Trzcianka (pol. hist. Trzciana Łąka, ) – miasto w Polsce, w województwie wielkopolskim, w powiecie czarnkowsko-trzcianeckim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Trzcianka. Miasto położone jest nad rzeką Trzcianka i pięcioma jeziorami na Pojezierzu Wałeckim.
Współcześnie Miasto wraz z Czarnkowem pełni funkcję stolicy powiatu czarnkowsko-trzcianeckiego. W mieście znajduje się część instytucji powiatowych, m.in. Sąd Rejonowy, Prokuratura Rejonowa, Sąd Rodzinny, Szpital Powiatowy im. Jana Pawła II i Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie. Wiele pozostałych instytucji ma tu swoje przedstawicielstwa, m.in. Powiatowy Urząd Pracy w Czarnkowie Filia w Trzciance czy Delegatura Starostwa Powiatowego.
Trzcianka jest najludniejszym miastem powiatu czarnkowsko-trzcianeckiego. Według danych z 31 grudnia 2023 roku miasto liczyło 16 496 mieszkańców. Zajmuje powierzchnię 18,3 km².
Jest siedzibą władz gminy miejsko-wiejskiej Trzcianka, w której skład wchodzi 20 sołectw.
Trzcianka jest lokalnym ośrodkiem kulturalnym, politycznym oraz gospodarczym. Tutaj znajdują się siedziby m.in. burmistrza, Rady Miejskiej, Biblioteki Publicznej i Centrum Kultury im. Kazimiery Iłłakowiczówny. Do największych zakładów produkcyjnych działających w mieście należą Hydro Extrusion Poland, Joskin Polska i Northstar Poland.
Położenie Trzcianka leży w północno-zachodniej Polsce, w północnej części województwa wielkopolskiego, w północnej części powiatu czarnkowsko-trzcianeckiego. Miasto znajduje się w południowej części Pojezierza WałeckiegoJerzy Kondracki, Andrzej Richling: Atlas Rzeczypospolitej Polskiej. Warszawa: Centralny Ośrodek Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej, 1994.. Od północnej, zachodniej i południowej strony otoczone jest lasami, które zajmują niecałe 50% powierzchni gminy.
W granicach miasta znajdują się jeziora: połączone kanałem Sarcze i Długie (znane też jako Logo), Okunie oraz Moczytko. Miasto leży po obu stronach rzeki Trzcianka, która przepływa przez centrum. Poza tym przez zachodnią i południową część miasta przepływają 3 strumienie.
Według danych z 1 stycznia 2010 roku, Trzcianka zajmuje obszar 18,3 km², w tym są: użytki rolne – 42,28%, lasy – 45,95%. Miasto stanowi 4,89% powierzchni gminy.
Warunki naturalne Rzeźba terenu Rzeźba terenu została wykształcona podczas ostatniego zlodowacenia. Występują tu elementy nizinnych krajobrazów naturalnych: równiny morenowe, pola sandrowe, wydmy, ozy i zagłębienia wytopiskowe. Najwięcej jest gleb rdzawych (ok. 70%) i bielicowych (ok. 10%).
Szata roślinna W okolicy występuje bogata szata roślinna, związana z żyznymi glebami. W lokalnych lasach dominują drzewostany z panującą sosną, ale licznie występują tu też dęby, buki i jodły.
W okolicach miasta występuje kilkadziesiąt gatunków krzewów i roślin runa leśnego podlegających ochronie gatunkowej. Wśród nich są podkolan biały, śnieżyczka przebiśnieg, widłaki kędzierzawy i miotlasty, kukułka szerokolistna, bagno zwyczajne. Stanowiska występowania tych roślin są chronione czynnie, a więc nie prowadzi się tu prac gospodarczych, mogących je zniszczyć. Chronione są także najokazalsze egzemplarze drzew w ramach pomników przyrody.
Zwierzęta Gromada ssaków reprezentowana jest przez podstawowe gatunki łowne: łosia, jelenia, sarnę, dzika, daniela, zająca, lisa, jenota, borsuka, kunę, norkę, tchórza i piżmaka. Spośród zwierząt chronionych odnotowano występowanie łasicy, gronostaja, orzesznicy, podkowca dużego, mroczków, a z częściowo chronionych – bobra i wydrę.
Ptaki reprezentowane są przez wiele gatunków rzadkich i zagrożonych, m.in. bociana czarnego, orlika krzykliwego, rybołowa, błotniaka łąkowego, krogulca, derkacza, płomykówkę, pójdźkę, puszczyka, dudka, muchołówkę szarą i żałobną.
Z gromady gadów występują: jaszczurka zwinka i żyworodna, padalec oraz węże: żmija i zaskroniec.
Z płazów występują m.in. traszki, rzekotki drzewne, ropuchy szara i zielona, a z owadów m.in. trzmiel rudy i leśny oraz biegacze.
Klimat Miasto znajduje się w strefie klimatu umiarkowanego o odmianie morskiej. + Średnia temperatura i opady dla TrzciankiMiesiącStyLutMarKwiMajCzeLipSieWrzPaźLisGruŚrednia temperatura w dzień1 °C2 °C7 °C14 °C19 °C22 °C24 °C24 °C19 °C13 °C6 °C3 °CŚrednia temperatura w nocy –2 °C –2 °C0 °C5 °C9 °C12 °C14 °C15 °C11 °C7 °C2 °C0 °C Opady37 mm28 mm32 mm37 mm52 mm66 mm76 mm62 mm52 mm43 mm45 mm46 mm
Demografia Trzcianka jest najludniejszym miastem powiatu czarnkowsko-trzcianeckiego; ma 17 228 mieszkańców, w średnim wieku 40,5 lat, z czego 51,8% stanowią kobiety, a 48,2% mężczyźni.
Ludność Trzcianki na przestrzeni wieków: Piramida wieku mieszkańców Trzcianki w 2014 roku: mały|Centrum Integracji Społecznej w Trzciance 410x410px
Nazwa Miejscowość dawniej była wsią i inaczej się nazywała. W XVI wieku nosiła staropolską nazwę „Trzciana Łąka”. Jednak pierwszy zachowany historyczny zapis źródłowy z 1561 odnotowuje krótszą nazwę "Thrzcziana". Później miejscowość notowano w 1565 "Trzciana Laca" i w 1570 "Thrcziana Lanka", Nazwa "Trzciana Łąka" została ostatecznie wyparta przez krótszą formę "Trzcianka". Jeszcze w XIX wieku używano pośredniej postaci: "Trzelanka", od której wywodzi się zgermanizowana niemiecka forma "Schönlanke", poświadczona w zapisie z 1624: "Schionlang alias Trcinna Łęka" od słowa schön, czyli piękny.
W zapisce z 1624 użyta została forma "Martostoph seu Trcinna Łąka", sugerująca, że Trzcianą Łąkę nazywano też "Martinsdorf", ale powstała ona w wyniku pomyłki pisarza odnotowującego proces sądowy aktualnego zarządcy parafialnego w Trzcianej Łące z jego poprzednikiem na tym stanowisku, który w momencie procesu był już wikariuszem w Marcinkowie (niem. "Martinsdorf"). W 1944 w okresie III Rzeszy wieś nosiła zgermanizowaną nazwę „Schönlanke”.
Nazwa pochodzi prawdopodobnie to od licznych w okolicy łąk porośniętych trzciną. 7 maja 1946 roku po powrocie miejscowości w granice Polski zadecydowano o przywróceniu nazwy Trzcianka, która funkcjonuje do dziś.
Historia thumb|Mauzoleum żołnierzy radzieckich zburzone 8.09.2017 r. na podstawie uchwały radnych i starań burmistrza Krzysztofa CzarneckiegoW kilka minut zburzyli radzieckie mauzoleum. „Ostatni bastion komunizmu padł na pysk”. za zgodą Piotra Glińskiego, wicepremiera rządu RPZburzyli radzieckie mauzoleum. Zgodę na to wydał wicepremier Piotr Gliński.
Tereny znajdujące się na północ od Noteci, pomiędzy Drawą a Łomnicą na przełomie wieków XIII i XIV były własnością Czarnkowskich. Dokument Bolesława Wstydliwego z 1245 roku, który według historyków określany jest falsyfikatem, potwierdza przynależność tych terenów do rodu Czarnkowskich. W dokumencie wymienione są z nazwy wsie: Biała (Bialla), Gulcz (Goliasza) i Rozdróżka (Rossdrussga), czyli Trzcianka. Położona miała ona być przy trakcie z Poznania do Kołobrzegu. Zdaniem niektórych badaczy krzyżowały się tu również drogi lokalne, stąd też jej pierwotną nazwą miało być określenie Rozdróżka. Poświadczenia z późniejszych lat, uwiarygadniają dokument Bolesława Wstydliwego: Władysława Łokietka z 1323 r., Zygmunta Starego z 1546 r. oraz Zygmunta Augusta z 1548 r.:
W imię Pana Amen. Na wieczną pamiątkę.... Dlatego my Zygmunt August z Bożej Łaski Król Polski, Wielki Książę Litwy jako też ziemi Krakowskiej, Sandomierskiej (...) Niniejszym podajemy do wiadomości wszystkim, którym należy, obecnym i przyszłym, którzy o tym wiedzieć powinni, że stawił się osobiście szlachetny Stanisław Sędziwój z Czarnkowa... Przedstawił pismo na pergaminie z podpisem przez świętego księcia Pana Zygmunta I Króla Polski, ojca naszego. (...) i prosił aby je naszym królewskim autorytetem potwierdzić i ratyfikować, umocnić i odnowić. (...) Treść tego słowo w słowo jest ta: (...) Chcemy zasługi tegoż Sędziwoja, naszego umiłowanego, naszą łaską wynagrodzić (...). Od tego czasu wsie nasze Bialla, Goliasza i Rossdrussga (...) jemu oraz następcom dajemy, przekazujemy, zatwierdzamy aby mogli je posiadać, sprzedać, podarować lub zamienić (...).
Miejscowość pierwotnie związana była z Wielkopolską. W 1570 leżała w powiecie poznańskim Korony Królestwa Polskiego. Osobną parafię w Trzciance utworzono w pierwszej połowie XVII wieku i wydzielono ją z parafii Biała.
Wieś była własnością szlachecką leżącą w dobrach czarnkowskich należącą do wielkopolskiego rodu Czarnkowskich herbu Nałęcz III. W 1561 Jadwiga żona Wojciecha Sędziwoja Czarnkowskiego wwiązana została we wsie przekazane jej przez męża, w tym m.in. Białą i Trzcianą Łąkę. 1565 Wojciech Sędziwój Czarnkowski zastawił Andrzejowi Sieprskiemu wojewodzie rawskiemu połowę dóbr Czarnków, w tym wsie Biała i Trzciana Łąka. W 1570 nabywca sprzedał z zastrzeżeniem prawa odkupu wsie Biała i Trzciana Łąka Dobrogostowi Sobockiemu, a 1573 swojej żonie Jadwidze Sieprskiej, córce zmarłego wojewody rawskiego Andrzeja.
W 1586 bracia Czarnkowscy sprzedali Janowi Krügerowi 2 łany w puszczy goleckiej jako sołectwo wsi, którą nabywca miał w tym miejscu założyć (chodzi o późniejszą miejscowość zwaną po niemiecku "Pützig"). Jej przyszli mieszkańcy mieli otrzymać takie same obowiązki, jak „właśnie założona” (nuper locata) wieś Trzciana Łąka. W 1591 Maciej, Jan, Agnieszka, Anna i Katarzyna dzieci zmarłego Joachima Kiony odziedziczyli własność sołectwa czyli wójtostwa w Trzcianej Łące. W 1593 pozywali oni Jadwigę Sieprską wdowę po Wojciechu Czarnkowskim o 150 talarów należnych ich ojcu zgodnie z przywilejem wydanym przez jej męża Wojciecha Sędziwoja Czarnkowskiego.
W 1671 król polski Michał Korybut Wiśniowiecki wydał dla miejscowości przywilej na odbywanie jarmarków. W 1679 ustanowił on statut cechu sukienniczego w wyniku czego w połowie XVII wieku do miejscowości napłynęli niemiecko języczni tkacze i wieś przekształciła się w osadę miejską. Królewski przywilej lokacyjny na założenie miasta według prawa magdeburskiego wydany został 3 marca 1731 przez króla polskiego Augusta II Mocnego.
W latach 1738–1755 Trzcianka była własnością Stanisława Poniatowskiego (ojca ostatniego króla Polski). Władzą wykonawczą był wójt z ławą nadzorowany przez burmistrza z radą miejską. Pierwszym burmistrzem został Marcin Mittelszted. Taki układ władzy potwierdzali właściciele Niszyccy i Szembekowie. Bierne prawo wyborcze posiadali wyłącznie posesjonaci-obywatele, czyli właściciele nieruchomości, głównie sukiennicy, w związku z czym burmistrzami zostawali przedstawiciele najbogatszych lokalnych rodzin. Następowała ciągła rotacja tych samych osób pomiędzy radą, ławą, a stanowiskami burmistrza, czy wójta. Najczęściej na wszystkich tych stanowiskach pojawiało się nazwisko Mittelszted. Rajcy obradowali w karczmie usytuowanej przy rynku. Ostatnim prywatnym właścicielem miasta był Mikołaj Świnarski, który sprzedał Trzciankę królowi Prus w 1789Jolanta Grączewska, Jan Dolata, Włodarze Trzcianki odrodzonego samorządu 1990-2010, Muzeum Ziemi Nadnoteckiej, Trzcianka, 2010, s. 4-5.
thumb|Powojenna Trzcianka – widok na park przy p. Pocztowym oraz na obecną ul. Sikorskiego w miejscu, gdzie znajduje się rondo Solidarności
Intensywnie rozwinęło się w mieście osadnictwo niemieckie (sukiennictwo) i żydowskie (handel wełną). W XVIII był to jeden z największych ośrodków sukienniczych Wielkopolski, posiadając ponad 200 warsztatów tkackich. Do czasu rozbiorów leżała w Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Wskutek I rozbioru Polski w 1772, miejscowość przeszła pod władanie Prus i jak cała Wielkopolska znalazła się w zaborze pruskim (od 1773 tzw. okręg nadnotecki w obrębie Prus Zachodnich, a od 1777 wałecki powiat landrackiDariusz Szudra, Pierwsze lata rządów pruskich w Trzciance, w: Kronika Ziemi Trzcianeckiej, nr 2/1996, s. 13), by w 1807 wejść w granice Księstwa Warszawskiego. Od 1815 ponownie stało się częścią Prus, a wraz z nimi od 1871 Niemiec. Zaborca zlikwidował urzędy wójta i ławy, a pozostawił burmistrza, jako jednoosobową władzę wykonawczą. W końcu XVIII wieku z kasy miejskiej zbudowano tzw. Burmistrzówkę, czyli mieszkanie dla burmistrza z funkcją sali obrad rady (dom stoi do dziś i stanowi siedzibę Muzeum Ziemi Nadnoteckiej).