Reguła 10 Cnót Najświętszej Maryi Panny

Reguła 10 Cnót Najświętszej Maryi Panny – reguła zakonna Zgromadzenia Księży Marianów Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny.

Utworzenie nowej wspólnoty zakonnej 24 listopada 1699 roku, bullą Exponi nobis nuper papież Innocenty XII zatwierdził powstały w Rzeczypospolitej Obojga Narodów Zakon Ojców Marianów od Niepokalanego Poczęcia NMP. Wraz z papieską aprobatą Marianie otrzymali prawo składania uroczystych ślubów zakonnych na „Regula Decem Beneplacitorum Beatissimae Virginis Mariae”, napisaną przez bł. Gilberta-Marię (zm. 1532), franciszkanina obserwanta na prośbę św. Joanny de Valois, zakonodawczyni Sióstr Zwiastowania (Anuncjatek), zatwierdzoną przez papieża Aleksandra VI i dostosowaną wówczas do zakonu męskiego.

Przyjęcie „Reguły”

Kiedy 24 października 1673 roku bp Stanisław Jacek Święcicki, wizytator biskupa poznańskiego, dokonał zatwierdzenia pierwszego klasztoru mariańskiego, na czele którego stał Ojciec Stanisław Papczyński, podstawowe zręby nowego zakonu już istniały. Norma Vitae, inspirowana regułą św. Augustyna, napisana przez zakonodawcę prawdopodobnie już w 1672 roku i zatwierdzona przez wizytatora, miała zarazem spełniać rolę reguły i konstytucji (constitutiones pro regula). Taka praktyka prawna była wówczas stosowana w Kościele, chociaż znany był słynny dekret Soboru Laterańskiego IV z 1215 r., który wymagał, aby wszystkie powstające zakony przyjmowały jedną z dotychczas zaaprobowanych reguł. Także zasadnicze cechy charyzmatu, choć jeszcze w zarodku, były już ukonstytuowane, czy to w wyraźnych sformułowaniach Norma Vitae, czy implicite w postawie Fundatora Marianów, który poszukiwał coraz pełniejszej odpowiedzi na pytanie, jaki ma być ten Zakon, do powołania którego wezwał go Duch Święty. Aprobata papieska Zakonu na podstawie Norma Vitae, w przekonaniu Zakonodawcy, miała zabezpieczyć trwałość i własny charakter założonej wspólnotyPor. K. Krzyżanowski MIC, Powstanie i rozwój Zakonu za życia Założyciela, w: Marianie, red. J. Bukowicz MIC, T. Górski MIC, Rzym , 1975, ss. 18-31..

Niepewna przyszłość Okazało się jednak, że trudności związane z zatwierdzeniem Zakonu Marianów w oparciu jedynie o Norma Vitae były niepokonalne, pomimo osobistych starań Ojca Papczyńskiego w Rzymie w roku 1691. Zdecydował on wówczas, aby poszukać reguły najbardziej dostosowanej do charakteru i duchowości własnego Instytutu. Najodpowiedniejszą wydała mu się wtedy reguła Zakonu Mniszek od Niepokalanego Poczęcia NMP, założonego w 1484 r. w Toledo w Hiszpanii przez bł. Beatrix de Silva, zatwierdzonego przez Innocentego VIII w 1489 r. i Juliusza II w 1511. Zakon ten podobny był do wspólnoty Marianów nie tylko nazwą, ale też białym habitem i codzienną recytacją godzinek o Niepokalanym Poczęciu. Stolica Apostolska sprzeciwiła się jednakże tej prośbie, ponieważ ta reguła nie była dostosowana do zakonów męskich. Wobec takiej sytuacji, a także wskutek trwającego wówczas vacatu na Stolicy Piotrowej i pogardzającego się stanu zdrowia, Założyciel Marianów powrócił do wspólnoty zakonnej w Rzeczypospolitej, aby po kilku latach raz jeszcze spróbować uzyskać papieską aprobatę swego Zakonu w dalszym ciągu w oparciu jedynie o własne Konstytucje Norma Vitae. Tym razem nie osobiście, ale wysłał do Rzymu swojego reprezentanta, a zarazem prokuratora Zakonu, o. Joachima od św. Anny Kozłowskiego. Tenże nie potrafił jednak przeprowadzić skutecznie zamiaru Fundatora i oprzeć się na precedensach (pomimo dekretu Soboru Laterańskiego IV były zatwierdzane nowe zakony jedynie w oparciu o konstytucje, np. pijarzy, dobrze znani Założycielowi). Wczuwając się w zamiary i ducha Założyciela oraz idąc za radą o. Franciszka Diaz OFM, wybrał „Regulam Decem Beneplacitorum BMV”, która była wówczas także dostosowana do zakonów męskich. W ten sposób, dnia 24 listopada 1699 r., po 26 latach od powstania, Zakon Marianów dostał się pod jurysdykcję Zakonu Braci Mniejszych Reformatów i uzyskał zarazem papieską aprobatę, co skutkowało m.in. możliwością składania ślubów uroczystych oraz utwierdzało nową wspólnotę zakonną, na czym bardzo zależało FundatorowiPor. W. Makoś MIC, O. Stanisław od Jezusa Maryi Papczyński. Badania i refleksje, Warszawa 1998, ss. 173-176.. Brak aprobaty narażał pierwszych marianów na niepewność co do przyszłości Zakonu i powodował poważne trudności w rozwoju. Wyrazem tego było albo występowanie zakonników (także na skutek dużej surowości nowego zakonu oraz braku ślubów uroczystych) albo konieczność odmowy w przyjmowaniu nowych fundacji.

Nowa reguła zakonna

Ojciec Założyciel względem nowej i nieznanej mu wówczas „Reguły” zajął stanowisko przychylne i ostrożne zarazem. Dostrzegł w niej duże podobieństwo duchowe, szczególnie co do czci Matki Bożej, naśladowania Jej życia i cnót. Sam przecież był gorącym Jej czcicielem i naśladowcą. W najbardziej trudnych momentach swojego życia zwykł Jej się powierzać i pod macierzyńską opiekę się uciekać. Według najbardziej pierwotnej koncepcji, o czym sam powie w Fundatio Domus Recollectionis, zgromadzenie, które miał założyć i którego „wizję Bóg wycisnął mu w duszy”, miało być poświęcone przede wszystkim szerzeniu kultu Niepokalanego Poczęcia NMP.Stanislaus a Iesu Maria Papczyński, Fundatio Domus Recollectionis Clericorum B.V.M. sine macula concepta, w: S. Papczyński, Scripta historica, edidit C. Krzyżanowski, Varsaviae 1999, s. 84. Zamiar ten zadeklarował uroczyście już 11 grudnia 1670 roku, to jest tego samego dnia, kiedy na własną prośbę i za dyspensą papieską opuścił Zakon Pijarów. Wówczas także dokonał tzw. Oblatio, czyli aktu ofiarowania siebie na służbę Bogu i Maryi Niepokalanej, przyrzekając zarazem uroczyście zachowanie ślubów zakonnych w „Towarzystwie Księży Marianów Niepokalanego Poczęcia”, które „z Bożej łaski” pragnie założyć. Zgromadzenie to ma mieć szczególnie maryjny charakter, co zostało już podkreślone w samym tytule. W Oblatio także O. Założyciel nazywa siebie sługą Maryi, a wyznając wiarę w przywilej Jej Niepokalanego Poczęcia, składa tzw. ślub krwi, to znaczy przyrzeka, że będzie szerzył i bronił czci Maryi Niepokalanej nawet kosztem własnego życia. W taki też sposób ujmuje cel przyszłego zakonu, którego pierwszoplanowym zadaniem jest szerzyć kult Najświętszej Maryi Panny Niepokalanie Poczętej i naśladować Jej życie; warto wspomnieć, że w Oblatio nie ma jeszcze podanego żadnego innego celu szczegółowego zakonu, ani też innych prac jakie miałoby Zgromadzenie w przyszłości podejmowaćStanislaus a Iesu Maria Papczyński, Oblatio, w: : S. Papczyński, Scripta historica, edidit C. Krzyżanowski, Varsaviae 1999, ss. 25-26.. Podobny sposób widzenia rzeczy jest także obecny w Norma Vitae, gdzie Zakonodawca Marianów powiada:Byście jednak nie stali bezczynnie w Winnicy Pańskiej, w miarę waszych skromnych sił, szerzyć będziecie kult Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Bogurodzicy Dziewicy.Z czasem jednakże, odczytując znaki ówczesnego czasu i najbardziej palące potrzeby Kościoła do zakreślonego wyżej celu, zostały dołączone pomoc „zmarłym, poddanym karom czyśćcowym, zwłaszcza żołnierzom i ofiarom zarazy” oraz „pokorna pomoc proboszczom w ich działalności duszpasterskiej”Stanislaus a Iesu Maria Papczyński, Norma Vitae I 2, w: Stanislaus Papczyński, Norma Vitae et alia scripta, edidit C. Krzyżanowski, Varsaviae 2001, s. 33.. Warto tu wspomnieć, że w II połowie XVII wieku w niektórych regionach Rzeczypospolitej Obojga Narodów, na skutek nieustannych wojen i zarazy, umierało do 50% ludności, zwykle nieprzygotowanej na śmierć, co w czasach żywych jeszcze średniowiecznych ars bene moriendi oraz wrażliwości duszpasterskiej Ojca Papczyńskiego, wzbudziło odpowiedź w postaci wspólnotowych dążeń zaradzenia również takim potrzebom. Duchowość maryjna Fundatora Marianów nie budziła wątpliwości, także jeśli chodzi o jej immaculistyczny wymiar. Podobna zresztą była i pobożność środowiska, w którym Ojciec Papczyński wyrastał. Wiek XVII w Rzeczypospolitej naznaczony był szczególną pobożnością maryjną z silnie rozwiniętym nurtem niewolnictwa maryjnego i obrony przywileju Niepokalanego Poczęcia Maryi. Owocem takiej specyfiki wieku są słynne śluby maryjne króla Jana Kazimierza, który w 1655 roku wszystkie ziemie, nad którymi jest władca oddał w niewolę Maryi i Ją obrał Królową RzeczypospolitejPor. J. Misiurek, Historia i teologia polskiej duchowości katolickiej, t. I (w. X-XVII), Lublin, 1994, ss. 76-79, 407-418.. Założyciel Marianów, wyrastając w określonej epoce, jest także jej dzieckiem i wyrazicielem. Do założonego Zakonu przejął to, co najbardziej odpowiadało jego koncepcji, jak odczytał znaki czasu i na co uwrażliwił go Duch Święty. „Regula Decem Beneplacitorum BVM” była jednakże mu nieznana i stanowiła dla niego swoistą niespodziankę Niebios. Rozpoznał w niej wolę Boga i Kościoła, jako warunek sine qua non istnienia nowej wspólnoty zakonnej. Dlatego przyjął ją, ale zarazem chcąc dać wyraz woli zachowania tego co najbardziej istotne dla jego Zakonu i szczególnego charyzmatu, zaznaczył podczas składania uroczystych ślubów w dniu 6 czerwca 1701 roku:Ślubuję zachowywać Regułę Naśladowania NMP, na ile ona naszemu Instytutowi nie jest przeciwna.Tego samego dnia, po uroczystej profesji Fundatora swoje śluby zakonne złożyli następni MarianiePor. T. Rogalewski, Stanisław Papczyński (1631-1701), Założyciel Zgromadzenia Księży Marianów; inspirator mariańskiej szkoły duchowości, Lublin-Warszawa 2001, ss. 303-308.. W ten sposób „Regula” zwana albo „Regułą Dziesięciu Cnót” albo „Regułą Dziesięciu Upodobań NMP” weszła w historię nie tylko Zakonu Marianów, ale też i Kościoła w Polsce.

Dzieje „Reguły” w historii Zgromadzenia Księży Marianów Po śmierci Założyciela, Ojca Stanisława Papczyńskiego w 1701 roku, rozpoczął się pierwszy, trudny etap w historii Zgromadzenia Księży Marianów. Był to czas tzw. „rozproszenia rostkowskiego”, które groziło zanikiem wspólnoty. Jednakże szczęśliwe przebrnięcie tego okresu przyniosło wzmocnienie wewnętrzne nowego zakonu oraz kolejną aprobatę papieską. 3 września 1723 roku papież Innocenty XIII zatwierdził ustawy opracowane w oparciu o Norma Vitae, zawierające już nowy rozdział o apostolskiej działalności Marianów. Zatwierdzone wówczas mające charakter konstytucji zakonnych „Statuty Ojców Marianów Zakonu Najświętszej Maryi Panny pod wezwaniem Niepokalanego Poczęcia” miały charakter uzupełnienia i uszczegółowienia „Reguły Dziesięciu Cnót NMP”. Już na samym początku Ustaw wyraźnie został określony cel i charakter wspólnoty zakonnej: Nade wszystko cel powołania waszego niechaj każdy codziennie uważnie i pobożnie rozważa, mianowicie coraz większy wzrost chwały Bożej i cześć Niepokalanego Poczęcia Najwybrańszej Bogurodzicy rozszerzać, cnoty Jej w Regule opisane na wszelki sposób naśladować... Konstytucje z 1723 roku nakazują starannie zapoznawać nowicjuszy z „Regułą Dziesięciu Cnót NMP” i przypominają o powinności starannego zachowywania jej przez wszystkich zakonników. Nadto, nakładają szereg praktyk pobożnych ku czci Niepokalanego Poczęcia (m.in. odmawianie małego oficjum o Niepokalanym Poczęciu, odnawianie ślubów w uroczystość Niepokalanego Poczęcia) i zachęcają do szerzenia kultu maryjnego przez zakładanie Bractw Niepokalanego Poczęcia przy mariańskich kościołachStatuta Patrum Marianorum Ordinis B.V.M. sub titulo Immaculatae Conceptionis, Varsaviae 1750, I, 1, 4,7; IV, 8; VII, 1,2. NB: Statuta, zatwierdzone przez Inncentego XIII w 1723 zostały wydane drukiem w 1750 r.. Także codzienne odmawianie Koronki dziesięciu cnót NMP formowało duchowość maryjną zakonników i zachęcało do propagowania tej formy pobożności. Widzimy to szczególnie w życiu i działalności Sługi Bożego Ojca Kazimierza Wyszyńskiego (przełożony generalny w latach 1737-1741 oraz 1747-1750), kiedy to Zakon Marianów stabilizuje się i szybko się rozwija. Przybywają nowe fundacje w Polsce, Wielkim Księstwie Litewskim oraz w Portugalii.