mały|Rzymska kość do gry Alea iacta est () – słowa, które Gajusz Juliusz Cezar miał powiedzieć 10 stycznia 49 p.n.e, gdy wraz ze swoją armią przekroczył rzekę Rubikon.
Przekroczenie Rubikonu było jednoznaczne z rozpoczęciem wojny domowej w republice rzymskiej przeciwko Pompejuszowi i optymatom. Zwrot po raz pierwszy zacytowany przez Swetoniusza w dziele Żywoty cezarów w formie iacta alea est. Obecnie w języku polskim zwrot funkcjonuje najczęściej w postaci kości zostały rzucone.
Znaczenie Obecnie zwrot ten oznacza podjęcie nieodwołalnej decyzji, takiej jak rzut kośćmi przez gracza.
Plutarch w żywocie Pompejusza pisał:
Zwrot Ἀνερρίφθω κύβος został najprawdopodobniej zaczerpnięty przez Cezara z komedii Menandra Arrephorus.
Menander, Wybór komedii i fragmentów, Arrefora albo Fletnistka 59 lin. 4. Przeł. Jerzy Łanowski, Biblioteka Narodowa, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1982 r.Fragmenta longiora apud alios auctores servata, ed. F.H. Sandbach, Menandri reliquiae selectae. Oxford: Clarendon Press, 1972.
W innym kontekście zwrot trzeba by tłumaczyć jako kość była (ewentualnie została) rzucona, chociaż niektórzy twierdzą, że zwrot ten należałoby tłumaczyć jako formę trybu rozkazującego: niech kości zostaną rzucone.
W czasach Cezara „alea” był to rzeczownik oznaczający wczesną formę tryktraka, chociaż kości były znane pod określeniem „cubus”, więc zwrot można by tłumaczyć również jako gra w tryktraka została rozpoczęta.
Zobacz też kości (gra)
Przypisy
Kategoria:Cytaty Kategoria:Zwroty łacińskie Kategoria:Gajusz Juliusz Cezar