Park kulturowy – jedna z form ochrony zabytków w Polsce określonych w ustawie o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (art. 7). Chroni ona określony obszar krajobrazu kulturowego oraz wyróżniające się krajobrazowo tereny z zabytkami nieruchomymi, charakterystycznymi dla miejscowej tradycji budowlanej i osadniczej.
Procedura uznania za park kulturowy Park może być powoływany przez radę gminy, po zasięgnięciu opinii wojewódzkiego konserwatora zabytków. Parki wykraczające poza obszar jednej gminy, mogą być ustanawiane wspólnie przez gminy, bądź związek gmin. W uchwale przedstawia się takie elementy jak: nazwa parku sposób ochrony zakazy i ograniczenia związane z prowadzeniem robót budowlanych, różnego rodzaju działalnością (rolniczą, przemysłową itp.), zmianami sposobu korzystania z zabytków nieruchomych oraz umieszczaniem znaków niezwiązanych bezpośrednio z samym parkiem.
Organ władzy wykonawczej w gminie (wójt, burmistrz, prezydent miasta) odpowiedzialny jest, w porozumieniu z wojewódzkim konserwatorem zabytków, za utworzenie planu ochrony, który podlega uchwaleniu przez radę gminy.
Parki kulturowe o szczególnej wartości dla kultury mogą zostać uznane za pomnik historii, obszar specjalny a nawet wpisane na Listę światowego dziedzictwa UNESCO.
Lista parków kulturowych Według danych NID z 29 listopada 2019 w Polsce istniało 40 parków kulturowych.
W 2023 roku doszło do pierwszego zniesienia parku kulturowego, Parku Kulturowego ulicy Piotrkowskiej w Łodzi, w związku z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Nazwa parku kulturowego Województwo Data utworzenia Data zniesienia Forteczny Park Kulturowy w Srebrnej Górze dolnośląskie Forteczny Park Kulturowy Twierdza Kłodzka dolnośląskie Park Kulturowy Kotliny Jeleniogórskiej dolnośląskie Park Kulturowy „Wzgórze Zamkowe, Dolina Budzówki i Nysy Kłodzkiej” w Kamieńcu Ząbkowickim dolnośląskie 2014 Park Kulturowy Stare Miasto we Wrocławiu dolnośląskie Park Kulturowy Wietrzychowice kujawsko-pomorskie Park Kulturowy Kalwaria Pakoska kujawsko-pomorskie Park Kulturowy „Kościół p.w. Św. Oswalda” w Płonkowie kujawsko-pomorskie Park Kulturowy Sarnowo kujawsko-pomorskie Park Kulturowy Osieczek w Osieczku kujawsko-pomorskie 2014 Park Kulturowy Kościół św. Marii Magdaleny w Łopatkach kujawsko-pomorskie 2014 Park Kulturowy „Dolina Trzech Młynów” w Bogdańcu lubuskie Park Kulturowy Grodzisko w Wicinie lubuskie Park Kulturowy Miasto Tkaczy w Zgierzu łódzkie Park Kulturowy Wzgórze Zamkowe w Sieradzu łódzkie Park Kulturowy etnograficznego podregionu kutnowskiego związanego z poetą romantycznym Józefem Bohdanem Zaleskim łódzkie Park Kulturowy ulicy Piotrkowskiej w Łodzi łódzkie 29 września 2023Park Kulturowy ulicy Piotrkowskiej i Starego Miasta w Łodziłódzkie Park Kulturowy Kotliny Zakopiańskiej małopolskie 2006 Park Kulturowy Stare Miasto w Krakowie małopolskie 2010 Park Kulturowy obszaru ulicy Krupówki małopolskie Park Kulturowy „Historyczne Centrum Warszawy”mazowieckie2023 Park Kulturowy „Ossów Wrota Bitwy Warszawskiej 1920 roku” mazowieckie 2009 Park Kulturowy Stary Radom mazowieckie 2011 Wilanowski Park Kulturowy mazowieckie 2012 Park Kulturowy „Książęce Miasto Brzeg” opolskie 2016 Park Kulturowy Zespołu Staromiejskiego oraz Zespołu oo. Dominikanów w Jarosławiu podkarpackie 2009 Park Kulturowy Fortyfikacji Miejskich „Twierdza Gdańsk” (Centrum Hewelianum) pomorskie Park Kulturowy Ośmiu Błogosławieństw w Sierakowicach pomorskie 2006 Park Kulturowy „Osada Łowców Fok” w Rzucewie pomorskie 2008 Park Kulturowy „Klasztorne Stawy” pomorskie 2009 Park Kulturowy Cmentarz Żydowski w Żorach śląskie Park Kulturowy „Hałda Popłuczkowa” śląskie 2006 Park Kulturowy dla Obszaru Staromiejskiego w Bieruniu śląskie 2016 Park Kulturowy dla Obszaru Grobli w Bieruniu śląskie 2016 Park Kulturowy Miasta Końskie świętokrzyskie Park Kulturowy Warmińskiej Drogi Krajobrazowej Gietrzwałd-Woryty warmińsko-mazurskie 2009 Mickiewiczowski Park Kulturowy wielkopolskie Park Kulturowy Nowa Huta małopolskie Park Kulturowy Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Andrzejewie mazowieckie Park Kulturowy Wzgórze Staromiejskie w Krośnie podkarpackie Park Kulturowy w Bohonikach podlaskie Park Kulturowy Stare Miasto w Poznaniu wielkopolskie
Zobacz też Pomnik historii Liga Polskich Miast i Miejsc UNESCO LITERATURA:
K. Zeidler, Prawo ochrony dziedzictwa kultury, Warszawa 2007,
2. P. Fiktus, Park kulturowy jako forma ochrony zabytków – uwagi de lege lata i de lege ferenda w: Państwo Prawne, 2024-2025, nr 1(14)-1(15), s. 86-127.
Uwagi
Przypisy Art. 15 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami Art. 16 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami ().