Dom Pod Orłami lub dom „Pod Orłami“, właśc. gmach Banku Towarzystw Spółdzielczych – zabytkowy budynek znajdujący się przy ulicy Jasnej 1 na rogu z ulicą Zgoda w Warszawie, w dzielnicy Śródmieście.

Opis mały|lewo|Budynek w 1937 roku Sześciokondygnacyjny budynek projektu Jana Heuricha został wybudowany w latach 1912–1917 dla Banku Towarzystw Spółdzielczych. Powstał w miejscu prosektorium i kaplicy pogrzebowej Szpitala Dzieciątka Jezus. Stanowił przykład wczesnego modernizmu.

Autorem rzeźb orłów wieńczących narożniki, od których pochodzi nazwa budynku, był Józef Zygmunt Otto, a reliefów Praca na roli Jan Antoni Biernacki. Elewację obłożono okładziną z blach miedzianych o motywach roślinnych.

W czasie obrony Warszawy we wrześniu 1939 roku na skwerze przed budynkiem urządzono prowizoryczny cmentarz.

Budynek został silnie uszkodzony w 1944 roku. Podczas powstania warszawskiego na skwerze przed budynkiem ponownie urządzono prowizoryczny cmentarz. Został on częściowo zniszczony jeszcze w czasie powstania. Po wojnie szczątki ofiar pochowanych na skwerze ekshumowano.

Budynek został odbudowany w latach 1948–1950 i rozbudowany w stronę ul. Sienkiewicza według projektu Barbary Brukalskiej. Usunięto wtedy płyty miedziane znajdujące się pod oknami i wybito od frontu dwa wejścia. Budynek stał się tymczasową siedzibą centrali Narodowego Banku Polskiego.

22 grudnia 1964 przed mieszczącym się w budynku III Oddziałem Narodowego Banku Polskiego miał miejsce spektakularny napad na konwój przewożący przedświąteczny utarg z Centralnego Domu Towarowego – jeden z największych tego typu napadów w historii PRL. Nieustaleni sprawcy zastrzelili dwóch strażników, a ich łupem padło ponad 1,3 mln złotych.

W 1965 roku budynek został wpisany do rejestru zabytków.

W 2024 roku, w trakcie inwestycji prowadzonych w kwartale ulic Złotej i Zgody, na placu przed budynkiem natrafiono na szczątki pięciu osób z okresu II wojny światowej.

Budynek jest m.in. siedzibą Krajowej Rady Spółdzielczej.

Przypisy

Kategoria:Budynki biurowe w Warszawie Kategoria:Zabytki nieruchome w Warszawie Kategoria:Śródmieście Północne