizm państwowy Rozdział Kościoła od państwa w Polsce Prawo wyznaniowe
Przypisy
Bibliografia Bezstronność religijna, światopoglądowa i filozoficzna władz Rzeczypospolitej Polskiej, red. Tadeusz Jacek Zieliński, Warszawa 2009 W. Brzozowski, Bezstronność światopoglądowa władz publicznych w Konstytucji RP, Warszawa 2011 Neutralność światopoglądowa państwa, red. Ewa Nowicka-Włodarczyk, Kraków 1998 Michał Pietrzak, Neutralność religijna państwa, [w:] Wielka encyklopedia prawa, red. E. Smoktunowicz, C. Kosikowski, Białystok-Warszawa 2000. Michał Pietrzak, Państwo prawne, państwo świeckie, Warszawa 2012 Standardy bezstronności światopoglądowej władz publicznych, red. Artur Mezglewski, Anna Tunia, Lublin 2013
Kategoria:Rozdział Kościoła od państwa Kategoria:Teoria państwa Kategoria:Prawo wyznaniowe