mały|Członkowie Betaru w Niemczech (1936) mały|Członkowie Bejtaru w Szydłowcu (ok. 1932) Betar, również Bejtar (, Bejtar, akronim od ברית יוסף טרומפלדור, Brit Josef Trumpeldor, pełna nazwa hebr. ברית הנוער העברי על שם יוסף טרומפלדור, Brit ha-No’ar ha-Iwri al szem Josef Trumpeldor, Związek Młodzieży Hebrajskiej im. Josefa Trumpeldora) – żydowska syjonistyczna organizacja młodzieżowa powstała w ramach ruchu rewizjonistycznego 27 grudnia 1923 roku w Rydze. Funkcjonowała w II Rzeczypospolitej Polskiej, Mandacie Palestyny oraz w wielu państwach Europy i świata.
Przed II wojną światową Bejtar był organizacją, której celem było wychowywanie młodzieży żydowskiej. Organizacja skupiała się na przygotowaniu młodych Żydów do aliji do Palestyny, promowaniu nauki języka hebrajskiego oraz prowadzeniu szkoleń paramilitarnych. W założeniu członkowie Bejtaru mieli stanowić przyszłe kadry żydowskich sił zbrojnych oraz elity polityczne. Ruch ulegał stopniowej radykalizacji i podejmował niezależne od ruchu rewizjonistycznego działania. Znaczącą pozycję i wpływy uzyskały środowiska z polskiego i palestyńskiego Bejtaru. W latach 30. XX wieku ruch nawiązał współpracę z Irgunem, z którym realizował wspólne szkolenia wojskowe i organizował nielegalną emigrację Żydów europejskich do Palestyny.
Współcześnie Bejtar pozostaje międzynarodową organizacją młodzieży żydowskiej. Zajmuje się organizowaniem szkoleń, konferencji i programów dla Żydów z całego świata. Ruch posiada oddziały w 30 państwach.
Przyczyny powstania Literatura przedstawia kilka przyczyn powstania Bejtaru. Przede wszystkim, od czasu pogromów Żydów w Imperium Rosyjskim (m.in. w Kiszyniowie w 1903 roku) Ze’ew Żabotyński rozpoczął rozważać ideę żydowskiej samoobrony w diasporze, która z czasem mogłaby służyć jako zaplecze dla armii żydowskiej. Nasilające się pogromy społeczności żydowskich w Europie Wschodniej oraz zbrodnie na ludności cywilnej w trakcie I wojny światowej skłoniły zafascynowaną syjonizmem młodzież do samozorganizowania się w ramach grup mających zapewnić bezpieczeństwo. Sam Żabotyński namawiał Żydów do aktywizmu w ramach ruchu syjonistycznego. Podczas wykładów w Rydze spotkał się z grupą, która zwała się Machabeusze. Wrażenie, jakie wywarła ich determinacja i zaangażowanie sprawiły, że w 1923 roku założony został Bejtar. Oprócz tego Żabotyński od dłuższego czasu zafascynowany był młodzieżowymi organizacjami jak Sokół z Czechosłowacji, Strzelec w Polsce czy Avanguardisti z Włoch. Uważał, że rewizjonizm potrzebuje również ruchu młodzieżowego, który będzie działał na płaszczyźnie wychowania, edukacji, kultury i samoobrony.
Początkowo chciano, aby Bejtar powstał w Polsce jako organizacja harcerska, ale Związek Harcerstwa Polskiego sprzeciwił się temu pomysłowi. W rezultacie za miejsce założenia wybrano Łotwę, jednak w 1928 roku faktyczną siedzibą organizacji, gdzie podejmowano istotne dla ruchu decyzje, została Warszawa.
Większość nurtów w syjonizmie, w szczególności socjalistycznych, posiadało swoje młodzieżówki, które mogły kształtować młodzież w ramach określonej ideologii. Ruchy te służyły za zaplecze kadrowe dla przyszłej działalności politycznej i Jiszuwu w Palestynie. Bejtar, jak inne jego odpowiedniki, mógł zatem wpływać na edukację, wychowanie, postawy polityczne, czy też rozwój swoich członków. W ten sposób Żabotyński tworzył organizację, która tworzyła przyszłą awangardę, a także kadry dla armii żydowskiej. Powstanie Bejtaru w Polsce miało szczególne znaczenie. II RP po odzyskaniu niepodległości umożliwiała rozwój życia politycznego, w tym także mniejszości żydowskiej. Zamieszkiwała ona miasta, miasteczka prowincjonalne i handlowe. Społeczność Żydów podzielona była na religijnych i świeckich, na mówiących po polsku, hebrajsku i w jidysz. Żydzi pojawili się również w różnych zawodach, co sprawiło, że tzw. problem żydowski w Polsce stał się przedmiotem szerokiej debaty. Powyższe wraz z doświadczeniami I wojny, antysemityzmu prawicy i ruchów chłopskich sprawiły, że społeczność żydowska jawiła się w myśli Żabotyńskiego jako istotne zaplecze. Dodatkowo liczebność Żydów polskich (3 113 900 osób w 1931 roku) czyniła z nich możliwie wpływową grupę w ruchu syjonistycznym.
Ideologia i wartości ruchu Założeniem Bejtaru było kształcenie i wychowywanie młodzieży żydowskiej zgodnie z ideałami mającymi ukształtować „nowego Żyda”. Miała ona stanowić awangardę pionierów, których celem była Ziemia Izraela. Anita Szapira podkreśla, że Żabotyński postrzegał pojęcie i zadania pioniera inaczej niż żydowska lewica. Fizyczna praca na roli była ważna i stanowiła wartość wychowawczą, ale równie istotne było wypełnianie zadań wynikających z potrzeb ruchu narodowego. Młodzieżówka miała charakter paramilitarny. Jej członkowie nosili uniformy, posiadali stopnie. Spotkania, szkolenia czy konferencje opierały się na rytuałach nawiązujących do mitów związanych z Bar Kochbą, Josefem Trumpeldorem, Tel Chaj i Masadą. Jak pisze Sprinzak, Bejtar ucieleśniał romantyczny heroizm, którego wyznawcą był Żabotyński. mały|Ulotka Bejtaru z 1936 roku Bejtar, w myśl kształtowania „nowych Żydów”, pełnił charakter organizacji wychowawczej. Jego członkowie mieli zakaz spożywania alkoholu, odwiedzania barów, nie pozwalano na publicznie przeklinanie i bluźnienie, a także trzeba było szanować święta żydowskie (mimo świeckiego charakteru Bejtaru). Na obozach szkoleniowych wykładano hebrajską literaturę, poezję i kulturę. Wszystko to w celu budowania nowej tożsamości, pozbawionej „niewolniczej mentalności” i „plugastwa getta”. Wychowanie w Bejtarze miało kształtować patriotyczne postawy, oddanie państwu i narodowi. Celem młodzieżówki było nie tylko tworzenie kuźni przyszłych elit politycznych rewizjonistów, ale także tworzenie zaplecza dla przyszłej armii żydowskiej.
Bejtar krytykował również ideę asymilacji kulturowej. Uznawano, że Żydzi powinni reprezentować swój naród, a nie odcinać się od niego. „Jerozolima Wyzwolona” opisała trzy typy takiej asymilacji. Dwie z nich całkowicie negatywne, czerwona i czarna. Pierwsza, związana z syjonistyczną lewicą, Bundem czy komunistami, którzy chcą „utopić” kwestię żydowską w „morzu rewolucji klasowej”. Druga wiązała się z odejściem całkowitym od narodu. Wiązała się z przywiązaniem do realiów getta, aklimatyzacją w warunkach niewoli. Tę postawę reprezentowała ortodoksja i mieszczaństwo żydowskie. Trzecią asymilacją była biała asymilacja. Nie została ona przedstawiona negatywnie. Reprezentują ją osoby wychowane w tradycji polskiej literatury i romantyzmu, polskiej walce o niepodległość. Osoby te przejawiały także zainteresowanie kulturą hebrajską i tradycją żydowską. Takie osoby przedstawiono jako nadzieję dla wyzwolenia Żydów.
Bejtar miał upowszechniać wśród Żydów idee dotyczące zachowania i etyki. Postawę tę określono terminem hadar (hebr. הדר). Należy go rozumieć jako zbiór pewnych wartości, postaw i zachowań. Był to honor, chwała i duma z bycia Żydem. W to słowo wpisywało się też piękno, szlachetność i majestat człowieka. Hadar odnosił się do relacji międzyludzkich, silnej woli oraz niezłomności. Miała to być postawa reprezentowana w życiu publicznym.
Gospodarczo Betar odrzucał oraz krytykował, socjalizm, jak i kapitalizm„Trybuna Betaru”, Coś o Betarze dla niewtajemniczonych, nr 4.:
Negatywny stosunek Bejtaru do socjalistów miał jednak głębsze uzasadnienie. Shavit podkreśla, iż rewizjoniści uważali wkład socjalistów w ruch syjonistyczny za szkodliwy. Żabotyński wystrzegał się łączenia idei nieżydowskich z syjonizmem, co z kolei robiła lewica (np. idea klasowości społeczeństwa). Według niego takie działania osłabiały i zatracały prawdziwy charakter nacjonalizmu żydowskiego. Co więcej, Bejtar powstał w czasach, kiedy socjalizm utożsamiany był z bolszewizmem i rewolucją komunistyczną. Zatem każdy ruch nazywający się socjalistycznym stawał się wrogiem ideowym. Shavit dodatkowo zwraca uwagę na kwestie polityczne. Żabotyński, a co za tym idzie i Bejtar, uważali, że lewicy brakuje aktywizmu politycznego. Uważano, iż socjaliści za bardzo skupiali się na gospodarce i osadnictwie rolniczym, co odwodziło ich od walki politycznej. Szawit jednak zwraca uwagę na pozytywny stosunek Żabotyńskiego do pracy organicznej, jaką wykonywała lewica.
Historia organizacji Początki Bejtaru W 1923 roku Żabotyński wyruszył w podróż po państwach bałtyckich w celu propagowania gazety „Rasswiet”. W Rydze wygłosił przemówienie aktywizmie w ruchu syjonistycznym. Na spotkaniu pojawili się przedstawiciele młodzieżowej organizacji Hasmonea, którzy po przemówieniu odbyli z Żabotyńskim oddzielne spotkanie. Osobą, która nakłoniła go do tego spotkania, był Aharon Cwi Propes, uczeń hebrajskojęzycznej i świeckiej szkoły z systemu szkół Tarbut. Miesiąc po wizycie Żabotyńskiego w Rydze powstała nowa struktura o nazwie Organizacja Syjonistycznej Aktywistycznej Młodzieży im. Josefa Trumpeldora (hebr. ההסתדרות הנוער הציוני האקטיביסטי על שם יוסף טרומפלדור, Ha-Histadrut ha-No’ar ha-Cijoni ha-Aktiwisti al szem Josef Trumpeldor). Jej członkowie określali się mianem uczniów Żabotyńskiego. Bejtar został oficjalnie powołany do życia 27 grudnia 1923 roku w Rydze przez 13 członków Hasmonei.W Polsce, zanim powstał Bejtar, również istniały organizacje żydowskie, które podzielały poglądy Żabotyńskiego. W 1925 roku w Stanisławowie Ministerstwo Spraw Wewnętrznych zalegalizowało pierwszą organizację młodzieży żydowskiej o nazwie Żydowski Skaut. Jego przywódcą był Adalbert Bibring. W Krakowie funkcjonowała natomiast organizacja o nazwie Ha-Szomer ha-Tahor (hebr. הַשׁוֹמֵר הַטָהוֹר, dosł. Niepokalany Strażnik) o antykomunistycznym charakterze, którą założył Rubin Feldszuh (znany również pod nazwiskiem Ben-Szem). W 1927 roku w Warszawie rozpoczął współpracę z Aharonem Kaplanem i razem utworzyli Ha-Szomer ha-Leumi (hebr. הַשׁוֹמֵר הַלְאֻמִּי, pol. Narodowy Strażnik). W tym samym roku Feldszuh zastąpił Bibringa na stanowisku dowódcy polskiego Bejtaru. Podczas swojej kadencji nadał Bejtarowi skrajnie antysocjalistyczny charakter. W Warszawie w 1922 roku Jakub Perelman założył z Józefem Rappelem skautową organizację żydowską, którą z czasem przemianowali na Ha-Szachar (hebr. הַשַׁחַר, pol. Świt). Ruch miał charakter militarystyczny i autorytarny. Ben-Jerucham, za wspomnieniami Jakira Har-Zahawa, podaje, że Ha-Szachar powstała w 1923 roku. W 1926 roku miała miejsce pierwsza krajowa konferencja Ha-Szachar, na której pojawiło się 270 przedstawicieli.
W 1927 roku założono polski oddział Bejtaru. Jego pierwszym dowódcą został Adalbert Bibring, a pierwszą siedzibą Stanisławów. Bibring nadał polskiej strukturze paramilitarny charakter.
Konferencja Bejtaru w Warszawie w 1929 roku mały|Flagi Bejtaru na wystawie w Instytucie Żabotyńskiego w Tel Awiwie