thumb|Polska wersja światowego logo
Otwarte zasoby edukacyjne (OZE) () – wspólna nazwa dla wszelkich zasobów edukacyjnych, do których istnieje w pełni otwarty dostęp dzięki objęciu ich wolnymi licencjami lub przeniesieniu do domeny publicznej i udostępnieniu za pomocą dowolnych technologii informacyjnych i komunikacyjnych.
Historia Termin ten został stworzony na zebraniu UNESCO w 2002, na którym uczestnicy wyrazili swoje życzenie stworzenia wspólnie uniwersalnych zasobów edukacyjnych dostępnych dla całej ludzkości i nadzieję, że to otwarte źródło w przyszłości zmobilizuje całą światową społeczność nauczycieliMateriały konferencyjne: Forum on the impact of open courseware for higher education in developing countries: final report. Paris 2002, UNESCO..
Od tego czasu ruch OER stopniowo rozwijał się na całym świecie, np. Narodowa Komisja Wiedzy rządu Indii stworzyła program mający na celu adaptację i zastosowanie materiałów OER w indyjskich instytucjach edukacyjnychNational Knowledge Commission Working Group on Open and Distance Education. 2007. Report of the working group on Open Access and Open Educational Resources. New Delhi: National Knowledge Commission, Government of India, s. 3.. W 2007 w Kapsztadzie powstała nieformalna koalicja organizacji tworzących treści OER, która została zawiązana poprzez wspólne podpisanie tzw. Deklaracji kapsztadzkiej dokładnie definiującej na nowo znaczenie tego terminuKapsztadzka Deklaracja Otwartej Edukacji Ku otwartym zasobom edukacyjnym.. Ze strony polskiej deklarację tę współtworzył i podpisał Jarosław Lipszyc z Fundacji Nowoczesna Polska.
Idea budowania otwartych zasobów edukacyjnych wyrosła na idei open access (OA), która rozwija się od początku lat 90. w ramach Open Access Movement. Ruch Otwartej Nauki walczy o otwarty dostęp do publikacji naukowych, co wyraża się głównie poprzez publikowanie w czasopismach oraz repozytoriach, które udostępniają treści naukowe w Internecie. Przykładem wydawcy publikującego czasopisma naukowe na wolnych licencjach jest Public Library of Science. Działania na rzecz wspierania tego rodzaju czasopism i wydawnictw są prowadzone m.in. przez organizacje i osoby, które podpisały w 2003 tzw. Deklarację berlińską. zainicjowaną przez niemieckie Towarzystwo Maxa Plancka.
OZE w Polsce 3 października 2006, w ramach projektu Opracowanie programów nauczania na odległość na kierunku studiów wyższych – Informatyka, przy Wydziale Matematyki, Informatyki i Mechaniki i Centrum Otwartej Multimedialnej Edukacji Uniwersytetu Warszawskiego, został oddany do użytku serwis Ważniak. Serwis ten wprawdzie jest bezpłatnie dostępny do czytania dla każdego, ale brak jest w nim informacji o warunkach redystrybucji i powtórnego użycia, w związku z czym nie spełnia warunków zawartych w Deklaracji kapsztadzkiejStrona o projekcie Ważniak..
W 2008 r. została powołana nieformalna Koalicja Otwartej Edukacji, która zawiązały 4 organizacje: Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich, ICM UW / CC-Polska, Fundacja Nowoczesna Polska oraz Stowarzyszenie Wikimedia Polska. W czerwcu 2015 roku Koalicja składała się z 32 organizacji. 23 kwietnia 2009 Koalicja zorganizowała konferencję „Otwarte zasoby edukacyjne w Polsce” w Sali Kolumnowej polskiego sejmu pod patronatem marszałka sejmu, z udziałem m.in. polskich parlamentarzystów, przedstawicieli ministerstw oraz gości zagranicznych (UNESCO, Connexions)„Konferencja Otwarte zasoby edukacyjne w Polsce w Sejmie”..
8 stycznia 2010 roku Akademia Górniczo-Hutnicza im. Stanisława Staszica w Krakowie uruchomiła serwis Open AGH, gdzie pracownicy, doktoranci i studenci AGH dzielą się opracowanymi zasobami edukacyjnymi. Serwis ten działa w oparciu o licencję Creative Commons-Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne-Na tych samych warunkach 3.0 Polska (CC-BY-SA-NC PL 3.0).
W 2012 r. został uruchomiony rządowy program „Cyfrowa szkoła” w ramach którego tworzone są również E-podręczniki, które mają zostać udostępnione na licencji Creative Commons – Uznanie Autorstwa 3.0. Projekt ten spotkał się z krytyką środowiska tradycyjnych wydawców podręczników szkolnych.
Stan zasobów thumb|% udział państw w tworzeniu zasobów OER (według raportu OECD z 2007 r.) Badania przeprowadzone w 2007 r. na zlecenie OECD Giving Knowledge for Free: the emergence of Open Educational Resources wykazały, że w skali świata, ponad 3000 kursów z ponad 300 uniwersytetów było dostępnych na zasadach zgodnych z definicją OERGiving knowledge for free: the emergence of Open Educational Resources., Wydawnictwo OECD, Paris 2007, s. 40..
Przykłady zasobów OER MIT OpenCourseWare – tworzony przez Massachusetts Institute of Technology. OpenLearn – platforma teleedukacyjna Open University z Wielkiej BrytaniiStrona główna OpenLearn.. Free High School Science Texts, University of Cape Town, RPAFree High School Science Texts, strona początkowa. Projekt Connexions – Uniwersytet Rice, Teksas, USAStrona Główna Connexions.. Projekty Center for Open and Sustainable Learning (COSL) Uniwersytetu Stanowego Utah, USA.. Projekty The Institute for the Study of Knowledge Management in Education (ISKME), Kalifornia, USAOpis projektów ISKME., Projekty Wikimedia Foundation Projekty tworzone w ramach Fundacji Nowoczesnej PolskiOpis projektów Fundacji Nowoczesnej Polski. Biuletyn EBIB wydawany przez Stowarzyszenie EBIB Polskojęzyczne projekty Wikimedia Open AGH – repozytorium otwartych zasobów edukacyjnych przygotowanych przez pracowników, doktorantów i studentów Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie – Otwarte Zasoby Edukacyjne Politechniki Wrocławskiej
Polskie repozytoria otwarte
Inne projekty otwarte
Zobacz też Kapsztadzka Deklaracja Otwartej Edukacji
Przypisy
Bibliografia
Bożena Bednarek-Michalska, Nowe inicjatywy wolnej edukacji, kultury i nauki, EBiB, 1, 2009. Przewodnik po otwartych zasobach edukacyjnych, oprac. Karolina Grodecka, Kamil Śliwowski, wersja 4, 2012.
Linki zewnętrzne
– agregator treści OER prowadzonych przez Creative Commons Koalicja Otwartej Edukacji Publikacje KOED o otwartości Otwarte zasoby – wyszukiwarka tworzona przez Centrum Cyfrowe