1909

Rok 1909 ogłoszono Rokiem Świętym Jakubowym

Wydarzenia w Polsce

7 lutego – została zarejestrowana Śląska Partia Ludowa. 8 lutego – pod lawiną w Tatrach zginął kompozytor i dyrygent Mieczysław Karłowicz. 14 lutego – założono Towarzystwo Przyjaciół Nauk w Przemyślu. 9 marca – położono stępkę pod kadłub żaglowca Dar Pomorza. 31 marca – w Poznaniu otwarto Dom handlowy Haase & Co. 9 maja – odsłonięto pomnik Friedricha Schillera we Wrocławiu. 15 maja – utworzono Akademicki Związek Sportowy. 22 maja – założono klub sportowy Concordia Piotrków Trybunalski. 24 maja – w Poznaniu utworzono Polskie Towarzystwo Demokratyczne. 27 maja – w Ostrowie Wielkopolskim powstał klub piłkarski Ostrovia. 30 maja – założono Klub Sportowy Górnik 09 Mysłowice. 5 lipca – odsłonięto pomnik Tadeusza Kościuszki we Włodawie. 5 sierpnia – w Częstochowie otwarta została Wystawa Przemysłu i Rolnictwa. Uczestniczyło w niej 750 wystawców, a w ciągu dwóch miesięcy zwiedziło ją 350 000 ludzi. 15 sierpnia – otwarto w nowej lokalizacji dworzec Toruń Mokre (ob. Toruń Wschodni). 1 września – otwarto Most w Opaleniu na Wiśle, wraz z linią kolejową Kwidzyn – Smętowo o strategicznym znaczeniu. Po ustaleniach granicznych Traktatu wersalskiego linia kolejowa została w pobliżu mostu przecięta polsko-niemiecką granicą państwową, a sam monumentalny, ponadkilometrowy most stał się bezużyteczny. Po zdemontowaniu pod koniec lat 20. został wykorzystany do budowy Mostu drogowego w Toruniu, oraz Mostu im. marszałka Józefa Piłsudskiego nad Wartą w Koninie. 1 października – otwarto linię kolejową Wrocław Brochów – Opole – Groszowice. Powstała jako linia głównie towarowa, w większości bezkolizyjna, mająca odciążyć węzeł opolski i wrocławski od wielkiej ilości składów z węglem z Górnego Śląska i cementem z okolic Opola. 5 października – uruchomiono Port Drzewny w Toruniu. 12 października – zwodowano „Dar Pomorza”. 23 października – skradziono korony z obrazu Matki Boskiej Częstochowskiej na Jasnej Górze. 29 października – powstało Tatrzańskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe. 5 grudnia – Konwent Polonia i Korporacja Arkonia podpisały kartel wieczysty. Decyzja o kasacji Fortu VII Zbaraż. Zlikwidowano Dworzec Dolnośląsko-Marchijski we Wrocławiu, zmarginalizowany przez rozbudowany kilka lat wcześniej Dworzec Główny. Na jego miejscu utworzono Dworzec Towarowy Zachód, a znajdujący się w pobliżu Dworzec Świebodzki został ostatnim czynnym w ruchu pasażerskim dworcem czołowym we Wrocławiu (do 1991 roku). W ramach kilkuletnich prac (1905–1909) związanych z regulacją Wisły w jej obecnym korycie, utworzono Bulwary wiślane w Krakowie. Powstanie klubu piłkarskiego Tarnovia Tarnów. Powstanie klubu piłkarskiego Piast Cieszyn. Powstanie klubu piłkarskiego Polonia Przemyśl

Wydarzenia na świecie 1 stycznia: brytyjski parlament zatwierdził akt prawny (Old Age Pensions Act 1908) będący podstawą dzisiejszej opieki społecznej, pozwalał na wypłatę emerytury. rozpoczęły się wiercenia w Kalifornii w poszukiwaniu ropy naftowej. 2 stycznia – rozpoczęły się pierwsze zorganizowane oficjalnie zawody Elfstedentocht. 5 stycznia – Kolumbia uznała niepodległość swojej byłej prowincji Panamy. 8 stycznia – założono luksemburski klub piłkarski CS Grevenmacher. 9 stycznia – brytyjska wyprawa na biegun południowy pod dowództwem Ernesta Shackletona została zmuszona do odwrotu 180 km od celu z powodu braku żywności. 16 stycznia – ekspedycja polarna Ernesta Shackletona dotarła do magnetycznego bieguna południowego. 23 stycznia: 6 osób zginęło na pokładzie brytyjskiego transatlantyku RMS „Republic” po zderzeniu we mgle z włoskim liniowcem SS „Florida” koło przylądka Nantucket (Massachusetts). dokonano oblotu francuskiego samolotu Blériot XI. około 8 tys. osób zginęło w trzęsieniu ziemi w zachodnim Iranie. 25 stycznia – w Dreźnie odbyła się prapremiera opery Elektra Richarda Straussa. 27 stycznia – powstała młodzieżowa przybudówka „Młodzi lewicowi” (norw. Unge Venstre) partii socjalistycznej Venstre w Norwegii. 28 stycznia – armia amerykańska opuściła Kubę, na której terenie przebywała od wybuchu wojny amerykańsko-hiszpańskiej. José Miguel Gómez objął urząd prezydenta. 9 lutego – Francja i Niemcy zawarły porozumienie w sprawie Maroka. 12 lutego – w USA założono organizację „Krajowe Stowarzyszenie Postępu Ludzi Kolorowych” (National Association for the Advancement of Colored People – NAACP). 20 lutego – na łamach dziennika Le Figaro Filippo Tommaso Marinetti opublikował Manifest futuryzmu. 22 lutego – amerykańska Wielka Biała Flota zakończyła rejs dookoła świata. 23 lutego – samolot „Srebrna Strzała” (Silver Dart) dokonał pierwszego lotu w Kanadzie, należącej do Imperium Brytyjskiego. 24 lutego – w Detroit powstało Hudson Motor Car Company, przedsiębiorstwo produkujące samochody, które w 1954 dokonało fuzji z Nash-Kelvinator Corporation dając początek American Motors Corporation. 3 marca – powstała norweska Liberalna Partia Lewicy (FV). 4 marca – koniec prezydentury Theodore’a Roosevelta, 26 prezydenta Stanów Zjednoczonych; urzędowanie rozpoczął William Howard Taft. 10 marca – w Bangkoku podpisano traktat angielsko-syjamski, w wyniku którego północną część Malezji podzielono pomiędzy Tajlandię (Syjam) i Wielką Brytanię. 12 marca – w Palermo został zastrzelony nowojorski policjant Joseph Petrosino, wysłany na Sycylię z misją zebrania dowodów umożliwiających wydalenie z USA członków mafii. 22 marca – Rosja uznała aneksję Bośni przez Austro-Węgry. 23 marca – były prezydent USA Theodore Roosevelt wyruszył z Nowego Jorku na safari w Afryce. Wyprawa była sponsorowana przez Smithsonian Institution i National Geographic Society. 30 marca – w Nowym Jorku został otwarty dla ruchu publicznego Queensboro Bridge (most nad cieśniną East River). Budowa mostu kosztowała 20 mln ówczesnych dolarów. Przy wznoszeniu konstrukcji zginęło 50 robotników. 31 marca: Serbia uznała zwierzchnictwo Austro-Węgier nad Bośnią i Hercegowiną. w stoczni Harland and Wolff w Belfaście rozpoczęto budowę największego na świecie brytyjskiego transatlantyku RMS Titanic. 4 kwietnia – w brazylijskim Porto Alegre założono klub piłkarski SC Internacional. 6 kwietnia – Robert Edwin Peary, amerykański badacz polarny, dotarł saniami do bieguna północnego. 10 kwietnia – Kazimierz Prószyński uzyskał we Francji patent na aeroskop, pierwszą na świecie ręczną kamerę filmową, napędzaną sprężonym powietrzem. 11 kwietnia – rozpoczęła się budowa współczesnego miasta Tel Awiw na terenie dzisiejszego Izraela, wcześniej znanego jako Ahuzat Bayit. 18 kwietnia – Joanna d’Arc została beatyfikowana przez papieża Piusa X. 22 kwietnia – niemiecki astronom August Kopff odkrył planetoidę (680) Genoveva. 27 kwietnia – sułtan Imperium Osmańskiego Abdülhamid II, podejrzany o organizację kontrrewolucyjnego przewrotu, został zdetronizowany i internowany w Salonikach. Jego miejsce zajął jego brat Mehmed V. 1 maja: ustanowiono Order Miliona Słoni i Białego Parasola, odznaczenie cywilno-wojskowe królestwa Luang Prabang i królestwa Laosu. założono austriacki klub piłkarski SK Sturm Graz. 7 maja – papież Pius X powołał Papieski Instytut Biblijny. 13 maja – wystartował pierwszy wyścig kolarski Giro d’Italia. 18 maja – w Bułgarii ustanowiono Order Świętych Cyryla i Metodego. 20 maja – Klemens Maria Hofbauer i Josep Oriol Bogunyà zostali kanonizowani przez papieża Piusa X. 22 maja – została ustanowiona flaga Australii. 24 maja – w Szwecji założono najstarszy europejski Park Narodowy Sarek. 1 czerwca – w Seattle otwarto wystawę „Alaska-Yukon-Pacific”. 2 czerwca – Alfred Deakin po raz trzeci został premierem Australii (Czwarty gabinet Alfreda Deakina). 9 czerwca – Alice Huyler Ramsey, 22-letnia gospodyni domowa i matka z New Jersey, jako pierwsza kobieta przejechała samochodem wzdłuż USA, z Nowego Jorku do San Francisco (około 6116 km). 10 czerwca – pierwsze skuteczne wykorzystanie sygnału SOS w katastrofie brytyjskiego liniowca „Slavonia”, który rozbił się na Azorach. 15 czerwca: przedstawiciele Anglii, Australii i Południowej Afryki spotkali się w Lord’s Cricket Ground w Londynie i założyli międzynarodową organizację zarządzającą krykietem – International Cricket Council. na ulice Czeskich Budziejowic wyjechały pierwsze tramwaje elektryczne. 22 czerwca – rozpoczęto budowę kanału Cape Cod Canal oddzielającego półwysep Cape Cod od reszty stanu Massachusetts w Nowej Anglii. 24 czerwca – założono chilijski klub piłkarski Everton de Viña del Mar. 13 lipca – odkryto złoto w miejscowości Cochrane w kanadyjskiej prowincji Ontario. 14 lipca – kanclerz Niemiec Bernhard von Bülow ogłosił rezygnację. 16 lipca – rewolucja zmusiła Mohammada Ali Szacha, perskiego władcę, do abdykacji. Szachem został jego syn Ahmad Szah Kadżar. Zdetronizowany szach udał się do Rosji, by szukać pomocy u cara Mikołaja II Romanowa w odzyskaniu tronu. 24 lipca – Aristide Briand po raz pierwszy został premierem Francji. 25 lipca – Francuz Louis Bleriot dokonał pierwszego przelotu samolotem nad kanałem La Manche. 26 lipca – w Wielkiej Brytanii rozpoczęto prace konstruktorskie nad działem przeciwlotniczym. 30 lipca – po pokazowym przelocie Orville’a Wrighta armia USA zdecydowała się na zakup samolotów braci Wright (pierwszy samolot dla armii amerykańskiej). 31 lipca – „Tragiczny Tydzień”: hiszpańskie władze stłumiły strajk generalny zorganizowany w Barcelonie przez anarchistów i socjalistów. Zginęło 100 osób. Sierpień – Międzynarodowy Mityng Lotniczy we francuskim Reims (23 konstruktorów i producentów samolotów oraz ponad 900 tys. widzów). 3 sierpnia – założono klub sportowy Budapest Honvéd FC. 8 sierpnia – w Seattle w stanie Waszyngton założono międzynarodową organizację mistyków chrześcijańskich (ang. The Rosicrucian Fellowship). 12 sierpnia – pierwsze wyścigi samochodów na torze wyścigowym Indianapolis Motor Speedway. 21 sierpnia – w San Francisco Amerykanin Ralph Rose ustanowił nowy rekord świata w pchnięciu kulą wynikiem 15,54 m. 26 sierpnia – na ulice Igławy wyjechały pierwsze tramwaje elektryczne. 11 września – niemiecki astronom Max Wolf odkrył dzięki fotografii powracającą kometę Halleya. Październik – parlament brytyjski uchwalił prawo ustanawiające granice minimalnych zarobków (ang. The Trade Boards Act). 7 października – początek działalności Wojskowego Oddziału Aeronautycznego (niem. Militär Aeronautische Abteilung) armii cesarsko-królewskiej, przemianowanego nieco później na Oddział Statków Powietrznych (niem. Luftschifferabteilung). 8 października – rozegrano pierwszy mecz rugby na stadionie w Twickenham w Londynie. 13 października – porozumienie pomiędzy Niemcami, Włochami i Szwajcarią pozwoliło korzystać z kolejowego tunelu Gotarda (niem. – Gotthardtunnel) Niemcom i Włochom (5 września 1980 oddano do użytku drogowy tunel Świętego Gotarda). 24 października – król Włoch Wiktor Emanuel III i car Rosji Mikołaj II Romanow podpisali układ z Racconigi. 26 października: An Jung-geun, koreański działacz niepodległościowy, zastrzelił Itō Hirobumi, gubernatora Korei, w proteście przeciw japońskiej aneksji Korei. Francuzka Marie Marvingt jako pierwsza kobieta przeleciała balonem nad La Manche. 11 listopada – Marynarka Wojenna Stanów Zjednoczonych rozpoczęła budowę bazy w Pearl Harbor na Hawajach. 12 listopada – w Wiedniu odbyła się premiera operetki Hrabia Luksemburg Ferenca Lehára. 13 listopada – w USA magazyn „Collier’s” oskarżył o korupcję sekretarza stanu zasobów wewnętrznych Richarda Ballingera (Richard Achilles Ballinger – Gifford Pinchot: sprawa dotyczyła decyzji w sprawie złóż węgla na Alasce). 16 listopada: Niemcy: została założona pierwsza na świecie komercyjna linia lotnicza Deutsche Luftschiffahrts-AG (DELAG) – operator lotów pasażerskich, który do przewozu korzystał z wielkich sterowców konstrukcji Ferdinanda von Zeppelina. założono holenderski klub FC Eindhoven.