thumb|skaluj=1.4|Partyzanci litewscy w 1945 r. Partyzanci (z fr. partisans) – nieregularna formacja zbrojna działająca w ramach ruchu oporu, warunkowo zaliczana do sił zbrojnych danego państwa.

Charakterystyka Partyzanci prowadzą walkę zbrojną o charakterze nieregularnym (walkę partyzancką) oraz działania dywersyjne na terenach okupowanych przez wroga w trakcie konfliktu zbrojnego. Niekiedy swoje działania kierują przeciwko rządowi własnego państwa dążąc do jego obalenia, bądź wymuszenia określonych zmian w państwie.

Status partyzantów jako oficjalnej części sił zbrojnych uwarunkowany jest koniecznością posiadania dowództwa biorącego odpowiedzialność za ich działania, jawnego noszenia broni i dystynkcji oraz przestrzegania prawa wojennego.

Określanie konkretnych bojowników mianem partyzantów bądź terrorystów jest w wielu wypadkach wybitnie subiektywne. Zwłaszcza propaganda wojenna zazwyczaj odnosi się do wiernych danej stronie oddziałów jako „partyzanckich”, a do wrogich jako „terrorystycznych” (dawniej „bandyckich”)Grupy prowadzące walkę narodowowyzwoleńczą aby nie narazić się na zarzut aktywności terrorystycznej powinny przy podejmowaniu wszelkich działań przestrzegać podstawowych standardów praw człowieka. Decydujące znaczenie mają w tym kontekście normy wymagające poszanowania podczas konfliktu praw osób chronionych w tym przede wszystkim cywili i rannych (...) Partyzanci działania swoje zasadniczo kierują przeciwko celom wojskowym, a ewentualne ofiary wśród cywili są niezaplanowanym efektem ubocznym tych operacji. Terroryści natomiast nie rozróżniają celów militarnych i cywilnych. Co więcej często to właśnie ludność cywilna jest głównym celem ataków terrorystycznych. (mgr Bartosz Władysław Fieducik, Terroryzm morski w świetle międzynarodowego prawa karnego s. 113).

Konwencja Haska IV (1907) thumb|Rozstrzelanie radzieckich partyzantów przez niemiecki pluton egzekucyjny (1941). Przykład złamania zapisów konwencji Haskiej IV Zgodnie z zapisami konwencji haskiej żołnierze oddziałów nieregularnych, przestrzegający zasad I rozdziału konwencji haskiej IV z 1907 r., są stroną wojującą w znaczeniu prawa międzynarodowegoPo raz pierwszy cytowane definicje proklamowała Deklaracja brukselska (1874). Sformułowania te powtórzyły Konwencje genewskie o jeńcach z 1929 i 1949 oraz uzupełniające je Protokoły genewskie z 1977.

Prawo to było jednak wielokrotnie łamane, w tym przez państwa-sygnatariuszy konwencji, zwłaszcza III Rzeszę i ZSRR w okresie II wojny światowej.

Status polskich partyzantów w czasie II wojny światowej thumb|Partyzanci 3 Wileńskiej Brygady Armii Krajowej, 1944 Partyzanci polskiego ruchu oporu w czasie II wojny światowej, podejmujący walkę przeciwko III Rzeszy i ZSRR, wbrew prawu międzynarodowemu nie byli przez nie uznawani za stronę wojującą. Wiązało się to między innymi z nieprzestrzeganiem zasad konwencji haskich i genewskich wobec pochwyconych w niewolę żołnierzy tych oddziałów. Swoje działania III Rzesza i ZSRR opierały na bezprawnym ogłoszeniu zaprzestania istnienia państwa polskiego w traktacie o granicach i przyjaźni z 28 września 1939 r. zawartym między tymi państwami.

Sytuację nieznacznie poprawiła otwarta deklaracja Wielkiej Brytanii z 30 sierpnia 1944 r. oficjalnie uznająca Armię Krajową za stronę wojującą, co ograniczyło otwarte łamanie przez Niemców zasad konwencji wobec żołnierzy tej organizacji. Brytyjska deklaracja umożliwiła też uzyskanie statusu jeńca wojennego przez kapitulujących powstańców warszawskich. Mimo to ZSRR do końca II wojny światowej nie uznawał Armii Krajowej jako strony wojującej, oraz nie ograniczał się w stosowaniu represji wobec jej żołnierzy.

Zobacz też powstańcy milicja pospolite ruszenie

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Wojsko