mały|Herb diecezji pomezańskiej mały|Chorągiew biskupa pomezańskiego spod Grunwaldu Diecezja pomezańska – jedna z czterech diecezji pruskich położona pomiędzy Warmią a ziemią chełmińską. Nazwę zawdzięcza pruskiemu terytorium Pomezania, gdzie znajdowało się jej dominium biskupie. W listopadzie 2014 przywrócona jako biskupstwo tytularne.
Historia thumb|240px|Diecezje w Prusach w XIII wieku Została utworzona 28 lipca 1243 r. decyzją legata papieskiego Wilhelma z Modeny, zatwierdzoną przez papieża Innocentego IV 30 lipca 1243 r. Pokrywała się z większością obszaru Prus Górnych. Granice diecezji zostały wyznaczone następująco: „zamyka ją Osa, Wisła i jezioro Drużno, postępując w górę rzeką Pasłęką tak, że powinny się w niej znaleźć żuławy: kwidzyńska i zantyrska”. Katedrą diecezjalną była katedra w Kwidzynie.
Na początku XV w. w diecezji pomezańskiej było 235 parafii skupionych w 16 dekanatach.
Po sekularyzacji państwa krzyżackiego i swojej konwersji w 1525 roku książę pruski Albrecht Hohenzollern przystąpił do propagowania luteranizmu. W latach 1542–1543 brał udział w wizytacjach kościelnych w towarzystwie biskupów Jerzego Polentza z Sambii i Speratusa z Pomezanii.
Sekularyzacji kraju i reformacji w diecezji pomezańskiej sprzeciwiła się jedynie kapituła pomezańska, natomiast niższe duchowieństwo przyjęło nowe wyznanie. Biskupi sambijski i pomezański opublikowali tzw. agendę pt. „Artikel der Ceremonien und anderen kirchenordung”, w której czytanie Pisma Świętego miało odbywać się tylko w języku narodowym, podobnie jak kazania, śpiewy i sakramenty. Nakazano ograniczenie liczby świąt kościelnych oraz udzielanie chrztu świętego tylko w kościele.
W wyniku rozwoju protestantyzmu diecezja pomezańska zanikła, a jej parafie zostały w 1577 r. objęte administracją biskupów chełmińskich, co zostało potwierdzone przez Stolicę Apostolską w 1601 r.
Obecnie tradycje diecezji pomezańskiej kontynuuje diecezja elbląska. Ponad 90% jej terytorium to dawna diecezja pomezańska. Jej siedzibą były Kwidzyn i Prabuty, mieszczące dzisiaj konkatedry diecezji elbląskiej. Znaczenie kwidzyńskiej katedry wzrosło, kiedy znalazł się tam grób błogosławionej Doroty z Mątowów. Do jej grobu pielgrzymował m.in. Władysław Jagiełło, który odwiedził Kwidzyn po zwycięstwie pod Grunwaldem.
Od 2014 roku katolickie biskupstwo tytularne..
Dekanaty diecezji pomezańskiej na początku XV wieku DekanatyA. Radzimiński, Podziały kościelne, [w:] Z.H. Nowak (red.), Państwo zakonu krzyżackiego w Prusach. Podziały administracyjne i kościelne w XIII-XVI wieku, Toruń 2000, s. 73.: dekanat Żuławki dekanat Dąbrówno dekanat Miłomłyn dekanat Zalewo dekanat Dzierzgoń dekanat Jasna dekanat Morąg dekanat Ostróda dekanat Postolin dekanat Zwierzewo dekanat Trumiejki dekanat Gnojewo dekanat Olsztynek dekanat Nidzica dekanat Działdowo
Lista biskupów pomezańskich Biskupi rzymskokatoliccy: Lata urzędowaniaBiskupUwagi1249–1254Ernest z Torgau OP1254–1285Albert OFM1277/78–1292Henrykwybrany przeciwko biskupowi Albertowi1286–1302Henryk1303–1309Chrystian1309–1321Ludeko1322–1332Rudolf1333–1346Berthold1346–1360Arnold1360–1376Mikołaj I1376–1409Jan I Moench1409–1417Jan II Rieman1417–1427Gerhard Stolpmann1428–1440Jan III Winkler1440–1464Kacper Linke1464–1466Mikolaj IIelekt1466–1478Wincenty Kiełbasabiskup chełmiński, administrator diecezji pomezańskiej1479–1501Jan IV Christiani (Kierstani) von Lessen1501–1521Hiob von Dobeneck1521–1523Achille Grassiadministrator1523Nicolò Ridolfielekt, nie objął diecezjiKonrad Eubel, Wilhelm Gulik: Hierarchia Catholica Medii et Recentioris Aevi, vol. III, Münster 1923, s. 277. Biskupi protestanccy: Lata urzędowaniaBiskupUwagi1523–1529Erhard von Queisbiskup od 15261530–1551Paweł Speratus1561–1574Jerzy von Vehediger1575–1587Johann Wigandpóźniej również administrator protestanckiej diecezji sambijskiej Po 1587 roku biskupstwo zniesiono i ostatecznie sekularyzowano.
Po 1577 roku opiekę nad katolikami w diecezji pomezańskiej pełnili biskupi chełmińscy. W 1601 roku papież Klemens VIII dokonał inkorporacji katolickiej diecezji pomezańskiej do diecezji chełmińskiej.
Biskupstwo tytularne W 2014 ustanowione zostało tytularne biskupstwo pomezańskie.
Biskupi tytularni Informacja na podstawie https://www.catholic-hierarchy.org/diocese/d3p44.html Lp.BiskupFunkcjaOdDo1Adam Wodarczykbiskup pomocniczy archidiecezji katowickiej13 grudnia 2014 Przypisy
Pomezania Kategoria:Prusy Pomezania Kategoria:Powiśle (region) Kategoria:Chrześcijaństwo w Kwidzynie Kategoria:Historia Kwidzyna Kategoria:Chrześcijaństwo w Prabutach Kategoria:Historia Prabut