Sądy wojskowe – w Polsce organy wymiaru sprawiedliwości Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej. Podobnie jak w innych krajach, polskie sądy wojskowe są sądami szczególnymi, właściwymi tylko dla określonego rodzaju sprawców – przede wszystkim żołnierzy, a tylko marginalnie dla osób cywilnych.

Sądy wojskowe w III RP thumb|Znak specjalny sędziów sądów wojskowych(wzór 2025) thumb|Oznaka specjalna sędziów sądów wojskowych na mundur wyjściowy(wzór 2025) thumb|Oznaka specjalna sędziów sądów wojskowych na mundur polowy(wzór 2025) Współczesne sądy wojskowe w Polsce to organy sprawujące w Siłach Zbrojnych RP wymiar sprawiedliwości w sprawach karnych.

Ustrój Ustrój sądownictwa wojskowego reguluje ustawa z 21 sierpnia 1997 roku – Prawo o ustroju sądów wojskowych (). Zgodnie z zasadą instancyjności zawartą w Konstytucji RP sądownictwo wojskowe jest dwuinstancyjne: wojskowy sąd garnizonowy „odpowiada” powszechnemu sądowi rejonowemu, wojskowy sąd okręgowy „odpowiada” powszechnemu sądowi okręgowemu.

W stanie na 9 maja 2014 roku istniałyRozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 9 maja 2014 r. w sprawie określenia siedzib i obszarów właściwości sądów wojskowych ().: Wojskowy Sąd Okręgowy w Poznaniu Wojskowy Sąd Garnizonowy w Gdyni Wojskowy Sąd Garnizonowy w Poznaniu Wojskowy Sąd Garnizonowy w Szczecinie Wojskowy Sąd Garnizonowy we Wrocławiu

Wojskowy Sąd Okręgowy w Warszawie Wojskowy Sąd Garnizonowy w Lublinie Wojskowy Sąd Garnizonowy w Olsztynie Wojskowy Sąd Garnizonowy w Warszawie.

Organy sądów wojskowych to: w wojskowych sądach okręgowych: prezes sądu kolegium wojskowego sądu okręgowego w wojskowych sądach garnizonowych: prezes sądu.

Sędziowie sądów wojskowych to oficerowie pełniący zawodową służbę stałąArt. 22 § 1 Ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. Prawo o ustroju sądów wojskowych ().. Są oni powoływani przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Krajowej Rady SądownictwaArt. 23 § 1 Ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. Prawo o ustroju sądów wojskowych..

Nadzór administracyjny nad sądami wojskowymi sprawują: w zakresie ich organizacji i działalności administracyjnej — Minister Sprawiedliwości, w zakresie czynnej służby wojskowej żołnierzy pełniących w nich służbę — Minister Obrony Narodowej.

Procedura i właściwość Postępowanie przed sądami wojskowymi i ich właściwość uregulowane zostały w dziale XV Kodeksu postępowania karnego. Dział ten zawiera przepisy proceduralne stosowane wyłącznie przed sądami wojskowymi, ale jednocześnie nakazuje stosowanie przed tymi sądami w szerokim zakresie przepisów pozostałych działów kodeksu postępowania karnego. Postępowania przed sądami wojskowymi toczą się więc w znacznej części na podstawie tych samych przepisów, które regulują postępowanie przed sądami powszechnymi (zob. art. 646 k.p.k.).

Właściwość podmiotowa i przedmiotowa (rzeczowa) sądów wojskowych uwzględnia reguły prawa karnego materialnego odnoszące się do żołnierzy (zawarte w części wojskowej Kodeksu karnego od art. 317 k.k.), w tym zbiór czynów zabronionych jako przestępstwa, których sprawcą może być wyłącznie żołnierz (a inne osoby – np. pracownicy wojska – tylko wyjątkowo, gdy wynika to z przepisów szczególnych): zgodnie z art. 647 Kodeksu postępowania karnego orzecznictwu sądów wojskowych podlegają sprawy: żołnierzy służby czynnej o: przestępstwa przeciwko obowiązkowi pełnienia służby wojskowej, zasadom dyscypliny wojskowej, zasadom postępowania z podwładnymi, zasadom obchodzenia się z uzbrojeniem i uzbrojonym sprzętem wojskowym, zasadom pełnienia służby, mieniu wojskowemu, przestępstwa popełnione przeciwko organowi wojskowemu lub innemu żołnierzowi, przestępstwa popełnione podczas lub w związku z pełnieniem obowiązków służbowych, w obrębie obiektu wojskowego lub wyznaczonego miejsca przebywania, ze szkodą dla wojska lub z naruszeniem obowiązku wynikającego ze służby wojskowej – z wyjątkiem przestępstw popełnionych na szkodę osoby niebędącej żołnierzem, pracowników cywilnych wojska – o przestępstwa przeciwko zasadom pełnienia służby i przeciwko mieniu wojskowemu, żołnierzy sił zbrojnych państw obcych, przebywających na terytorium RP oraz członków ich personelu cywilnego – o przestępstwa popełnione w związku z pełnieniem obowiązków służbowych, chyba że umowa międzynarodowa, której Rzeczpospolita Polska jest stroną, stanowi inaczej. z mocy art. 648 Kodeksu postępowania karnego sądy wojskowe rozpoznają także sprawy o: współdziałanie w popełnieniu przestępstw określonych wyżej w punkcie 1.1, przestępstwa poplecznictwa i paserstwa – jeżeli czyn pozostaje w związku z przestępstwem wskazanym wyżej w punkcie 1.1, inne przestępstwa, jeśli ustawy tak stanowią. z kolei z mocy przepisu przejściowego (art. 12 ustawy – Przepisy wprowadzające Kodeks postępowania karnego), sądy wojskowe do dnia wejścia w życie art. 647 Kodeksu postępowania karnego (czyli 1 stycznia 2008 r.) rozpoznawały sprawy żołnierzy w czynnej służbie wojskowej o wszelkie przestępstwa popełnione w czasie pełnienia tej służby.

Właściwość funkcjonalna sądów wojskowych określona została następująco: wojskowy sąd garnizonowy orzeka w pierwszej instancji we wszystkich sprawach, z wyjątkiem spraw przekazanych ustawą do właściwości innego sądu. Ponadto wojskowy sąd garnizonowy orzeka jednoosobowo w przedmiocie tymczasowego aresztowania w stosunku do stosunku do żołnierzy posiadających stopień wojskowy kapitana i niższy, a także rozpoznaje środki odwoławcze (zażalenia) od orzeczeń i zarządzeń wydanych w postępowaniu przygotowawczym przez prokuratora do spraw wojskowych lub upoważniony organ wojskowy (np. żołnierza Żandarmerii Wojskowej). Z kolei z mocy art. 10 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia wojskowy sąd garnizonowy rozpoznaje w pierwszej instancji sprawy o wykroczenia popełnione przez: żołnierzy w czynnej służbie wojskowej, żołnierzy sił zbrojnych państw obcych, przebywających na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz członków ich personelu cywilnego, jeżeli pozostają w związku z pełnieniem obowiązków służbowych, o ile ustawa lub umowa międzynarodowa, której Rzeczpospolita Polska jest stroną, nie stanowi inaczej. wojskowy sąd okręgowy rozpoznaje apelacje i zażalenia na orzeczenia lub zarządzenia wydane w wojskowym sądzie garnizonowym. Ponadto wojskowy sąd okręgowy orzeka jednoosobowo w przedmiocie tymczasowego aresztowania w stosunku do żołnierzy posiadających stopień wojskowy majora i wyższy. Z kolei w pierwszej instancji orzeka w sprawach: o przestępstwa: popełnione przez żołnierzy posiadających stopień wojskowy majora i wyższy (tj. wszystkich oficerów starszych, generałów i admirałów oraz Marszałka Polski), podlegające w postępowaniu przed sądami powszechnymi właściwości sądu okręgowego oraz w szczególnym przypadku dezercji a także czynnej napaści na przełożonego z użyciem broni, popełnione przez żołnierzy sił zbrojnych państw obcych oraz ich personelu cywilnego, inne na podstawie przepisów szczególnych, dyscyplinarnych sędziów i asesorów sądów wojskowych.

Nadzór nad działalnością orzeczniczą sądów wojskowych pełni Sąd Najwyższy: Izba Karna (do 2018 r. istniała osobna Izba Wojskowa) – rozpoznaje: apelacje i zażalenia na orzeczenia lub zarządzenia wydane w wojskowym sądzie okręgowym jako sądzie drugiej instancji, sprawy przewidziane dla sądów apelacyjnych (tj. apelacje i zażalenia od orzeczeń i zarządzeń wydanych w wojskowym sądzie okręgowym jako sądzie pierwszej instancji), z wyjątkiem spraw dyscyplinarnych sędziów i asesorów sądów wojskowych, kasacje, inne sprawy przekazane przez ustawę Sądowi Najwyższemu. Izba Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych – rozpatruje skargi nadzwyczajne od orzeczeń sądów wojskowych, a także skargi dotyczące przewlekłości postępowania przed sądami wojskowymiArt. 26 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym. Izba Odpowiedzialności Zawodowej – rozpoznaje apelacje i zażalenia od orzeczeń i zarządzeń w sprawach dyscyplinarnych sędziów i asesorów sądów wojskowych wydanych w wojskowym sądzie okręgowym jako sądzie pierwszej instancjiArt. 27 § 1 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym..

Służba sprawiedliwości Wojska Polskiego w II RP

Zobacz też sądownictwo wojskowe

Uwagi

Przypisy

Kategoria:Sądownictwo Wojska Polskiego