Respondent – osoba uczestnicząca w badaniach społecznych, w przypadku zastosowania metody wywiadu udziela odpowiedzi na pytania zadawane przez badacza lub zamieszczone w kwestionariuszu.
Badania z udziałem respondentów przebiegają inaczej, zależnie od tego, czy stosowana jest technika ankiety czy wywiadu. W odróżnieniu od ankiety w wywiadzie komunikacja respondenta z badaczem ma charakter ustny, respondent nie zna kolejności pytań, ankieter może w większym stopniu oddziaływać na respondenta (np. mobilizować do odpowiadania) i go kontrolować, respondent może być też obserwowany, co umożliwia późniejszą interpretację udzielonych odpowiedzi. Ankieter także dokonuje zapisu odpowiedzi, co może być problematyczne ze względu na kwestie precyzji i zgodności z wypowiedziami respondenta. W przypadku zastosowania techniki ankiety komunikacja jest pisemna, zazwyczaj respondent nie jest poddawany oddziaływaniu ze strony ankietera, minimalna obserwacja występuje tylko w niektórych rodzajach ankiet, nie można sprawdzić nawet tego, kto wypełniał kwestionariusz.
Modele respondenta W badaniach wyróżnia się kilka modeli respondenta, co przekłada się na warsztat metodologiczny badaczy: model behawiorystyczny – wcześniej stosowany model, w którym zakładano, że pytania są bodźcami, natomiast odpowiedzi reakcjami na te bodźce; model kontekstowy – w modelu tym respondent traktowany jest jako jednostka podatna na wpływy ankietera; model poznawczy – w tym modelu, zdobywającym popularność pod koniec XX wieku, zachowanie respondenta ujmuje się jako sekwencję działań związanych z rozwiązywaniem zadań; kolejnymi krokami są: interpretacja pytania, przywołanie z pamięci informacji, sformatowanie odpowiedzi i udzielenie ich. Wskazuje się, że badany może przywołać z pamięci sąd na temat danej sprawy, jeśli był on wcześniej przez niego sformułowany, a jeśli nie, musi go stworzyć. Nie sięga do całego zbioru pamięci, tylko do informacji, które są najbardziej dostępne (najbardziej wyraźne lub świeże).
Biorąc pod uwagę teorię racjonalnego wyboru wskazuje się, że respondent dokonuje wyboru odpowiedzi najbardziej dla siebie korzystnych, ograniczających wysiłek intelektualny, przez co odpowiedź nie jest optymalna, ale wystarczająco zadowalająca. Często prowadzi to do potakiwania lub negowania.
Prawne rozumienie respondenta w Polsce W ustawie o statystyce publicznej respondentem jest osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej przekazująca dane dla celów statystycznychUstawa z dnia 29 czerwca 1995 r. o statystyce publicznej ()..
Zobacz też efekt respondencki Próba reprezentatywna Populacja statystyczna
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Metodologia nauk społecznych