Jerzy Jan Ręczyński, w Wielkiej Brytanii również George Renczynski, ps. „Ostatni Czwartak”, „Pan Jerzy z Ludwinowa”, „Mikołaj Mielewicz”, „Litwin”Bolesław Orłowski, Jerzy (George) Ręczyński (Renczynski), [w:] Internetowy Polski Słownik Biograficzny [online], Filmoteka Narodowa – Instytut Audiowizualny [dostęp 2025-01-18]. Wersja drukowana: Polski Słownik Biograficzny, t. XXXI, Instytut Historii PAN, 1988–1989 (ur. 23 kwietnia 1805 w Ludwinowie lub SzukleUruski Seweryn, Rodzina. Herbarz Szlachty Polskiej, Warszawa 1931, t. XV, s. 207 w rejonie Augustowa, zm. 24 lutego 1899 w Londonderry (Derry) w Irlandii Północnej) – powstaniec listopadowy, pisarz, pamiętnikarz, pedagog i wynalazca, kawaler Orderu Virtuti Militari.
Życiorys Pochodził z rodziny pieczętującej się herbem Rogala. Nauki pobierał w szkołach w Lublinie i w Warszawie. Od końca 1824 zatrudniony w Komisji Rządowej Przychodów i Skarbu. W maju 1825 rozpoczął służbę w Wojsku Polskim Królestwa Kongresowego, przydzielony w stopniu kadeta do 4 Pułku Piechoty Liniowej (tzw. „Czwartacy”). Pełnił obowiązki podoficera jako instruktor pływania, strzelania i walki na bagnety. W 1830 skierowany do Szkoły Podchorążych Piechoty.
W czasie powstania listopadowego walczył w 4 Pułku Piechoty Liniowej, m.in. w bitwie o Olszynkę Grochowską. 10 marca 1831 otrzymał Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari, a 26 marca 1931 awansował na stopień podporucznika. W późniejszym okresie uzyskał rangę kapitana. Od 1831 na emigracji (początkowo w Szwajcarii i Francji, a od 1834 w Wielkiej Brytanii), gdzie wykładał naukę fortyfikacji, był też nauczycielem matematyki, języków, a nawet gry na gitarze. Od 1850 do końca życia mieszkał w Londonderry w Irlandii (dziś Irlandia Północna), nauczając w gimnazjum Foyle College, później także w Magee Presbyterian College oraz Royal Raphoe School w Donegalu (Irlandia), nauczał też prywatnie języków, geometrii i inżynierii.
Udzielał się w polskich organizacjach emigracyjnych (Ogół Londyński od 1834, Zjednoczenie Emigracji Polskiej od 1837, Towarzystwo Demokratyczne Polskie od 1846). Aktywnie działał w emigracyjnych towarzystwach naukowych (od 1842 członek Grona Historycznego w Londynie, od 1867 Towarzystwa Historyczno-Literackiego w Paryżu). W 1869 uzyskał status poddanego brytyjskiego. Był również członkiem lóż masońskich. Zmarł w wieku 96 lat i został pochowany na cmentarzu miejskim (City Cemetery) w Derry (Londonderry).
Na Wystawie Powszechnej w Londynie w 1851 prezentowano kilka jego wynalazków. Oprócz pism o charakterze naukowym lub popularnonaukowym pozostawił też literaturę piękną po polsku i angielsku, w większości nieopublikowaną i częściowo zaginioną. Jego pisma znajdują się w Bibliotece Polskiej w Paryżu, a także w Ossolineum we Wrocławiu. Wydał m.in. The Valley of Death, or, the Famous Charge of the British Light Cavalry, October 25th, 1854 (ok. 1857), Rymotwór historyczny o wyjściu pułku czwartego piechoty liniowej z Warszawy 11 grudnia 1830 r. (1885) i Utwory ostatniego czwartaka (1885).
Nie założył rodziny. W 1908 ukazały się jego wspomnienia pt. Moja wojaczka, 1825–1831 w opracowaniu Władysława Chodźkiewicza.
Przypisy
Bibliografia Orłowski B., Jerzy (George) Ręczyński (Renczynski), [w:] Internetowy Polski Słownik Biograficzny [online], Filmoteka Narodowa – Instytut Audiowizualny [dostęp 2025-01-18]. Wersja drukowana: Polski Słownik Biograficzny, t. XXXI, Instytut Historii PAN, 1988–1989. Robert Bielecki, Słownik biograficzny oficerów powstania listopadowego, Warszawa 1998, t. III Seweryn Uruski, Rodzina. Herbarz Szlachty Polskiej, Warszawa 1931, t. XV Ilustrowana Encyklopedia Trzaski, Everta i Michalskiego (1924–1927) Wielka Ilustrowana Encyklopedia Gutenberga (1934–1939), Wielka Encyklopedia Powszechna PWN (1962–1969)
Linki zewnętrzne Publikacje Jerzego Ręczyńskiego w bibliotece Polona
Kategoria:Autorzy pamiętników i dzienników z powstania listopadowego Kategoria:Członkowie Towarzystwa Demokratycznego Polskiego Kategoria:Członkowie Towarzystwa Historyczno-Literackiego w Paryżu Kategoria:Ludzie związani z Londonderry Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari (powstanie listopadowe) Kategoria:Oficerowie piechoty powstania listopadowego Kategoria:Polonia w Wielkiej Brytanii Kategoria:Polscy pedagodzy Kategoria:Polscy poeci XIX wieku Kategoria:Polscy prozaicy XIX wieku Kategoria:Polscy wolnomularze Kategoria:Polscy wynalazcy Kategoria:Rogalowie Kategoria:Uczestnicy bitwy o Olszynkę Grochowską (1831) Kategoria:Urodzeni w 1805 Kategoria:Urzędnicy Komisji Rządowej Przychodów i Skarbu Kategoria:Zmarli w 1899 Kategoria:Żołnierze Wojska Polskiego Królestwa Kongresowego