Środula – północna dzielnica Sosnowca, położona 2 km na północny wschód od centrum miasta.
Graniczy od północy z BędzinemTeren mieszkalnictwa wielorodzinnego – rejon Środula Północ , od wschodu z Zagórzem, od południa z Sielcem, a od zachodu z Pogonią, którą to granicę wyznacza przepływająca tutaj rzeka Czarna Przemsza. Dzielnicę w 2014 zamieszkiwało około 14,6 tys. osób.
Dzielnicę przecina, posiadającą tutaj węzeł o charakterze miejskim, drogą krajową nr 94 oraz torowisko historycznej Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej, na którym w 2023 rozpoczęto budowę przystanku osobowego Sosnowiec Środula. Ponadto w północnej części przepływa Potok Zagórski.
Podział W dzielnicy wyodrębnia się: Kolonia Zuzanna, Środula Dolna (osiedle Środula), Środulka z Pałacem Schöna, Konstantynów (Katarzyna). Od 2012 na obszarze Środuli, Kolonii Zuzanna i Konstantynowa bez Środulki istnieje jednostka pomocnicza gminy Sosnowiec pod nazwą Dzielnica „Środula”.
Historia alt=Pałac Schoena w Sosnowcu|mały|249x249px|Pałac Schoena 1902 – włączenie Środulki (bez głównej części Środuli) do Sosnowca 1915 – włączenie Środuli do terytorium miasta Sosnowiec 22 lutego 1935 – uruchomienie połączenia tramwajowego na trasie z Konstantynowa do Milowic 1940 – utworzenie na terenie Środuli (okolice ulicy Staszica) obozu dla jeńców wojennych listopad 1942 – utworzenie na terenie Środuli getta dla Żydów lipiec-sierpień 1943 – likwidacja getta na Środuli; masowy wywóz Żydów do obozów koncentracyjnych 1952 – wydzielenie z parafii zagórskiej Parafii Podwyższenia Krzyża Świętego na Środuli. lata 70. XX wieku – wyburzenie większości starej architektury Środuli i budowa osiedla mieszkaniowego z wielkiej płyty 21 lipca 1980 – oddanie do użytku linii tramwajowej łączącej Środulę z centrum miasta. 28 października 1982 – oddanie do użytku odcinka linii tramwajowej łączącej Środulę z Zagórzem. 1991 – początek adaptacji terenów byłego PGR-u na teren rekreacyjny, obecnie park, miejsce rozgrywania licznych zawodów lekkoatletycznych oraz kolarskich 1999 – otwarcie Centrum Handlowego Plejada 2013 – powstaje pierwsza książka opisująca historię Środuli „Środula – historia zapomnianej dzielnicy 1612–1970" autorstwa Artura Żaka 2022 — budowa Aura Park w sąsiedztwie CH Plejada
Podział administracyjny
W latach 1867–1874 Środula należała do gminy Zagórze, w latach 1874–1909 do gminy Górniczej, a w okresie 1909–1915 ponownie do gminy Zagórze, zawsze w powiecie będzińskim.
Podczas I wojny światowej gmina Zagórze została przedzieloną granicą państw okupacyjnych, a Środula znalazła się w powiecie będzińskim pod okupacją niemiecką. Odcięta od gminy Zagórze pod okupacją austriacką, Środulę włączono 27 lutego 1915 do nowo utworzonej gminy Zagórze w powiecie będzińskimKreis-Blatt des Kreises Bendzin, 1915, No. 2 (st 8). 1 sierpnia 1915 Środulę wyłączono z gminy Zagórze do Sosnowca, a sołtysa na mocy decyzji władz okupacyjnych zwolniono od pełnienia obowiązkówKreis-Blatt des Kreises Bendzin, 1915, No. 21. Stan ten zachował się po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1919 roku.
Zabytki Pałac Ernsta Schöna w Środulce z zespołem parkowo-pałacowym, siedziba Muzeum w Sosnowcu Pałac Wilhelma Schöna
Inne obiekty i miejsca alt=|mały|249x249px|Park Środula jesienią 2021 alt=|mały|249x249px|punkt widokowy Górka Środulska (320m) ze stawem Florek (nieistniejący od 2021)
Obiekty sportowe Zagłębiowski Park Sportowy ze stadionem piłkarskim (Zagłębie Sosnowiec), halą sportową i stadionem zimowym Sztuczny stok narciarski w Parku Środula
Parki Park Środula z dwoma wysokimi wzniesieniami, stanowiącymi punkt widokowy na teren Sosnowca i okolice Park Schöna z licznymi gatunkami drzew oraz Muzeum miejskie w Sosnowcu Park Środula Okrzei
Obiekty handlowe Centrum Handlowe Plejada – Carrefour Centrum Handlowe Auchan Hipermarket sportowy Decatlon Hipermarket budowlany Leroy Merlin Aura Park
Pomniki i płyty pamiątkowe Pomnik Włodzimierza Mazura na terenie Zagłębiowskiego Parku Sportowego Płyta pamiątkowa na parkingu centrum handlowego Auchan, upamiętniająca wizytę papieża Jana Pawła II w Sosnowcu Pamiątkowa płyta na Placu im. Braci Kożuchów przy ulicy Kornela Ujejskiego upamiętniająca żydowskie getto Tablica upamiętniająca robotników poległych 9 lutego 1905 (Konstantynów, ulica Stanisława Staszica)
Zobacz też Ulica Stefana Okrzei Zagłębie Dąbrowskie
Środula w kulturze Literatura
Art Spigelman, Maus. Opowieść ocalałego, 1992, wydanie polskie 2001 Artur Żark, Środula – historia zapomnianej dzielnicy 1612–1970, 2013 Adam Szydłowski, Moja Środula, 2023 Film
, 1982 Zielone lata, 1979Sosnowiecki Pałac Schoena wybudowano 122 lata temu
Teatr
Środula. Krajobraz Mausa, 2022
alt=Bloki Osiedla Środula w Sosnowcu|mały|249x249px|Bloki Osiedla Środula Przypisy
Linki zewnętrzne
Kategoria:Dzielnice i osiedla Sosnowca