5 Dywizjon Żandarmerii

5 Dywizjon Żandarmerii (5 dżand) – oddział żandarmerii Wojska Polskiego.

Historia dywizjonu 5 dywizjon żandarmerii wraz z podporządkowanymi pododdziałami stacjonował na terenie Okręgu Korpusu Nr V (dowództwo dyonu w Krakowie oraz plutony Kraków I, Kraków II, Wadowice, Nowy Sącz, Tarnów, Katowice i Biała-Bielsko). Dowódca dywizjonu pełnił równocześnie funkcję szefa żandarmerii w Dowództwie Okręgu Korpusu Nr V w Krakowie.

Na początku 1924 służbę czynną w dywizjonie pełniło 16 oficerów żandarmerii i jeden porucznik administracji na stanowisku oficera kasowego. Dywizjon był oddziałem macierzystym dla dwóch oficerów zawodowych (mjr. żand. Zygmunta Manowardy i kpt. żand. Kazimierza Chodkiewicza) oraz dwóch oficerów rezerwy: płk. Władysława Polaszka i por. Ignacego Musiałkowskiego. Pułkownik Polaszek do 1918 pełnił służbę w Korpusie Żandarmerii dla Bośni i Hercegowiny. Był odznaczony m.in. Krzyżem Zasługi Wojskowej 3 klasy z dekoracją wojenną i mieczami.

Do 20 marca 1924 zostały zlikwidowane plutony żandarmerii: Kraków II, Nowy Sącz, Tarnów i Wadowice, a w ich miejsce zostały zorganizowane posterunki żandarmerii. W tym samym miesiącu niżej wymienieni oficerowie zostali przeniesieni z korpusu oficerów żandarmerii do korpusu oficerów piechoty z równoczesnym wcieleniem do 20 pp: kpt. żand. Ferdynand Paweł Kruger, por. żand. Marian II Szulc (dowódca plutonu żand. Tarnów) i por. żand. Stanisław Stefan Neisser (dowódca plutonu żand. Nowy Sącz) oraz do korpusu oficerów jazdy z równoczesnym wcieleniem do 8 pułku ułanów: kpt. żand. Tadeusz Konrad Kostkiewicz (dowódca plutonu żand. Wadowice).

29 kwietnia 1925 w Krakowie zmarł ppłk żand. Karol Jan Dobrowolski, komendant kadry szwadronu zapasowego.

17 lutego 1928 minister spraw wojskowych zatwierdził dzień 1 grudnia, jako datę święta dywizjonuDz. Rozk. MSWojsk. Nr 5 z 17 lutego 1928, poz. 46..

12 grudnia 1935 minister spraw wojskowych unieważnił dotychczasową datę święta dywizjonu oraz zatwierdził dzień 13 czerwca, jako datę święta żandarmeriiDz. Rozk. MSWojsk. Nr 6 z 12 grudnia 1935, poz. 142..

W 1938 utworzony został pluton żandarmerii Kraków II, któremu podporządkowane zostały posterunki w Bochni, Tarnowie i Dębicy.

Jednostka nie posiadała sztandaru i odznaki pamiątkowej. Oficerowie i podoficerowie od 1931 mogli otrzymać odznakę pamiątkową Żandarmerii. W 1939 zamierzano wprowadzić do użytku Znak Żandarmerii. Znaki miały być numerowane. Dla 5 dżand przewidziano numery od 5000 do 5999.

W dwudziestoleciu międzywojennym służbę w dywizjonie pełnili m.in. kapitanowie Józef Bay, Bronisław Borelowski, Jakub Marian Herchenreder, Tadeusz Kurzeja, Tadeusz Miś i Władysław Segda oraz porucznicy: Franciszek Flatau, Konstanty Heumann, Jan Niedziołek, Tadeusz Nisiewicz-Dobrzański i Zygmunt Żytomirski.

Organizacja pokojowa i dyslokacja 5 dżand. w 1939 Dowództwo dyonu w Krakowie, ul. Warszawska 24 pluton żandarmerii Kraków I, ul. Warszawska 24 posterunek żandarmerii Rakowice przy 2 Pułku Lotniczym posterunek żandarmerii Kłaj pluton żandarmerii Kraków II, ul. Wielicka 2Grzegorz Ratajczyk nie wymienił 2 Plutonu Żandarmerii Kraków opisując dyslokację żandarmerii wiosną 1939. posterunek żandarmerii Bochnia posterunek żandarmerii Tarnów posterunek żandarmerii Dębica posterunek żandarmerii Nowy SączGrzegorz Ratajczyk wykazał Posterunek Żandarmerii Nowy Sącz w składzie Plutonu Żandarmerii Bielsko. posterunek żandarmerii ZakopaneGrzegorz Ratajczyk wykazał Posterunek Żandarmerii Zakopane w składzie Plutonu Żandarmerii Bielsko. pluton żandarmerii Katowice, ul. Francuska 49 posterunek żandarmerii Będzin posterunek żandarmerii ChorzówGrzegorz Ratajczyk nie wymienił Posterunku Żandarmerii Chorzów opisując dyslokację żandarmerii wiosną 1939. posterunek żandarmerii Lubliniec posterunek żandarmerii Tarnowskie Góry pluton żandarmerii Bielsko

Mobilizacja w 1939 5 Dywizjon Żandarmerii był jednostką mobilizującą. Podobnie plutony żand. Bielsko i Katowice, które posiadały własne tabele mobilizacyjne. Zgodnie z uzupełnionym planem mobilizacyjnym „W” 5 dżand. w Krakowie mobilizował w mobilizacji niejawnej, w grupie jednostek oznaczonych kolorem żółtym, plutony piesze żandarmerii nr 6, 66 i 123, pluton konny żandarmerii nr 5 i pluton krajowy żandarmerii „Kraków”. Natomiast w I rzucie mobilizacji powszechnej plutony piesze żandarmerii nr 56, 124 i 125, pluton konny żandarmerii nr 58 oraz pluton krajowy żandarmerii „Tarnów”. Pluton Żandarmerii „Katowice” mobilizował w Katowicach, w mobilizacji niejawnej plutony piesze żandarmerii nr 23 (grupa „żółta”) i 32 (grupa „niebieska”).

W dniach 24 i 25 sierpnia 1939 w Bielsku, Katowicach i Krakowie zostały zmobilizowane wszystkie pododdziały żandarmerii należące do grupy „żółtej” i „niebieskiej”: pluton pieszy żandarmerii nr 6 pod dowództwem ppor. żand. rez. Leona Czarkowskiego został przydzielony do 6 Dywizji Piechoty, pluton pieszy żandarmerii nr 66 został przydzielony do rezerwowej 55 Dywizji Piechoty, pluton pieszy żandarmerii nr 123 dla Kwatery Głównej Armii „Kraków”, pluton pieszy żandarmerii nr 124 pod dowództwem ppor. żand. rez. Barana, pluton konny żandarmerii nr 5 pod dowództwem kpt. żand. Zbigniewa Stefana Kędzierskiego został przydzielony do Krakowskiej Brygady Kawalerii, pluton pieszy żandarmerii nr 23 pod dowództwem por. żand. Karola Kaszyckiego został przydzielony do 23 Dywizji Piechoty, pluton pieszy żandarmerii nr 32 został przydzielony do Grupy Fortecznej Obszaru Warownego „Śląsk”, plutony krajowe żandarmerii „Kraków” i „Tarnów” zostały oddane do dyspozycji dowódcy Okręgu Korpusu Nr V. 31 sierpnia 1939 w Krakowie rozpoczęto formowanie plutonów żandarmerii przynależnych do I rzutu mobilizacji powszechnej. Organizacja tych pododdziałów miała być zakończona 4 dnia mobilizacji powszechnej, czyli 3 września 1939: pluton pieszy żandarmerii nr 56 miał wejść w skład rezerwowej 45 Dywizji Piechoty, która nie zdołała się w całości zmobilizować i nie działała jako wielka jednostka.

Kampania wrześniowa 1939 Po południu 3 września 1939 z Krakowa wyruszyła kolumna w składzie Oddziału Nadwyżek 5 dżand. kapitana Leona Terleckiego oraz czterech plutonów żandarmerii: plutonu pieszego żandarmerii nr 56 pod dowództwem ppor. rez. Zygmunta Józefa Sławikowskiego, plutonu pieszego żandarmerii nr? pod dowództwem ppor. Biernackiego, plutonu konnego żandarmerii nr 58 pod dowództwem ppor. Jerzego Rudzkiego, plutonu krajowego żandarmerii „Tarnów” pod dowództwem ppor. rez. Włodzimierza Szarana. Kolumna maszerowała przez Wieliczkę i Bochnię w kierunku Tarnowa. Do Tarnowa zostały skierowane plutony poruczników Szarana i Rudzkiego. Pozostałe pododdziały 7 września dotarły do Żabna. Z Żabna kolumna pomaszerowała do Szczucina. Tam pluton porucznika Biernackiego został oddany do dyspozycji jednej z dywizji piechoty.

Kadra żandarmerii okręgu generalnego i dywizjonu Dowódcy dywizjonu mjr żand. Julian Sas-Kulczycki (17 XI – XII 1918) gen. ppor. Eugeniusz Dąbrowiecki (XII 1918 – 20 V 1919) płk żand. Emil Tintz (20 V – 1 XII 1919) płk żand. Rudolf Andryszczak (od 1 XII 1919) mjr / ppłk żand. Adam Werner (17 III 1927 – 26 IV 1928 → praktyka poborowa w PKU Kraków Miasto) mjr żand. Roman Leon Stadnicki (26 IV 1928 – II 1932) ppłk żand. Tadeusz Jan Podgórski (23 III 1932 – 30 IX 1934 → stan spoczynku) ppłk żand. dr Alfred Riesser (1934 – 30 VIII 1939)

Zastępcy dowódcy dywizjonu (od 1938 – I zastępca dowódcy) mjr żand. dr Jan Rataj (do IV 1925) mjr żand. Adam Werner (od VII 1925) mjr żand. Aleksander Seweryn Marian Geringer (do 23 XII 1929 → p.o. kierownika Referatu I PKU Pszczyna) mjr żand. Władysław Hercok (do 1934 → zastępca dowódcy 1 dżand.) kpt. / mjr żand. Julian Szczerba (1934-1939)

Obsada personalna 5 dżand w marcu 1939 dowódca – ppłk żand. dr Alfred Riesser I zastępca dowódcy – mjr żand. Julian Szczerba II zastępca dowódcy (kwatermistrz) – kpt. żand. Józef Wamsiedl (od XII 1929) adiutant – por. żand. Józef Basiaga (po kampanii wrześniowej w Oflagu VII A Murnau) oficer mobilizacyjny – kpt. żand. Leon Wawrzyniec Terlecki oficer śledczy – kpt. żand. Stanisław Marian Goliński oficer do zleceń – por. żand. Stanisław Polita oficer gospodarczy – por. int. Tadeusz Antoni Kawiński dowódca plutonu Kraków – kpt. żand. Zbigniew Stefan Kędzierski dowódca plutonu Katowice – mjr żand. Rudolf Klemens (27 X 1935 – 29 VI 1939)

Dziedzictwo tradycji 5 Dywizjonu Żandarmerii 18 marca 2015 weszła w życie decyzja Nr 56/MON Ministra Obrony Narodowej z dnia 26 lutego 2015 w sprawie przejęcia przez Oddział Żandarmerii Wojskowej w Krakowie dziedzictwa tradycji 5 dywizjonu żandarmerii (1920–1939)Dziennik Urzędowy Ministra Obrony Narodowej z 3 marca 2015, poz. 54..

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Kategoria:Dywizjony Żandarmerii II Rzeczypospolitej Kategoria:Wojsko Polskie II Rzeczypospolitej w Krakowie