Korczyna – wieś w Polsce, położona w województwie podkarpackim, w powiecie krośnieńskim, w gminie Korczyna. Ma status sołectwa. Leży ok. 5 km na północny wschód od Krosna. Miejscowość jest siedzibą gminy Korczyna.

Korczyna uzyskała lokację miejską w 1516, ale nie została ona zrealizowana, ponowna lokacja w 1785. W latach 1878–1934 Korczyna posiadała prawa miejskieRobert Krzysztofik, Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna, Katowice 2007, s. 40–41.. W latach 1954–1972 wieś należała i była siedzibą władz gromady Korczyna. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa krośnieńskiego.

Części wsi + Integralne części wsi Korczyna SIMC Nazwa Rodzaj0354790 Burkot część wsi0354809 Doliny część wsi0354815 Doły część wsi0354821 Dół część wsi0354838 Dział część wsi0354844 Górna Wieś część wsi0354850 Górna Wieś od Mostu część wsi0354867 Korzenica część wsi0354873 Leszczyna część wsi0354880 Łazy część wsi0354896 Łysa Góra część wsi0354904 Mroczki część wsi0354910 Niebylec część wsi0354927 Nowy Gościniec część wsi0354933 Olszyny część wsi0354940 Podzamcze Korczyńskie część wsi0354962 Rynek część wsi0354956 Rzeki część wsi0354979 Sporne część wsi0354985 Stary Gościniec część wsi0354991 Stawki część wsi0355000 Śmierdziączka część wsi0355016 Zagórze część wsi0355022 Załęże część wsi0355039 Zawiśle część wsi0355045 Zwierzeń część wsi

Historia thumb|Historyczny herb miejscowości Pierwsze wzmianki o miejscowości znajdują się w dokumentach lokacyjnych Władysława Jagiełły z XIV wieku (1392). Wieś została założona na podstawie prawa magdeburskiego w wyniku saskiej (zob. Głuchoniemcy) akcji kolonizacyjnej pod nazwą Kotkenhau. Przypuszcza się, że nazwa miejscowości oznaczała pierwotnie „piękne błota” (Kothschoen) bądź wywodzi się od czasownika „karczować” (niemiecka nazwa lokacyjna Kotkenhau), gdyż tereny otaczające Korczynę w znacznej części pokryte są lasami. Granicząca z Korczyną niemiecka wieś Palversee (nast. Białobrzegi), etymologicznie oznacza właśnie teren pokryty krzakami, wrzosowisko. Od 1340 ziemia sanocka, od 1434 województwo ruskie.

Wymieniana w dokumentach z 1397 roku Korczyna wskutek królewskiego nadania przynależała do Klemensa z Moskorzewa, który od nazwy pobliskiego zamku Kamieniec przybrał nazwisko Kamieniecki. Po rządach jego synów, pod koniec XVI w., przeszła w ręce Seweryna Bonera, by następnie przejść najpierw na własność rodu Firlejów, a potem Scypionów. W wyniku ślubu Magdaleny Scypionówny właścicielami Korczyny stał się ród Jabłonowskich.

Córka Jana Jabłonowskiego – Zofia Jabłonowska Skarbkowa – po unieważnieniu pierwszego małżeństwa wyszła powtórnie za mąż za Aleksandra Fredrę, znakomitego komediopisarza tamtego okresu. Ślub odbył się 8 czerwca 1826 roku w korczyńskim kościele parafialnym. Ich córka wyszła za mąż za Jana Kantego Szeptyckiego, wywodzącego się z ruskich bojarów. Ostatnim właścicielem Korczyny był Stanisław Szeptycki (1867–1950) – generał armii austriackiej, dowódca Legionów Polskich w l. 1916–1917, w 1923 roku minister spraw wojskowych, u którego w okresie II wojny światowej do czasu wybuchu powstania warszawskiego przebywał hr. Adam Ronikier.

We wsi na dużą skalę rozwinęła się obróbka lnu i płóciennictwo. Pod koniec XVIII w. Ewaryst Andrzej, hr. Kuropatnicki w swym "Opisaniu królestw Galicyi i Lodomeryi" podawał: Korczyna. Wieś długa osiadła, domu hrabiów Jabłonowskich; fabryką płócien, (...) obrusów sławna i handlem wielkim płótnami do WęgierEwaryst Andrzej Kuropatnicki: "Geografia albo dokładne opisanie królestw Galicyi i Lodomeryi", Przemyśl 1786. W 1882 powstało w Korczynie „Towarzystwo Tkaczy” zrzeszające ponad 1000 wytwórców, a w 1887 została założona szkoła tkacka. W latach 90. młody miejscowy nauczyciel, Jan Szczepanik, odwiedzał tutaj miejscowe warsztaty zapoznając się z tkactwem, co w następnych latach pozwoliło mu dokonać szeregu wynalazków i udoskonaleń w technologii produkcji tkanin. Na przełomie XIX i XX w. Korczyna przeżywała okres znacznego rozwoju ze względu na tutejsze płótna, które znane były wówczas w całej Galicji, a nawet poza jej granicami.

W czasie II wojny 8 września 1939 r. tu zginęli w potyczce ze zmotoryzowanym oddziałem Niemców (z 1 Dywizji Górskiej gen. Kublera) polscy żołnierze z 2 Brygady Górskiej pod dowództwem płk Aleksandra Stawarza (wchodzącej w skład Grupy Operacyjnej „Jasło”, w Armii Karpaty), wycofującej się z Gorlic i Jasła.

Podczas okupacji hitlerowskiej, w listopadzie 1941 roku Niemcy utworzyli getto dla żydowskich mieszkańców. Przebywało w nim około 700 Żydów. 12 sierpnia 1942 roku 294 osoby rozstrzelano w lesie w Warzycach, część została zamordowana w Woli Jasienickiej, pozostałych wywieziono do obozu zagłady Bełżcu i tam zamordowano.

Zbrodnie niemieckie w Korczynie Od listopada 1941 r. do 12 sierpnia 1942 r. Niemcy rozstrzelali ok. 80 osób, głównie pochodzenia żydowskiego, z getta w Korczynie. 29 lipca 1944 r. hitlerowcy spacyfikowali Korczynę i rozstrzelali 60 osób, nie oszczędzając kobiet i dzieci, prawdopodobnie za owacyjne witanie oddziałów radzieckich, które później się wycofały. Spalono 72 gospodarstwaJózef Fajkowski, Jan Religa: Zbrodnie hitlerowskie na wsi polskiej 1939-1945. Warszawa: Wydawnictwo Książka i Wiedza, 1981, s. 178.. Niemcy pod dowództwem kpt. SS Heoniga niszczyli wieś rakietami zapalającymi, wystrzeliwanymi z samolotów i czołgów.

Społeczność żydowska i Zagłada

Przed II wojną światową w Korczynie mieszkało około 800 Żydów. W 1942 roku społeczność została zniszczona w wyniku deportacji i egzekucji dokonanych przez okupacyjne władze niemieckie; większość mieszkańców wywieziono do obozów zagłady, m.in. do Bełżca i Treblinki. Ocalała jedynie niewielka liczba osób. Współcześnie w Korczynie nie istnieje już życie żydowskie, a jedynym zachowanym śladem jest Cmentarz żydowski w Korczynie.Korczyna – Księga Pamięci (tłumaczenie angielskie), JewishGen/Yizkor Book ProjectUnited States Holocaust Memorial Museum – deportacje w ramach Operacji Reinhard

Sport Kotwica Korczyna – klub piłkarski występujący w krośnieńskiej Klasie Okręgowej Stowarzyszenie Sportowe „Prządki-Ski”

Współczesność 21 czerwca 2009 r. odbyły się konsultacje społeczne w sprawie wystąpienia o przywrócenie Korczynie statusu miasta. W głosowaniu przy frekwencji wynoszącej ok. 35%, przeciwko ponownemu nadaniu Korczynie praw miejskich wypowiedziało się 71% głosujących.

Kościoły Kościół parafialny pw. Najświętszej Maryi Panny Królowej Polski Kościół dojazdowy pw. Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny Kościół dojazdowy pw. św. bp. Józefa Sebastiana Pelczara – wybudowany w sąsiedztwie zamku Kamieniec. Pierwotnie zamierzano tu odtworzyć Porcjunkulę z Asyżu i upamiętnić osobę św. Jana z Dukli, w rachubę wchodził również tytuł Zmartwychwstania Pańskiego. W mury kościoła włączono XV stację drogi krzyżowej. Kościół ma 18 m długości i 9,5 metra szerokości. Swoją strukturą materiałową i ujęciem architektonicznym nawiązuje do murów zamku Kamieniec. Kaplica domowa Zgromadzenia Służebnic Najświętszego Serca Jezusowego – Starowiejskich Kaplica pw. Podwyższenia Krzyża Świętego w Domu Księży Emerytów „Emaus” Kaplica zamku niższego-korczyńskiego

Zabytki, obiekty historyczne i inne Kościół parafialny św. Matki Boskiej Królowej Polski Dwór Szeptyckich z lat 1875–1899 Dom „Doktorówka”, drewniany z około 1908 Trzy cmentarze wojenne z I wojny światowej Cmentarz żydowski położony w przysiółku Burkot. W czasach Holocaustu na terenie nekropolii dokonywano masowych egzekucji. Do dziś zachowało się kilkaset nagrobków. Rezerwat przyrody Prządki Ruiny zamku Kamieniec, który stał się pierwowzorem zamku Cześnika i Rejenta w komedii Aleksandra Fredry Zemsta Wodospad Trzy Wody Dąb Poganin Plenerowa Droga Krzyżowa (zbudowana w 2000) ze stacjami Męki Pańskiej (można nią przejść z centrum Korczyny przez Łysą Górę do zamku Kamieniec). Wyciąg narciarski Czarnorzekiski

Osoby związane z miejscowością Mikołaj Kamieniecki (1460–1515) – właściciel Korczyny w latach 1488-1515, Józef Władysław Abratowski (ur. 11 stycznia 1891, zm. w kwietniu 1940 w Katyniu) – polski prawnik i kapitan Wojska Polskiego. Ofiara zbrodni katyńskiej, Józef Sebastian Pelczar (1842–1924) – urodzony w Korczynie, biskup przemyski i święty Kościoła Katolickiego, Stanisław Szeptycki (1867–1950) – pochowany w Korczynie, hrabia, generał major Cesarskiej i Królewskiej Armii, generał broni Wojska Polskiego, ostatni właściciel Korczyny, Jan Szczepanik (1872–1926) – wynalazca, zwany „polskim Edisonem”, w XIX w. był nauczycielem w korczyńskiej szkole, Józef Trznadel (1883–1944) – urzędnik, Kamil Bogacki (1884–1959) – osobisty lekarz Józefa Piłsudskiego, Franciszek Zych (1853-1934) - urodzony w Korczynie nauczyciel i działacz społeczny, Jan Zych (1931–1995) – poeta, tłumacz, Wojciech Biederman (1942–1964) – taternik Bogdan Kuliga (ur. 1960) – urodzony w Korczynie oficer Państwowej Straży Pożarnej w stopniu nadbrygadiera Robert Rozmus (ur. 1963) – urodzony w Korczynie, aktor, showman i konferansjer, Wojciech Smarzowski (ur. 1963) – urodzony w Korczynie, reżyser i scenarzysta, Tomasz Okoniewski (ur. 1976) – polski artysta fotograf, Ewelina Marcisz (ur. 1991) – biegaczka narciarska, medalistka młodzieżowych mistrzostw Polski, członkini kadry narodowej. Patryk Fryc (ur. 1993) – piłkarz, Łukasz Szczurek (ur. 1988) – biathlonista Izabela Marcisz (ur. 2000) – polska biegaczka narciarska, zawodniczka klubu SS Prządki Ski. Członkini kadry narodowej. Sławomir Pelczar – historyk, autor książki "Poczet właścicieli Korczyny"

Zobacz też Parafia Najświętszej Maryi Panny Królowej Polski w Korczynie

Przypisy Raport o stanie gminy Korczyna w 2024. Liczba mieszkańców w dn. 31.12.2024 s. 4 Strona gminy, sołectwa Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (). GUS. Rejestr TERYT.

Bibliografia ks. Władysław Sarna, Opis powiatu krośnieńskiego pod względem geograficzno-historycznym, Przemyśl 1898, reprint Krosno 1997

Linki zewnętrzne

Korczyna. oficjalna strona Gminy Korczyna

Kategoria:Dawne miasta w województwie podkarpackim

Kategoria:Miasta w Polsce lokowane w XVIII wieku Kategoria:Wsie w powiecie krośnieńskim (województwo podkarpackie)