Powiat golubsko-dobrzyński – powiat w Polsce, położony w centralno-wschodniej części województwa kujawsko-pomorskiego. Jego siedzibą jest miasto Golub-Dobrzyń.

Podział administracyjny Powiat golubsko-dobrzyński powstał 1 stycznia 1999 roku wskutek reformy administracyjnej, której jednym z aspektów było wprowadzenie powiatów jako drugiego szczebla administracji, pomiędzy województwami i gminamiUstawa z dnia 24 lipca 1998 r. o wprowadzeniu zasadniczego trójstopniowego podziału terytorialnego państwa ()..

Został stworzony z części znoszonych województw toruńskiego (miasto Golub-Dobrzyń; gminy Ciechocin, Golub-Dobrzyń, Kowalewo Pomorskie i Radomin) oraz włocławskiego (gmina Zbójno)Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 października 1996 r. w sprawie określenia miast oraz gmin wchodzących w skład województw ().Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 sierpnia 1998 r. w sprawie utworzenia powiatów ().. Terytorium powiatu zostało określone w kształcie bardzo zbliżonym do tego, jaki posiadał on przed swoją likwidacją w 1975 roku. Jedynie wieś Obory, obecnie w gminie Zbójno, należała wówczas do powiatu lipnowskiego (do gminy Chrostkowo, zniesionej w 1976 rokuRozporządzenie Ministra Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 24 czerwca 1976 r. w sprawie połączenia, zniesienia, utworzenia, zmiany granic i nazw gmin oraz ustalenia siedzib gminnych organów władzy i administracji państwowej w województwach: bielskim, gdańskim, kaliskim, miejskim krakowskim, krośnieńskim, łomżyńskim, miejskim łódzkim, ostrołęckim, rzeszowskim, szczecińskim, wałbrzyskim, włocławskim i zamojskim (). i odtworzonej na zredukowanym obszarze w 1982 rokuRozporządzenie Ministra Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 26 lipca 1982 r. w sprawie utworzenia i zmiany granic niektórych gmin w województwach: ciechanowskim, częstochowskim, kaliskim, krośnieńskim, leszczyńskim, nowosądeckim, ostrołęckim, pilskim, piotrkowskim, skierniewickim, włocławskim, wrocławskim i zamojskim ().).

Z powiatem golubsko-dobrzyńskim graniczą jednostki: powiat wąbrzeski od północy, powiat brodnicki od północnego wschodu, powiat rypiński od wschodu, powiat lipnowski od południa, powiat toruński od południowego zachodu i zachodu.

W skład powiatu wchodzi 6 gmin: 1 miejska, 1 miejsko-wiejska oraz 4 wiejskie. Na jego terenie położone są 2 miasta: Golub-Dobrzyń oraz Kowalewo PomorskieRozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad prowadzenia, stosowania i udostępniania krajowego rejestru urzędowego podziału terytorialnego kraju oraz związanych z tym obowiązków organów administracji rządowej i jednostek samorządu terytorialnego ()..

+ Gmina (2025) (2024) SiedzibaObwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 23 sierpnia 2017 r. w sprawie wykazu gmin i powiatów wchodzących w skład województw (). TERYT Typ Nazwa 0405011 miejska 25x25px Golub-Dobrzyń — 0405022 wiejska 25x25px Ciechocin Ciechocin 0405032 wiejska 25x25px Golub-Dobrzyń 0405043 miejsko-wiejska 25x25px Kowalewo Pomorskie Kowalewo Pomorskie 0405052 wiejska 25x25px Radomin Radomin 0405062 wiejska Zbójno Zbójno

Pokrycie terenu Powiat golubsko-dobrzyński według danych z 2025 roku zajmował powierzchnię 612,69 km², co stanowiło 3,4% powierzchni województwa kujawsko-pomorskiego. Pod względem powierzchni zajął 14. lokatę spośród 19 powiatów w województwie oraz 256. miejsce wśród 314 powiatów Polski. Największą część powierzchni powiatu zajmowały grunty rolne (74,2%) oraz leśne (20,4%). Zabudowanych i zurbanizowanych było 4,1% terenów, zaś pod wodami znajdowało się ich 1,4%.

Demografia

Według stanu z 31 grudnia 2024 roku w powiecie golubsko-dobrzyńskim zamieszkiwało 42 998 mieszkańców: 21 725 kobiet (50,5% ludności) i 21 273 mężczyzn (49,5%), czyli 2,2% ludności województwa kujawsko-pomorskiego. Gęstość zaludnienia w powiecie wyniosła 70 osób na km². Pod względem ludności powiat golubsko-dobrzyński zajął w 2024 roku 14. miejsce spośród 19 powiatów w województwie oraz 257. lokatę wśród 314 powiatów Polski.

Wskaźnik urbanizacji wyniósł 35,2%; w miastach w tym dniu mieszkały 15 144 osoby, zaś na wsi 27 854 osoby.

Historia Powiat golubsko-dobrzyński został powołany po raz pierwszy dnia 1 stycznia 1956 roku w województwie bydgoskim, czyli 15 miesięcy po wprowadzeniu gromad w miejsce dotychczasowych gmin (29 września 1954) jako podstawowych jednostek administracyjnych PRL. Na powiat golubsko-dobrzyński złożyły się 2 miasta i 17 gromad, które wyłączono z czterech ościennych powiatów w tymże województwie.: z powiatu wąbrzeskiego: miasta Golub-Dobrzyń i Kowalewo Pomorskie, gromady Lipienica, Mlewo, Ostrowite, Pluskowęsy, Sokoligóra, Wielka Łąka i Wielkie Rychnowo; z powiatu brodnickiego: gromada Wrocki; z powiatu lipnowskiego: gromady Ciechocin, Działyń, Nowogród i Świętosław; z powiatu rypińskiego: gromady Dulsk, Radomin, RóżeObecna pisownia: Ruże., Szafarnia i Zbójno.

1 stycznia 1973 roku zniesiono gromady i osiedla, a w ich miejsce reaktywowano gminy.. Powiat golubsko-dobrzyński podzielono na 2 miasta i 5 gminPolska – Zarys encyklopedyczny. PWN, 1974.: miasta Golub-Dobrzyń i Kowalewo Pomorskie, gminy Ciechocin, Golub-Dobrzyń, Kowalewo Pomorskie, Radomin i Zbójno.

Po reformie administracyjnej obowiązującej od 1 czerwca 1975 roku główna część terytorium zniesionego powiatu golubsko-dobrzyńskiego weszła w skład nowo utworzonego województwa toruńskiego; jedynie gminę Zbójno przyłączono do nowego województwa włocławskiego..

2 lipca 1976 do gminy Zbójno włączono sołectwo Obory ze znoszonej gminy Chrostkowo (gminę reaktywowano w 1982 roku). 1 stycznia 1992 roku miasto Kowalewo Pomorskie i gminę wiejską Kowalewo Pomorskie połączono we wspólną gminę miejsko-wiejską..

Gospodarka W końcu września 2019 liczba zarejestrowanych bezrobotnych w powiecie obejmowała ok. 1,8 tys. mieszkańców, co stanowi stopę bezrobocia na poziomie 9,5% do aktywnych zawodowo.

Jednostki organizacyjne Dom Pomocy Społecznej, Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna, Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie, Powiatowy Środowiskowy Dom Samopomocy, Powiatowy Urząd Pracy, Powiatowy Zakład Dróg i Transportu, Publiczna Szkoła Muzyczna I stopnia w Golubiu-Dobrzyniu, Publiczna Szkoła Muzyczna I stopnia w Kowalewie Pomorskim, Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy w Wielgiem, Zespół Szkół Nr 1 im. Anny Wazówny w Golubiu-Dobrzyniu, Zespół Szkół Nr 2 w Golubiu-Dobrzyniu, Zespół Szkół Nr 3 w Golubiu-Dobrzyniu, Zespół Szkół w Kowalewie Pomorskim.

Transport Transport drogowy Drogi krajowe (Trzebnica – Gniezno – Inowrocław – Toruń – Kowalewo Pomorskie – Ostróda)

Drogi wojewódzkie (Rypin – Golub-Dobrzyń – Wąbrzeźno – Grudziądz) (Orzechowo – Kowalewo Pomorskie – Golub-Dobrzyń – Kikół ) (Golub-Dobrzyń – Ciechocin – Dobrzejewice )

Transport kolejowy (Poznań Wschód – Inowrocław – Toruń Główny – Kowalewo Pomorskie – Olsztyn Główny – Żeleznodorożnyj) (Kowalewo Pomorskie – Chełmża – Unisław Pomorski – Bydgoszcz Wschód)

Starostowie golubsko-dobrzyńscy Na podstawie źródła: Ryszard Szymczak (1 stycznia 1999 – 19 listopada 2002), Henryka Zawadzka (19 listopada 2002 – 22 listopada 2006), Wojciech Andrzej Kwiatkowski (22 listopada 2006 – 1 grudnia 2014), Andrzej Okruciński (1 grudnia 2014 – 19 listopada 2018), Franciszek Gutowski (19 listopada 2018 – 6 maja 2024), Jacek Foksiński (od 6 maja 2024).

Uwagi

Przypisy

golubsko-dobrzyński