mały|Grób Leona Wasilewskiego na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie Leon Wasilewski (ur. w Petersburgu, zm. 10 grudnia 1936 w Warszawie) – działacz PPS, bliski współpracownik Piłsudskiego, architekt polskiej polityki wschodniej u progu niepodległości. W latach 1918–1919 minister spraw zagranicznych II RP. Drugą z jego trzech córek była WandaPobóg-Malinowski, Władysław. (1943). „Z mojego okienka. W Polsce przed wojną” Żurkowski, P.M. (2009). Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego MCCCIV – 2009. Prace Historyczne, z. 136. s. 165, notka 26 11-Prace-Historyczne_136.pdf www.ejournals.eu/pliki/art/4350/..
Życiorys Przodkowie Leona wywodzili się z Litwy. Początkowo nosili nazwisko Woyszwiłło. Pradziad Leona przeniósł się ze Żmudzi do Inflant polskich, a jego dziad Jerzy Woyszwiłło/Wasilewski (ur. ok. 1810) był organistą w Liksnie. Ojciec w 1868 został organistą przy kościele św. Stanisława w Petersburgu, ówczesnej stolicy Rosji.
Na przerwanych studiach we Lwowie poznał żonę, Wandę z Zieleniewskich, z którą miał potem trzy córki – pierwsza, Halszka, później major w Wojsku Polskim, urodziła się w Londynie, Wanda i Zofia Aldona w Krakowie.
Był członkiem Ligi Narodowej w latach 1893–1894. W 1893 wyjechał do Lwowa, gdzie wstąpił do PPS (wcześniej krótko sympatyzował z endecją) i poznał Józefa Piłsudskiego. Kilka lat spędził w Londynie, wydając socjalistyczne pismo „Przedświt”. Po powrocie do Galicji zajmował się redagowaniem „Robotnika”, publikował też artykuły w czasopiśmie „Witeź”.
Po rozłamie w PPS pozostał wierny ugrupowaniu Józefa Piłsudskiego – PPS Frakcji Rewolucyjnej. Został członkiem Komisji Tymczasowej Skonfederowanych Stronnictw Niepodległościowych i Polskiego Skarbu Wojskowego.
W czasie I wojny światowej działał w Naczelnym Komitecie Narodowym. Był szefem Wydziału Prasowego i członkiem Rady Polskiej Organizacji Narodowej w 1914Jerzy Z. Pająk: Z dziejów Polskiej Organizacji Narodowej (wrzesień-grudzień 1914), [w:] Kieleckie Studia Historyczne, t. 14, 1996, s. 106.. Członek kierownictwa Zjednoczenia Stronnictw Niepodległościowych z ramienia Związku Chłopskiego w 1915 rokuJerzy Z. Pająk: Zjednoczenia Stronnictw Niepodległościowych (1914–1915), [w:] „Studia Humanistyczno-Społeczne Akademii Świętokrzyskiej”, pod red. W. Saletry, 2005, s. 108.. Od 1917 należał do Polskiej Organizacji Wojskowej. Był pracownikiem Biura Komisji do Spraw Jeńców Tymczasowej Rady Stanu. W listopadzie 1918 Wasilewski został ministrem spraw zagranicznych w rządzie Jędrzeja Moraczewskiego. Po dymisji rządu wyjechał do Francji, by uczestniczyć w pracach Komitetu Narodowego Polskiego, dokooptowany jako delegat Naczelnika Państwa Józefa Piłsudskiego po przekształceniu KNP w delegację Polski na paryską konferencję pokojową. W latach 1920–1921 poseł RP w Estonii. Brał udział w negocjacjach pokojowych z Rosją sowiecką, kończących wojnę polsko-bolszewicką. Po podpisaniu i ratyfikacji traktatu ryskiego przewodniczył polskiej delegacji w Mieszanej Komisji Granicznej (Смешанная Пограничная Комиссия) (1921–1922).
W II Rzeczypospolitej zajmował się pracą naukową – w 1924 mianowano go prezesem Instytutu Badania Najnowszej Historii Polski, pięć lat później założył pismo „Niepodległość”, wydawał pisma i korespondencje marszałka Piłsudskiego, a na początku lat trzydziestych został szefem Instytutu Badań Spraw Narodowościowych. Do końca życia działał w PPS, w 1931 został wiceprezesem jej Rady Naczelnej.
Wasilewski był w okresie wojny polsko-bolszewickiej zdecydowanym zwolennikiem budowy federacji Polski, Litwy i Białorusi i sojuszu z niepodległą Ukrainą. Po traktacie ryskim sprzeciwiał się idei polonizacji Białorusinów i Ukraińców, domagając się prowadzenia wobec nich polityki asymilacji państwowej. Działacz ruchu prometejskiego.
Zmarł 10 grudnia 1936. Został pochowany na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (kwatera 125-3-31).
Książki i publikacje Litwa i jej ludy, Warszawa 1907 Karyera Janka: powieść z życia P.P.S-owców, 1908 Ukraina i sprawa ukraińska Kraków 1911 Litwa i Białoruś 1912 Kresy Wschodnie – Litwa i Białoruś. Podlasie i Chełmszczyzna. Galicya Wschodnia. Ukraina 1917 Dzieje męczeńskie Podlasia i Chełmszczyzny 1918 O wschodnią granicę państwa polskiego Warszawa 1918 Finlandja 1925 Zarys dziejów PPS 1925 Bolesław Limanowski, Warszawa 1934 Kwestia ukraińska jako zagadnienie międzynarodowe Warszawa 1934 Józef Piłsudski, jakim go znałem Warszawa 1935 (wznowione przez Muzeum Historii Polski w 2013 i udostępnione w repozytorium NGOteki: Piłsudski, jakim go znałem) Drogi porozumienia. Wybór pism, Warszawa 2001
Ordery i odznaczenia Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (7 listopada 1925)M.P. z 1925 r. nr 262, poz. 1081 „za wybitną i owocną pracę na niwie państwowej”. Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (2 maja 1922) Krzyż Wolności I klasy, kategoria cywilna (Estonia, 17 czerwca 1925)
Przypisy Andrzej Chojnowski, Koncepcje polityki narodowościowej rządów polskich w latach 1921–1939, Wrocław 1979, Wyd. Zakład Narodowy im Ossolińskich, , s. 22–25.
Stanisław Kozicki, Historia Ligi Narodowej (okres 1887–1907), Londyn 1964, s. 586. Włodzimierz Suleja, Tymczasowa Rada Stanu, Warszawa 1998, s. 221.
Bibliografia Władysław Pobóg-Malinowski, Leon Wasilewski. Szkic biograficzny, [w:] „Niepodległość”, t. 16, lipiec-grudzień 1937, s. 11–106. Andrzej Chojnowski: Koncepcje polityki narodowościowej rządów polskich w latach 1921–1939, Wrocław 1979, Wyd. Zakład Narodowy im Ossolińskich, .
Linki zewnętrzne Kolekcja publikacji Leona Wasilewskiego w bibliotece Polona Publikacje autorstwa L. Wasilewskiego udostępnione w zasobach Federacji Bibliotek Cyfrowych Leon Wasilewski, Żydzi i Polacy bez nacjonalizmów Leon Wasilewski, O drogę do socjalizmu i pokoju Leon Wasilewski, Z roboty zagranicznej PPS Leon Wasilewski, Ruch robotniczy w Zagłębiu Dąbrowskim Leon Wasilewski, Strajki na południu Rosji
Kategoria:Członkowie delegacji polskiej na rokowania pokojowe w Rydze 1920–1921 Kategoria:Członkowie Komisji Tymczasowej Skonfederowanych Stronnictw Niepodległościowych Kategoria:Członkowie Komitetu Narodowego Polskiego (1917–1919) Kategoria:Członkowie Ligi Narodowej Kategoria:Londyńska Polonia Kategoria:Członkowie Polskiego Skarbu Wojskowego Kategoria:Członkowie Polskiej Organizacji Narodowej Kategoria:Członkowie Polskiej Organizacji Wojskowej Kategoria:Członkowie Polskiej Partii Socjalistycznej – Frakcja Rewolucyjna Kategoria:Członkowie Zjednoczenia Stronnictw Niepodległościowych Kategoria:Dyplomaci II Rzeczypospolitej Kategoria:Ludzie urodzeni w Petersburgu Kategoria:Ludzie związani z Petersburgiem Kategoria:Ministrowie spraw zagranicznych II Rzeczypospolitej Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita) Kategoria:Pochowani na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Krzyża Wolności (Estonia) Kategoria:Polacy w Wielkiej Brytanii 1795–1918 Kategoria:Polscy dyplomaci doby zaborów Kategoria:Polscy działacze emigracyjni Kategoria:Polscy historycy Kategoria:Przedstawiciele dyplomatyczni Polski w Estonii Kategoria:Ruch prometejski Kategoria:Urodzeni w 1870 Kategoria:Współpracownicy Tymczasowej Rady Stanu Kategoria:Zmarli w 1936