Urocjon wirginijski, lis wirginijski (Urocyon cinereoargenteus) – gatunek drapieżnego ssaka z rodziny psowatych (Canidae). Żyje samotnie, czasami w wieloletnich związkach. Zamieszkuje własne terytoria, które zaznacza zapachem. Prowadzi przeważnie nocny tryb życia. Często jest mylony z kojotem. Dożywa około 8 lat; w niewoli dożywa 15.

Taksonomia Gatunek po raz pierwszy zgodnie z zasadami nazewnictwa binominalnego opisał w 1775 roku niemiecki przyrodnik Johann Christian Daniel von Schreber, nadając mu nazwę Canis cinereo argenteus. Holotyp pochodził ze wschodniej Ameryki Północnej.

Urocyon cinereoargenteus często łączy się genetycznie z dwoma innymi starożytnymi liniami, Nyctereutes i Otocyon, ale dokładne powiązania między nimi są niejasne. Urocyon jest obecnie uważany za rodzaj bazalny rodziny psowatych i ma tylko dwóch występujących współcześnie członków, U. cinereoargenteus i U. littoralis. Autorzy Illustrated Checklist of the Mammals of the World rozpoznają szesnaście podgatunków. Podstawowe dane taksonomiczne podgatunków (oprócz nominatywnego) przedstawia poniższa tabelka:

Podgatunek Oryginalna nazwa Autor i rok opisu Miejsce typoweU. c. borealisUrocyon cinereoargenteus borealis Merriam, 1903Marlboro, od Monadnock, Hrabstwo Cheshire, New Hampshire, Stany Zjednoczone.U. c. californicusUrocyon cinereoargenteus californicus Mearns, 1897góry San Jacinto, na wysokości , Hrabstwo Riverside, Kalifornia, Stany Zjednoczone.U. c. costaricensisUrocyon cinereoargenteus costaricensisG.G. Goodwin, 1938Sabanilla de Pirris, w pobliżu Rio Grande de Pirris, na wysokości , prowincja San José, Kostaryka.U. c. floridanusUrocyon cinereo-argenteus floridanus Rhoads, 1895Tarpon Springs, Hrabstwo Pinellas, Floryda, Stany Zjednoczone.U. c. fraterculusUrocyon cinereo-argenteus fraterculus Elliot, 1896San Felipe, Jucatan, Meksyk.U. c. furvusUrocyon cinereoargenteus furvusG.M. Allen & Barbour, 1923Strefa Kanału Panamskiego, na zachód od Balboa, Panama.U. c. guatemalaeUrocyon guatemalae G.S. Miller, 1899Nenton, na wysokości , Huehuetenango, Gwatemala.U. c. madrensisUrocyon cinereoargenteus madrensis Burt & Hooper, 1941Carimechi, Rio Mayo, Chihuahua, Meksyk.U. c. nigrirostrisCanis nigrirostris Lichtenstein, 1830Real Arriba (Temascaltepec), Meksyk.U. c. ocythousUrocyon cinereoargenteus ocythous Bangs, 1899Platteville, Hrabstwo Grant, Wisconsin, Stany Zjednoczone.U. c. orinomusUrocyon cinereoargenteus orinomusE.A. Goldman, 1938Orizaba, na wysokości , Veracruz, Meksyk.U. c. peninsularisUrocyon cinereoargenteus peninsularisHuey, 1928San Ignacio, , Kalifornia Dolma, Meksyk.U. c. scottiiUrocyon virginianus scottiiMearns, 1891Hrabstwo Pinal, Arizona, Stany Zjednoczone.U. c. townsendiUrocyon californicus townsendiMerriam, 1899Baird, Hrabstwo Shasta, Kalifornia, Stany Zjednoczone.U. c. venezuelaeUrocyon cinereoargentea venezuelae J.A. Allen, 1911El Tocuyo, na południowy wschód od Valencii, na wysokości , Lara, Wenezuela.

Etymologia Urocyon: oura „ogon”; κυων kuōn, κυνος kunos „pies”. cinereoargenteus: „koloru popiołu”, od cinis, cineris „prochy, popioły”; łac. argenteus „ze srebra, srebrny”, od argentum, argenti „srebro”. borealis: łac. borealis „północny”, od boreas „północny wiatr, północ”, od gr. βορεας boreas „północny wiatr, północ”. californicus: Kalifornia. costaricensis: Kostaryka. floridanus: Floryda, Stany Zjednoczone. fraterculus: łac. fraterculus „braciszek” (tj. mniejszy niż, spokrewniony lub sprzymierzony z), od frater brat; przyrostek zdrabniający -ulus. furvus: łac. furvus „ciemny, czarny”. guatemalae: Gwatemala. madrensis: Sierra Madre Zachodnia, Meksyk. nigrirostris: łac. niger „czarny”; -rostris „-pyski”, od rostrum „pysk”. ocythous: ωκυθοος ōkuthoos „chyżo biegnący”. orinomus: gr. ορεινομος oreinomos „żerowanie na wzgórzach”, od ορος oros, ορεος oreos „góra”; -νομος -nomos „-jedzenie”, od νεμω nemō „spożywać”. peninsularis: łac. paeninsularis lub peninsularis „półwyspowy, z półwyspu”, od paeninsula lub peninsula „półwysep”, od paene „prawie, blisko”; insula „wyspa”. scottii: William Earle Dodge Scott (1852–1910), amerykański ornitolog z Museum Biologii, w Princeton w latach 1876–1910. townsendi: Charles Haskins Townsend (1859–1944), amerykański przyrodnik, pracownik Komisji Rybołówstwa w 1883 roku, dyrektor New York Aquarium w latach 1902–1937. venezuelae: Wenezuela.

Zasięg występowania mały|Samica urocjona wirginijskiego w stanie Nevada, Stany Zjednoczone Urocjon wirginijski występuje w Ameryce zamieszkując w zależności od podgatunku: U. cinereoargenteus cinereoargenteus – wschodnie Stany Zjednoczone. U. cinereoargenteus borealis południowo-wschodnia Kanada i Stany Zjednoczone (Nowa Anglia). U. cinereoargenteus californicus – południowo-zachodnie Stany Zjednoczone (południowa Kalifornia). U. cinereoargenteus costaricensis – Kostaryka. U. cinereoargenteus floridanus – Zatoka Meksykańska. U. cinereoargenteus fraterculus – Meksyk (Jukatan). U. cinereoargenteus furvus – Panama. U. cinereoargenteus guatemalae – południowy Meksyk na południe do Nikaragui. U. cinereoargenteus madrensis – Meksyk (południowa Sonora, południowo-zachodnia Chihuahua i północno-zachodnia Durango). U. cinereoargenteus nigrirostris – południowo-wschodni Meksyk. U. cinereoargenteus ocythous – Stany Zjednoczone (Central Plains) i przylegająca południowa Kanada. U. cinereoargenteus orinomus – południowy Meksyk (przesmyk Tehuantepec). U. cinereoargenteus peninsularis – północno-zachodni Meksyk (Kalifornia Dolna). U. cinereoargenteus scottii – północny Meksyk i południowo-zachodnie Stany Zjednoczone. U. cinereoargenteus townsendi – zachodnie Stany Zjednoczone (Kalifornia i Oregon). U. cinereoargenteus venezuelae – Kolumbia i Wenezuela.

Morfologia Długość ciała (bez ogona) samic 54–57,8 cm, samców 56–66 cm, długość ogona samic 28–40,7 cm, samców 33,3–44,3 cm; masa ciała samic 2–3,9 kg, samców 3,4–5,5 kg. Jest to małej wielkości psowaty o szarym futrze, z jaśniejszą spodnią częścią ciała, z głową w kolorze rdzawym z białymi plamkami; podszerstek ma barwę rdzawoczerwoną. Ma duże uszy, wąski pysk, długi i gęsto owłosiony, puszysty ogon z czarną pręgą na wierzchu. Nogi krótkie i mocne. Posiada pazury ostrzejsze i bardziej zakrzywione od innych psowatych. Wzór zębowy: I C P M = 42.

Ekologia mały|Młody osobnik w stanie Kalifornia, Stany Zjednoczone Często wspina się na drzewa, których korony są dla niego doskonałą kryjówką. Jest on jedynym – obok jenota – gatunkiem psowatych, który potrafi tego dokonywać.

Pożywienie Jest zwierzęciem wszystkożernym, jednak przeważnie żywi się pokarmem zwierzęcym. Umiejętność wspinaczki po drzewach przydaje mu się podczas zdobywania jagód i innych owoców. Poluje (zazwyczaj w nocy) na niewielkie ptaki, myszy i inne gryzonie. Z nadmiaru zdobytego pożywienia robi zapasy w postaci podziemnego schowka, który potrafi wyczuć już z odległości 3 metrów. Dzięki wspaniałemu zmysłowi powonienia wyczuje niekiedy zagrzebane w ziemi na kilka centymetrów jaja, które także stanowią część jego diety.

Rozmnażanie Na kilka dni przed porodem samica wypędza samca z legowiska, jednak powraca on kilka dni po porodzie i dostarcza pożywienia potomstwu i samicy. Okres rozrodu od sierpnia do września, ciąża trwa 53–58 dni, samica rodzi zwykle 3–6 szczeniąt. Młode ważą około 80 g i rodzą się z czarną sierścią. Przez pierwsze dni życia potomstwo jest ślepe i zdane na opiekę osobników dorosłych. Po około sześciu tygodniach młode urocjony są już zostawiane same na czas polowania. Opieka nad potomstwem trwa około 5 miesięcy.

Status i ochrona Gatunek nie jest jeszcze zagrożony, chociaż w latach 1977–1978 liczbę zabitych osobników szacuje się na około 270 tysięcy. Urocjon wirginijski jest często uciążliwy dla rolników lub ginie w pułapkach przeznaczonych na inne drapieżniki. Niejednokrotnie jest łowiony dla futra.

Uwagi

Przypisy

Nazwy polskie za:

Bibliografia

Kategoria:Psowate Kategoria:Ssaki Ameryki Północnej Kategoria:Ssaki Ameryki Południowej Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1775 roku