Anegdota (gr. τὸ ἀνέκδοτоν, to anekdoton „nieopublikowane” od ἀν-, an- „nie-” i ἔκδοτος, ékdotos „opublikowane”, z ἐκ-, ek- „na zewnątrz” i δίδωμι, dídōmi „daję”) – krótka forma literacka, zawierająca prawdziwe lub zmyślone opowiadanie o zdarzeniu z życia znanej postaci, żyjącej albo historycznej, lub z życia określonego środowiska czy grupy społecznej.

Anegdota ma wydźwięk humorystyczny, może jednak zawierać również pierwiastki dydaktyczne. Charakterystyczną cechą gatunku jest wyraziste zakończenie i obecność niespodziewanej puenty. Anegdoty mogą być fragmentami większych utworów literackich, np. wspomnień, listów i biografii. W średniowieczu często stanowiły część kazań.

Wcześniej termin ten oznaczał niepublikowane dzieło danego autora (od Anegdot – nieprzyzwoitych opowiadań o Justynianie I, rozpowszechnianych w obiegu ustnym, autorstwa Prokopiusza z Cezarei).

W późniejszej tradycji anegdoty zazwyczaj układano w cykle skupione wokół znanych postaci historycznych, współtworząc ich nieoficjalną legendę; w XX wieku zbiory anegdot cieszyły się bardzo dużą popularnościąGrzegorz Kowal, Anatomia kulturowej legendy, Kraków: TAiWPN Universitas, 2014..

Anegdoty przenikały także różnymi drogami do literatury pięknej, np. w okresie odrodzenia – jako zbiory facecji. Cykle anegdot rozrastały się w powieści (Przygody Dyla Sowizdrzała), a także w nowele i opowiadania, będące rozwiniętymi anegdotami, jak u Giovanniego Boccacia (Dekameron) czy Antona Czechowa (wczesne opowiadania). Anegdotami bywają nasycone także większe formy narracyjne, jak pamiętniki i gawędy (Jan Chryzostom Pasek, Jędrzej Kitowicz, Henryk Rzewuski) czy powieści (np. Przygody dobrego wojaka Szwejka Jaroslava Haška)Hasło: Anegdota, [w:] Literatura i nauka o języku, Andrzej Z. Makowiecki i in. (red.), Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, 1995, s. 17..

W XX wieku za mistrza anegdoty uchodził Bertolt Brecht.

W literaturze polskiej anegdota była stosowana do opowiadań budujących, przykładów, żartobliwych facecji. Łączyła funkcję dydaktyczną z efektem humorystycznymJulian Krzyżanowski, hasło: Anegdota, [w:] Literatura polska. Przewodnik encyklopedyczny, J. Krzyżanowski, Cz. Hernas i in. (pod red.). Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1984, t. 1, s. 15..

Zobacz też

facecja dowód anegdotyczny

Przypisy

Bibliografia Ludvík Štěpán, Anegdota [w:]

Kategoria:Gatunki literackie