Poręba (Mrzygłodzka) – dawna gmina wiejska, istniejąca w latach 1867–1954 w Kieleckiem i Katowickiem. Siedzibą gminy była wieś Poręba Mrzygłodzka (obecnie w granicach miasta Poręba)Główny Urząd Statystyczny w Warszawie: Województwa centralne i wschodnie Rzeczypospolitej Polskiej – podział na gminy według stanu z dnia 1.IV 1933 roku, Książnica-Atlas, Lwów 1933..
Królestwo Polskie Gmina Poręba Mrzygłodzka powstała w związku z reformą gminną w Królestwie Polskim. Należała do powiatu będzińskiego w guberni piotrkowskiejPostanowienie z 17 (29) września 1866, ogłoszone 5 (17) stycznia 1867 (Dziennik Praw, rok 1866, tom 66, nr 219, str. 279). do gminy przyłączono pozbawiony praw miejskich MrzygłódPostanowienie z 23 stycznia (4 lutego) 1870, ogłoszone 19 (31) maja 1870 (Dziennik Praw, rok 1870, tom 70, nr 241, s. 77)..
Budowa Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej w XIX wieku oraz silna urbanizacja wokół wsi Zawiercie Duże (w gminie Poręba Mrzygłodzka w powiecie będzińskim w guberni piotrkowskiej) i wsi Zawiercie Małe (w gminie Kromołów w powiecie olkuskim w guberni kieleckiej) sprawiło, że w 1890 roku całą gminę Kromołów przyłączono do powiatu będzińskiego w guberni piotrkowskiej. Jednocześnie Zawiercie Małe włączono do gminy Poręba Mrzygłodzka, przez co oba Zawiercia należały odtąd do jednej gminy.
Okupacja niemiecka W czasie I wojny światowej obszar gminy znalazł się pod okupacją niemiecką w nowym powiecie będzińskim. 27 lutego 1915 niemieckie władze okupacyjne do gminy Poręba Mrzygłodzka przyłączyłyKreis-Blatt des Kreises Bendzin, 1915, No. 2 (str. 8): miejscowości Kosowska Niwa, Kręciwilk i Nierada z przedzielonej granicą okupacyjną gminy Włodowice, miejscowość Ciszówka z przedzielonej granicą okupacyjną gminy Żarki.
17 września 1915 niemieckie władze okupacyjne z gminy Poręba wyodrębniły następujące miejscowości tworząc z nich nową wiejską gminę MrzygłódKreis-Blatt des Kreises Bendzin, 1915, No. 32 miejscowości Mrzygłód (z folwarkiem Papiernia) i Mrzygłódka, włączone do niej 27 lutego 1915 miejscowości Kosowska Niwa, Kręciwilk i Nierada z gminy Włodowice, włączoną do niej 27 lutego 1915 miejscowość Ciszówka z gminy Żarki. (W 1916 roku gminę Mrzygłód przekształcono w miasto, liczące w tymże roku 4348 mieszkańców i posiadające 2 szkołyStan szkolnictwa powszechnego w grudniu 1917 r. na terytorjum obu byłych jeneralnych gubernatorstw: Warszawskiego i Lubelskiego.)
Niemieckie władze okupacyjne wyodrębniły także z gminy Poręba część obszarów (Zawiercie Duże i Zawiercie Małe), które weszły w skład utworzonego 15 lipca miasta ZawiercieDziennik Rozporządzeń dla Jenerał Gubernatorstwa Warszawskiego. 1915, nr 12, poz. 25, liczącego w 1916 roku 30436 mieszkańcówStan szkolnictwa powszechnego w grudniu 1917 r. na terytorjum obu byłych jeneralnych gubernatorstw: Warszawskiego i Lubelskiego. Po korekcie granicy ze strefą austriacką 15 sierpnia 1915 do Zawiercia dołączono także jego wschodnie obszary przemysłowe (Zawiercie Fabryczne) z gminy Kromołów w powiecie dąbrowskimDziennik Urzędowy Obwodu Dąbrowskiego, 1915, R. 1, No 12, poz. 152.
Polska Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę w 1919 roku, gmina Poręba przeszła pod nową administrację w nieco zmienionych granicach. Władze polskie utrzymały status miejski Zawiercia (w tym jego zmienione graniceZgodnie z wydanym w marcu 1919 rozporządzeniem unieważniającego wszelkie zmiany w podziale administracyjnym Królestwa Polskiego wprowadzone przez okupantów, z wyjątkiem zmian dotyczących granic miast (Rozporządzenie Min. Spraw Wewn. z dnia 19 marca 1919 r. (Dz. Urz. Min. Spraw Wewn. Nr 21 poz. 265)).), natomiast nie uznały formalnie Mrzygłodu za miasto., a utworzoną przez Niemców jednostkę miejską przekształcono w wiejską gminę Mrzygłód (składająca się początkowo tylko z Mrzygłodu i Mrzygłódki, a więc miejscowości należących pierwotnie do gminy Poręba MrzygłodzkaW 1924 roku dołączono do niej ponownie miejscowości Kosowska Niwa, Kręciwilk i Nieradaz gminy Włodowice, lez już bez Ciszówki, która pozostała w gminie Żarki ()).
Na początku okresu międzywojennego gmina Poręba należała do powiatu będzińskiego w woj. kieleckim. 1 stycznia 1927 roku gmina weszła w skład nowo utworzonego powiatu zawierciańskiego w tymże województwie..
Po wojnie gmina przez bardzo krótki czas zachowała przynależność administracyjną, lecz już 18 sierpnia 1945 roku została wraz z całym powiatem zawierciańskim przyłączona do woj. śląskiego. (od 6 lipca 1950 roku pod nazwą woj. katowickie., a od 9 marca 1953 jako woj. stalinogrodzkie.). 1 stycznia 1951 roku część obszaru gminy Poręba (gromadę Nowe Zawiercie) przyłączono do Zawiercia..
1 lipca 1952 roku gmina składała się z 8 gromad: Dziechciarze, Krawce, Krzemienda, Marciszów, Niwki, Poręba Mrzygłodzka I, Poręba Mrzygłodzka II i Poręba Mrzygłodzka IIIWykaz Gromad Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej według stanu z dnia 1.VII 1952 r., PRL, GUS, Warszawa..
Jednostka została zniesiona 29 września 1954 roku wraz z reformą wprowadzającą gromady w miejsce gmin.. Po reaktywowaniu gmin 1 stycznia 1973 roku gminy Poręba nie przywrócono.; w tym dniu Poręba (od 1957 roku osiedle.) otrzymała prawa miejskie..
Przypisy
Kategoria:Dawne gminy w województwie łódzkim Kategoria:Dawne gminy w województwie kieleckim Kategoria:Dawne gminy w województwie krakowskim Kategoria:Historia Poręby