Karol III (; ur. 14 listopada 1948 w Londynie) – król Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej oraz 14 innych suwerennych królestw Wspólnoty, w tym ich terytoriów i obszarów zależnych, od 8 września 2022. Głowa Wspólnoty i Kościoła Anglii (Obrońca Wiary) oraz naczelny dowódca Brytyjskich Sił Zbrojnych.
Pochodzi z dynastii Windsorów. Jest pierworodnym synem królowej Elżbiety II i jej męża, Filipa, księcia Edynburga. Od urodzenia nosił tytuł Jego Królewskiej Wysokości Księcia Karola z Edynburga. Po śmierci dziadka w 1952 i wstąpieniu matki na tron Zjednoczonego Królestwa zajął pierwsze miejsce w linii sukcesji brytyjskiego tronu, a także uzyskał tytuł księcia Kornwalii. W 1958 otrzymał tytuł księcia Walii. Po śmierci ojca w 2021 przejął tytuł księcia Edynburga. Od 20 kwietnia 2011 zajmował pozycję najdłużej oczekującego następcy tronu w historii brytyjskiej rodziny królewskiej, a 19 września 2013 został najstarszym następcą tronu w dziejach Wielkiej Brytanii. Po śmierci Elżbiety II 8 września 2022 został królem Zjednoczonego Królestwa i jednocześnie najstarszym wstępującym na tron brytyjski. Jego koronacja odbyła się 6 maja 2023 w Opactwie Westminsterskim.
W 1970 ukończył Kolegium Trójcy Świętej Uniwersytetu w Cambridge i został pierwszym brytyjskim następcą tronu w historii, który uzyskał tytuł zawodowy. W latach 1971–1976 służył w Królewskich Siłach Powietrznych () i w Królewskiej Marynarce Wojennej (). Jako następca tronu zaangażowany był w działalność publiczną i charytatywną. Reprezentował swoją matkę w oficjalnych wystąpieniach i patronował ponad 400 organizacjom. W 1975 założył , fundację wspierającą młodych ludzi w ich rozwoju.
W latach 1981–1996 był żonaty z Dianą Spencer, z którą ma dwóch synów: Wilhelma (ur. 1982) i Henryka (ur. 1984), którzy zajmują kolejno pierwsze i piąte miejsce w linii sukcesji do brytyjskiego tronu. W 2005 poślubił Kamilę Shand, znaną także pod nazwiskiem Parker Bowles.
Rodzina i edukacja Urodził się 14 listopada 1948 o godz. 21:14 w Pałacu Buckingham w Londynie poprzez cesarskie cięcie. Przy porodzie odbierał go sir , od 1946 przewodniczący Królewskiego Koledżu Położnictwa i Ginekologii (Royal College of Obstetricians and Gynaecologists); Karol w 2014 ujawnił, że Gilliatt wcześniej odebrał przy porodzie także jego późniejszą drugą żonę, Kamilę Shand. Jest synem Elżbiety, ówczesnej księżnej Edynburga, i jej męża, księcia Filipa. O narodzinach Karola poinformowano opinię publiczną tuż przed północą w dniu porodu. Redakcja czasopisma „The Times” określiła je jako „wydarzenie w skali narodowej i imperialnej” w związku z tym, że Karol był pierwszym od 1042 następcą tronu z częściowo duńskim pochodzeniem (za sprawą ojca). thumb|left|Karol w ramionach matki, księżnej Elżbiety, na zdjęciu rodzinnym wykonanym po uroczystości chrztu w 1948. Na prawo od Elżbiety i Karola znajduje się dziadek Karola, król Jerzy VI, na lewo jego babka, królowa-matka Elżbieta, zaś za całą czwórką stoi ojciec przyszłego króla, książę Filip Został ochrzczony 15 grudnia 1948 w obrządku anglikańskim w Pokoju Muzycznym Pałacu Buckingham. Otrzymał tradycyjne imiona w historii brytyjskiej rodziny królewskiej – Karol Filip Artur Jerzy, przy czym pierwsze imię uznawane było wśród Brytyjczyków za pechowe w dziejach brytyjskiej rodziny królewskiej. Jego rodzicami chrzestnymi zostali: król Zjednoczonego Królestwa Jerzy VI (dziadek ze strony matki), król Norwegii Haakon VII (w jego imieniu wystąpił hrabia Althone), królowa-matka Zjednoczonego Królestwa Maria (prababka ze strony matki), hrabina Snowdon Małgorzata (siostra matki), książę grecko-duński Jerzy (w jego imieniu wystąpił książę Edynburga), markiza-wdowa Milford Haven Wiktoria (prababka ze strony ojca), lady Patricia Brabourne (kuzynka ojca) i David Bowes-Lyon (krewny ze strony matki). Ceremonii przewodniczył arcybiskup Canterbury, Geoffrey Fisher. W dorosłym życiu został ojcem chrzestnym 32 osób. Ma troje młodszego rodzeństwa: Annę (ur. 1950), Andrzeja (ur. 1960) i Edwarda (ur. 1964).
Odkąd skończył osiem miesięcy, wychowywał się w Clarence House. Z racji licznych obowiązków królewskich jego matki i służby ojca w marynarce wojennej przez większość dnia zajmowały się nim niańki: do grudnia 1948 – Helen Rowe, a następnie – Helen Lightbody i Mabel Anderson; ostatnia z opiekunek stała się ulubioną nianią Karola. Często wysyłany był także do Sandringham do dziadków, króla Jerzego VI i Elżbiety, królowej matki. Wiosną 1952, po objęciu tronu przez jego matkę, przeprowadził się z rodzicami do Pałacu Buckingham. Od tamtej pory jeszcze rzadziej widywał się z rodzicami, a z racji ich częstych wyjazdów zagranicznych zdarzało się, że nie widział ich przez kilka miesięcy. Był surowo wychowywany przez ojca, który często strofował i wyśmiewał syna, a także stosował wobec niego kary cielesne, co wpłynęło na wybuchowy, nerwowy i nadwrażliwy charakter Karola. Był nieśmiałym, wrażliwym, biernym i uległym ojcu dzieckiem, a w okresie dorastania mierzył się z niską samooceną i czuł się nieprzystosowany do społeczeństwa. Urodził się z krzywymi nogami i płaskostopiem, dlatego nosił specjalne obuwie ortopedyczne. Był chorowitym dzieckiem, często się przeziębiał, miewał ostre anginy, zapalenia oskrzeli i napady astmy. W maju 1957 przeszedł operację usunięcia migdałków. Jako dziecko obgryzał paznokcie, bał się ciemności i cierpiał na chorobę morską. W młodym wieku nauczył się myślistwa i brał udział w polowaniach. thumb|left|Karol (1972) W kwietniu 1954 odbył swoją pierwszą zagraniczną podróż, dołączając do rodziców podczas wizyty w Valletcie. W wieku pięciu lat rozpoczął edukację domową i – według nauczycielki, Catherine Peebles – uczył się pilnie i sumiennie, choć nie był zdolnym uczniem, miał trudności z koncentracją i nie wykazywał zainteresowania zdobywaniem wiedzy. W listopadzie 1956 rozpoczął naukę w prywatnej w zachodnim Londynie, ale z powodu słabego zdrowia często opuszczał lekcje. W latach 1957–1962 uczęszczał do szkoły z internatem Cheam School w hrabstwie Berkshire, a w 1962 został wybrany na starostę szkoły. Ze względu na królewskie pochodzenie był izolowany przez szkolnych rówieśników, którzy traktowali go ozięble, a także go wyzywali, zastraszali i szturchali. Przeszedł podstawowy kurs zapasów i boksu, co pomogło mu w obronie przed kolegami, z którymi czasem wdawał się w bójki. W szkole interesował się głównie historią i archeologią. Od kwietnia 1962 uczył się w szkole Gordonstoun w północno-wschodniej Szkocji, do której posłany został stanowczą decyzją swojego ojca, będącego jej absolwentem. W placówce tej starsi uczniowie znęcali się nad Karolem, np. izolując się od niego, a niekiedy także stosowali wobec niego przemoc fizyczną, np. szturchali, ciągnęli za uszy, bili poduszkami i ręcznikami oraz wkładali głowę do toalety. W roku szkolnym 1965/1966 spędził dwa semestry w w Geelong w Australii. W tym okresie, w ramach praktyk historycznych, odwiedził Papuę-Nową Gwineę. Po powrocie do kraju jesienią 1966 został starostą szkoły Gordonstoun, którą ukończył w lipcu 1967 po zaliczeniu egzaminów z historii i języka francuskiego. Po latach Karol nazywał szkołę Gordonstoun „Colditz z kiltami”, jednak podczas wygłoszonego w 1975 z okazji założenia swojej organizacji przemówienia wypowiedział się o niej w dość pozytywnych słowach, stwierdzając m.in. że „była trudna tylko w tym sensie, że wymagała od ciebie więcej jako jednostki niż większość innych szkół – zarówno pod względem psychicznym, jak i fizycznym”, a także że „ma szczęście, bo nauczyła go wiele o nim samym, jego własnych możliwościach i ułomnościach” oraz „nauczyła go podejmować wyzwania i przejmować inicjatywę”.
Uzyskał tytuł bakałarza z historii na Uniwersytecie w Cambridge, co czyni go pierwszym następcą tronu z tytułem naukowym. Z wykształcenia jest archeologiem, specjalizuje się w historii wypraw krzyżowych. Po czterech semestrach studiów wyjechał do Aberystwyth, gdzie na Uniwersytecie Walijskim uczył się języka walijskiego.
Udzielał się w szkolnych teatrach, w których dostrzeżone zostały jego zdolności aktorskie i recytatorskie; zagrał księcia Gloucester w szkolnej inscenizacji sztuki Davida Munira Ostatni baron i księcia Exetera w sztuce Williama Shakespeare’a Makbet, a dzięki występom w teatrze nabrał pewności siebie. W okresie studiów występował w przedstawieniach akademickiej grupy teatralnej Dryden Society i rozwijał umiejętności aktorskie w Kolegium Trójcy Świętej (Trinity College) w Cambridge. W latach 60. XX wieku ponadto uzyskał certyfikat ratownika na publicznym kąpielisku w Elgin i wstąpił do szkolnej drużyny ratowniczej. Pogłębiał także zainteresowanie muzyką: grał na pianinie, trąbce i wiolonczeli oraz śpiewał w chórze (wziął udział w oratorium Georga Friedricha Händla Mesjasz w ratuszu w Elgin) i rozwijał umiejętności garncarskie.
Członek rodziny królewskiej
Status i znaczenie Urodził się za panowania swojego dziadka, króla Jerzego VI, jako druga osoba w kolejce do odziedziczenia brytyjskiego tronu, po swojej matce. Jako syn brytyjskiego księcia po urodzeniu otrzymał tytuł Jego Królewskiej Wysokości Księcia z Edynburga. 6 lutego 1952 po śmierci króla Jerzego VI i objęciu tronu przez Elżbietę II został bezpośrednim następcą tronu, a także otrzymał tytuły: księcia Kornwalii, księcia Rothesay, hrabiego Carrick, , i Wielkiego Stewarda Szkocji. 2 czerwca 1953 uczestniczył w koronacji Elżbiety II w Opactwie Westminsterskim.
26 lipca 1958, zgodnie z dekretem królowej, uzyskał tytuły księcia Walii i hrabiego Chester. 1 lipca 1969 w zamku w Caernarfon uroczyście przyjął księstwo Walii, ale wydarzenie zostało zakłócone przez chuliganów. Królowa już w sierpniu 1968 zgłosiła do Scotland Yardu konieczność zwiększenia ochrony Karola w związku z poczynaniami walijskich ekstremistów.
W lutym 1970 został formalnie wprowadzony do Izby Lordów. W maju 1977 został przyjęty do Royal Society of Edinburgh jako najmłodsza osoba w historii tej organizacji.
Służba wojskowa 8 marca 1971 rozpoczął czteromiesięczne szkolenie na pilota odrzutowca w bazie Królewskich Sił Powietrznych (Royal Air Force) w hrabstwie Lincolnshire. Początkowo latał samolotem szkolno-treningowym . Ukończył pełnowymiarowe szkolenie odrzutowcowe w randze porucznika lotnictwa, a jego instruktorem był , sir . 31 marca zasiadł za sterami treningowego odrzutowca .
Jesienią 1971 rozpoczął karierę w Królewskiej Marynarce Wojennej (Royal Navy). 15 września zapisał się na sześciotygodniowy kurs w Britannia Royal Naval College w Dartmouth. Dwa miesiące później został skierowany do służby na niszczycielu rakietowym , a następnie na fregatach i . Służąc na „Minervie”, podczas patrolu w Indiach Zachodnich, został oficerem artylerii. Po 11 miesiącach spędzonych na pokładzie „Minervy” przeniesiono go na krótki czas na siostrzany okręt HMS „Jupiter”, pływający po Pacyfiku, po czym wrócił do Anglii, aby uczyć się lotnictwa morskiego. W ciągu 45 dni wylatał 105 godzin za sterami śmigłowca Wessex Mk5 w i uzyskał nagrodę dla najlepszego pilota śmigłowcowego. Następnie udał się na służbę w , w ramach której odbywał ćwiczenia na lotniskowcu HMS „Hermes” w Kanadzie. Jesienią 1974 uzyskał kwalifikacje pilota śmigłowca w bazie marynarki wojennej , po czym powrócił do służby w 845 Eskadrze Lotnictwa Morskiego na HMS „Hermes”. W lutym 1976 objął stanowisko dowódcy trałowca typu Ton . 15 grudnia 1976 zakończył służbę w Królewskiej Marynarce Wojennej. W 1977 został mianowany szefem , a w następnym roku wziął udział w kursie spadochronowym w bazie Królewskich Sił Powietrznych . Swój pierwszy skok ze spadochronem wykonał już w 1971 nad Zatoką Studland w hrabstwie Dorset.