thumb|Budowa domków fińskich na osiedlu Jazdów w Warszawie w marcu 1945 thumb|Domki na Polu Mokotowskim w Warszawie w latach 60. thumb|Domki na osiedlu Jazdów współcześnie thumb|Domek fiński w Bytomiu Szombierkach thumb|Osiedle w Sosnowcu thumb|Domki w Gdańsku thumb|Domki w Lędzinach thumb|Domki w Katowicach thumb|Odnowiony domek w Lędzinach-Hołdunowie
Domki fińskie – typ drewnianego domu jednorodzinnego występującego w Polsce, przede wszystkim na Górnym Śląsku, nieco rzadziej na Zagłębiu Dąbrowskim, a także w Gdańsku oraz w Jaworznie. Sprowadzano je głównie z Finlandii (stąd popularna nazwa) za węgiel i koks, by złagodzić tzw. głód mieszkaniowy na czas przejściowy 20–30 lat; niektóre stoją do dzisiaj.
Domki tego typu były również przekazywane przez Związek Radziecki w 1945 r. jako dar dla zniszczonej Warszawy, a ich największe warszawskie zachowane skupisko to osiedle Jazdów.
Historia Pomysłodawcą transakcji wiązanej z Finami był Jan Mitręga, minister górnictwa i energetyki. Polska za sprzedany węgiel do Finlandii w latach 50. XX w. otrzymywała domki składane z prefabrykatów. Powstawały całe osiedla takich domków, przede wszystkim w okolicach kopalni na Górnym Śląsku (ale także w innych miejscach, np. w Warszawie). Te domki często „dostawali” od kopalni zasłużeni przodownicy pracy.
W marcu 1945 w Warszawie rozpoczęto montaż 407 domków fińskich z 503 mieszkaniami o 1280 izbach, przekazanych przez władze Związku Radzieckiego. Zostały one ustawione na terenie dawnego Szpitala Ujazdowskiego, przy ul. Szwoleżerów i na Polu Mokotowskim.
W Gdańsku Wrzeszczu ulicom, przy których budowano fińskie domki, nadano nazwy: Kopalniana, Górnicza, Dźwigowa, Koksowa i Wincentego Pstrowskiego. Mieszkania w domkach przeznaczone były dla pracowników Działu Przeładunków Morskich przy Centrali Zbytu Przemysłu Węglowego, zaś budowę prowadziło Biuro Budowlane Przemysłu Węglowego. Kontrakt przewidywał dostarczenie ok. 4 tys. domków drewnianych.
Typologia Rodzaje domków fińskich: domki drewniane przedwojenne, „fińskie” tylko z nazwy spopularyzowanej dla podobnego budownictwa po wojnie; rzeczywiste domki fińskie prosto z Finlandii: otrzymane przez Polskę jako reparacje wojenne, niektóre za pośrednictwem ZSRR; powojenna zapłata za polski węgiel; powojenne domki drewniane zbudowane w Polsce (niekiedy zakupione w ZSRR), podobne do domków fińskich.
Przykładowy rzeczywisty domek fiński był lokowany na peryferiach i terenie nieuzbrojonym. Nie było więc kanalizacji, ubikacja znajdowała się na podwórku koło domu. Miał dach dwuspadowy kryty dachówką. Na parterze znajdowała się duża kuchnia, dwa mniejsze pokoje i łazienka. Na pierwszym piętrze dwa średnie pokoje. Łączna powierzchnia całkowita wynosiła poniżej 70 m².
Obecnie niektóre domki fińskie są rozbierane i przenoszone z Górnego Śląska w tereny turystyczne, gdzie służą jako domki letniskowe.
Wybrane osiedla Istniejące Będzin: dzielnica Grodziec – Boleradz Brzeszcze Bytom: Miechowice osiedle 489 domków fińskich z roku 1947 przy ul. Francuskiej, wybudowane dla górników kopalni Miechowice Szombierki – domki z lat 50. XX wieku przy ul. Karpackiej Centrum – ul. Odrzańska
Czeladź
Gliwice: ul. Pod Borem Gdańsk: północna część dzielnicy Wrzeszcz Dolny – domki wzniesione w czerwcu 1948 r. Jaworzno: część Śródmieścia (duże osiedle domków fińskich ok. 100) w okolicy szybu „Bierut” KWK Jaworzno i elektrowni „Jaworzno I” oraz na Niedzieliskach niedaleko kopalni Jan Kanty, do dziś pozostało tylko kilka domków. Katowice: dzielnica Kostuchna, ul. Armii Krajowej – domki wzniesione w 1949 r. dla górników kopalni „Boże Dary”Lech Szaraniec, „Osady i osiedla Katowic”, str. 82 Knurów: niemal 200 domów w znakomitym stanie Lędziny: dzielnica Hołdunów Mysłowice Wesoła – dwie ulice domków Piekary Śląskie – osiedle Wyzwolenia Ruda Śląska: dzielnica Bielszowice, powstałe we wczesnych latach 50. XX wieku Sosnowiec: dzielnica Klimontów dzielnica Juliusz Świętochłowice: Piaśniki, przedwojenne Warszawa: osiedle Jazdów osiedle Przyjaźń Konin Osiedle Glinka, tzw. „Stara Glinka” – ulice Patriotów i Kwiatowa Ulica Gajowa nr 22–36
Nieistniejące Katowice: Bogucice, Osiedle Kukuczki Brynów, ul. Rolna Górne Tysiąclecie Siemianowice Śląskie: Bytków – cały system urbanistyczny na zachód od telewizji, zburzone w latach 80, na ich miejscu powstało osiedle Węzłowiec Warszawa Pole Mokotowskie (1945–1976) istnieją jeszcze 2 domy, już opuszczone przy ulicy Leszowej, na północ od gmachu Biblioteki Narodowej (kwiecień 2019).
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Budynki mieszkalne Kategoria:Architektura Finlandii Kategoria:Życie codzienne w PRL