U-A, U A – niemiecki okręt podwodny z okresu II wojny światowej; jeden z grupy „obcych U-Bootów” – okrętów podwodnych przejętych przez niemiecką marynarkę wojenną, a wcześniej należących do flot innych państwPozostałe to: U-B, UC-1, UC-2, UD-1, , , , , UF-1, UF-2, „UF-3”, UIT-17, , , , UIT-24, ..
Historia i służba Turecka marynarka wojenna przed wybuchem wojny zamówiła w Niemczech cztery okręty podwodne określane jako typ Ay. Konstrukcyjnie były one zbliżone do U-Bootów typu IX, ale uwzględniono dodatkowe wymagania odbiorcy. Pierwsza z jednostek o nazwie dostarczona została Turcji w czerwcu 1939 roku, druga – „Batiray” w związku z wybuchem wojny została zarekwirowana przez Kriegsmarine (dwie pozostałe: i „Yıldıray” budowane były w stoczniach tureckich przy udziale niemieckich specjalistów)K. Dönitz, 10 lat i 20 dni, Gdańsk 1999, s. 175..
„Batiray” został włączony do niemieckiej marynarki wojennej pod oznaczeniem U-A pod koniec września 1939 roku. Służył w 7. Flotylli U-Bootów jako jednostka bojowa; od kwietnia 1941 roku w , w grudniu tegoż roku powrócił do 7. Flotylli.
Swoje pierwsze zadanie U-A pod dowództwem kmdr. ppor. odbył w dniach 27 kwietnia – 9 maja 1940 roku, przeprowadzając misję zaopatrzeniową dla walczących w Norwegii wojsk niemieckich (przewóz benzyny lotniczej do Trondheim)A. Perepeczko, U-Booty drugiej wojny światowej, Warszawa 2006, s. 196.. Dużym sukcesem zakończył się drugi, ponaddwumiesięczny (82 dni: 7 czerwca – 28 sierpnia 1940 roku) patrol bojowy, który zaczął się od zatopienia krążownika pomocniczego HMS „Andania” (13 950 BRT) 16 czerwca 1940 roku na północny zachód od Wysp Owczych w pozycji . Następnie okręt skierowano ku wybrzeżom Afryki Zachodniej, gdzie zatopił jeszcze 6 statków – m.in. 26 czerwca na wysokości Gibraltaru norweski motorowiec „Crux” (3828 BRT); 14 lipca w pozycji norweski zbiornikowiec „Sarita” (5824 BRT) i 3 sierpnia w pozycji neutralny jugosłowiański „Rad” (4201 BRT), pobierając w międzyczasie paliwo, żywność i torpedy z niemieckiego rajdera „Pinguin”. Łącznie zatopiony tonaż wyniósł 40 706 BRTC. Blair, Hitlera wojna U-Bootów, T. 1, Warszawa 1998, s. 191; A. Perepeczko, dz. cyt., s. 95-96..
Po tym długotrwałym rejsie okręt poddano modernizacji i na trzeci patrol wypłynął dopiero 27 lutego 1941 roku, pod dowództwem Hansa Eckermanna. 8 marca U-A atakował konwój OB-293 (wspólnie z U-37, U-47, U-70 i U-99), uszkadzając lekko brytyjski frachtowiec „Dunaff Head” (5300 BRT). Wkrótce potem został zaatakowany bombami głębinowymi przez eskortujący konwój niszczyciel i doznał uszkodzeń, co spowodowało konieczność przerwania patrolu i powrotu do Lorient 18 marca 1941 roku (przez lata uważano, że ofiarą tego ataku padł U-47 Günthera Priena)C. Blair, Hitlera..., T. 1, s. 274-275..
Na kolejny patrol na Południowy Atlantyk okręt wyruszył 14 kwietnia 1941 roku, jednak z powodu awarii bez żadnych sukcesów U-A powrócił do bazy już 26 kwietnia. Pech prześladował okręt również na piątym (16 maja – 30 sierpnia 1941 roku) – nie zatopiono żadnego statku przeciwnikaC. Blair, Hitlera..., T. 1, s. 754..
Podczas szóstego patrolu (23 października – 24 grudnia 1941 roku), w dniu 1 grudnia U-A (nadal pod dowództwem Hansa Eckermana) został wraz z U-68 zaskoczony podczas pobierania paliwa z niemieckiego statku zaopatrzeniowego „Python” przez brytyjski ciężki krążownik HMS „Dorsetshire”. Oba okręty podwodne zanurzyły się i próbowały zaatakować krążownik (U-A wystrzelił aż 5 torped, nie uzyskując jednak żadnego trafienia), a po jego odpłynięciu wzięły udział w ratowaniu rozbitków z zatopionego zaopatrzeniowca (414 osóbW tym załoga krążownika pomocniczego „Atlantis” zatopionego kilka dni wcześniej przez krążownik , uratowana przez .). Każdy z U-Bootów wziął na pokład po 100 marynarzy, a resztę holowano w 10 łodziach ratunkowych do odległej o 5000 km Francji. Po przybyciu w rejon katastrofy kolejnych U-Bootów (U-124 i ) przenieśli się na nie rozbitkowie z łodzi i 4 okręty w położeniu nawodnym mogły płynąć nieco szybciej. Między 16 a 18 grudnia w okolicach Wysp Zielonego Przylądka do armady dołączyły 4 włoskie okręty podwodne, dostarczając zaopatrzenie U-Bootom i przejmując 260 rozbitków, co dało możliwość zanurzenia się w razie niebezpieczeństwa. Ta jedna z najciekawszych akcji ratowniczych przeprowadzonych przez okręty podwodne podczas II wojny światowej zakończyła się wielkim sukcesem Niemców – nie zginął żaden z 414 rozbitkówC. Blair, Hitlera..., T. 1, s. 433-434; K. Dönitz, dz. cyt., s. 207-208..
Na przełomie 1941 i 1942 roku rozpoczęto przebudowę okrętu na prowizoryczny podwodny zbiornikowiec, w związku z odczuwalnym brakiem okrętów tego typuA. Perepeczko, dz. cyt., s. 196.. W takim charakterze w wiosną 1942 roku (14 marca – 24 kwietnia) okręt ten wziął udział (wraz z U-459 – pierwszym specjalnie skonstruowanym podwodnym zaopatrzeniowcem typu XIV) w ataku U-Bootów na żeglugę Sprzymierzonych u wschodnich wybrzeży USA (znów pod dowództwem Hansa Cohausza), zaopatrując w paliwo mające niewystarczający zasięg okręty typu VIIC. Blair, Hitlera..., T. 1, s. 558-559, 759..
W sierpniu 1942 roku został wycofany ze służby bojowej (dowódcą był wówczas ), od tego czasu służył w różnych flotyllach jako jednostka doświadczalna i szkolna, a 15 marca 1943 roku przeniesiono go do rezerwyC. Blair, Hitlera wojna U-Bootów, T. 2, Magnum, Warszawa 1999, s. 737..
U-A podczas służby odbył łącznie 9 patroli bojowych, podczas których zatopił 7 jednostek przeciwnika o łącznej pojemności 40 706 BRT (wszystkie podczas drugiego patrolu)C. Blair, Hitlera..., T. 1, s. 208, 739.; dodatkowo uszkodził jeden statek (7524 BRT).
U-A został zatopiony przez załogę 3 maja 1945 roku w Kilonii. Wrak został później złomowany.
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Niemieckie okręty podwodne z okresu II wojny światowej Kategoria:Niemieckie okręty podwodne zatopione podczas II wojny światowej Kategoria:Niemieckie okręty zdobyczne z okresu II wojny światowej Kategoria:Okręty zbudowane we Friedrich Krupp Germaniawerft Kategoria:Samozatopione niemieckie okręty podwodne Kategoria:Statki i okręty zatopione na Morzu Bałtyckim