Alain Mabanckou (ur. 24 lutego 1966 w Mouyondzi) – kongijski pisarz, poeta i eseista. Tworzy w języku francuskim.

Życiorys Dorastał w portowym mieście Pointe-Noire. W wieku sześciu lat mówił kilkoma językami afrykańskimi – Bembé, Laari, Vili, Kamba, Munukutuba (Kituba) i Lingala, później opanował również język francuski. Rozpoczął edukację wyższą od studiowania literatury i filozofii na Uczelni Lycée Karl Marx w Pointe-Noire. Następnie chodził na zajęcia przygotowujące do studiów prawniczych w Brazzaville. Dzięki otrzymanemu stypendium kontynuował je we Francji na Université Paris-Dauphine, gdzie wyjechał w wieku 22 lat. Ukończył studia w 1993 roku. Przez 10 lat pracował dla międzynarodowego koncernu Suez-Lyonnaise des Eaux. Równocześnie pisał oraz wydawał poezję. Debiutancką powieść Bleu-Blanc-Rouge opublikował w 1998, została ona nagrodzona Grand prix littéraire d'Afrique noire. Na początku pierwszej dekady XXI wieku wyjechał do Stanów Zjednoczonych i w 2002 roku został wykładowcą na University of Michigan. Obecnie pracuje na UCLA jako profesor w Zakładzie Literatury Francuskiej.

Twórczość W Polsce ukazało się sześć książek Mabanckou w tłumaczeniu Jacka Giszczaka. Jako pierwszą przetłumaczono Verre cassé (Kielonek). Narratorem minipowieści jest bywalec jednej z kongijskich knajp, który w zeszycie zapisuje swoje refleksje oraz opowieści kompanów. Mabanckou przy tworzeniu tej książki nie używa tradycyjnej interpunkcji, w jego tekście brakuje kropek – zastępują je przecinki – oraz częściowo wielkich liter. W tekście znajdują się liczne nawiązania do twórczości innych pisarzy (Vargas Llosa, Céline, Houellebecq, García Márquez). Inne polskie przekłady to African Psycho (nawiązujący do American Psycho Breta Eastona Ellisa) i Black Bazar – rozgrywający się w Paryżu, w środowisku afrykańskich emigrantów. Kolejną książką Mabanckou, jaka ukazała się po polsku (w 2012 roku), jest Demain j'aurai vingt ans (Jutro skończę dwadzieścia lat) wydawnictwa Karakter. W tej historii mały Michel, dorastający w Pointe-Noire w Kongo, opisując świat dookoła siebie, tworzy sugestywny portret codziennego życia w afrykańskim mieście. W 2015 roku opublikowana została kolejna książka Mabanckou – Mémoires de porc-épic (Zwierzenia jeżozwierza), w której narrator-jeżozwierz opowiada o swojej podwójnej naturze, zakotwiczając opowieść w afrykańskich legendach o zwierzęcych sobowtórach człowieka. Najnowszy przekład powieści francuskojęzycznego pisarza Petit Piment (Papryczka) jest opowieścią o socjalistycznej rewolucji w Kongo przełomu lat sześćdziesiątych i siedemdziesiątych XX wieku i wnikliwym portretem ówczesnego społeczeństwa. W swojej twórczości Mabanckou przekształca afrykańską tradycję, miesza baśni i legendy z obrazem biedy i codziennego życia oraz formułuje pytania o tożsamość budowaną na doświadczeniach kolonialnych.

Dzieła Alain Mabanckou są tłumaczone na około piętnaście języków, w tym angielski, angielski amerykański, hebrajski, koreański, hiszpański, polski, kataloński i włoski. Na podstawie powieści Kielonek zrealizowano kilka teatralnych adaptacji.

Powieści 1998 : Bleu-Blanc-Rouge, 2001 : Et Dieu seul sait comment je dors 2002 : Les Petits-fils nègres de Vercingétorix 2003 : African Psycho (African Psycho, tłumaczenie: Jacek Giszczak, Wydawnictwo Karakter, 2009, ) 2005 : Verre cassé (Kielonek, tłumaczenie: Jacek Giszczak, Wydawnictwo Karakter, 2025 ) 2006 : Mémoires de porc-épic (Zwierzenia jeżozwierza, tłumaczenie: Jacek Giszczak, Wydawnictwo Karakter, 2015, ) 2009 : Black Bazar (Black Bazar, tłumaczenie: Jacek Giszczak, Wydawnictwo Karakter, 2010, ) 2010 : Demain j'aurai vingt ans (Jutro skończę dwadzieścia lat, tłumaczenie: Jacek Giszczak, Wydawnictwo Karakter, 2012 ) 2012 : Tais-toi et meurs (powieść kryminalna) 2013 : Lumières de Pointe-Noire 2015 : Petit Piment (Papryczka, tłumaczenie: Jacek Giszczak, Wydawnictwo Karakter, 2016, ), 2018 : Les Cigognes sont immortelles

Poezja 1993 : Au jour le jour 1995 : La Légende de l'errance 1995 : L'Usure des lendemains 1997 : Les arbres aussi versent des larmes 1999 : Quand le coq annoncera l'aube d'un autre jour 2007 : Tant que les arbres s'enracineront dans la terre

Eseje 2007 : Lettre à Jimmy 2009 : L'Europe depuis l'Afrique 2011 : Écrivain et oiseau migrateur 2012 : Le Sanglot de l'homme noir 2016 : Lettres noires : des ténèbres à la lumière 2016 : Le monde est mon langage 2017 : Penser et écrire l'Afrique aujourd'hui

Antologie 2010 : Six poètes d'Afrique francophone (Senghor, Birago Diop, Dadié, Loutard, U Tam'si oraz Rabemananjara) 2013 : L'Afrique qui vient (wraz z Michel Le Bris)

Książki dla młodzieży 2000 : L'Enterrement de ma mère 2010 : Ma Sœur Étoile

Nagrody i odznaczenia Prix de la Société des poètes français, za tomik poetycki L'usure des lendemains, 1995 Grand prix littéraire d'Afrique noire, za powieść Bleu-Blanc-Rouge, 1999 Prix du roman Ouest-France-Etonnants Voyageurs, za powieść Kielonek, 2005 Prix des cinq continents de la francophonie, za powieść Kielonek, 2005 Prix RFO du livre, za powieść Kielonek, 2005 Prix Renaudot, za powieść Zwierzenia jeżozwierza, 2006 Prix de La Rentrée littéraire, za powieść Zwierzenia jeżozwierza, 2006 Prix Aliénor d'Aquitaine, za powieść Zwierzenia jeżozwierza, 2006 Prix Créateurs Sans Frontières (Ministère français des Affaires Etrangères), za powieść Zwierzenia jeżozwierza, 2007 Médaille de citoyen d'honneur de la ville de Saint-Jean-d'Angély (Charente-Maritime, France), 2004 Chevalier de la Légion d'honneur par décret du Président de la République française, 2010 Georges Brassens Prize, za powieść Jutro skończę dwadzieścia lat, 2010 Académie Française Prize: Grand Prix de littérature Henri Gal 2012 za całokształt twórczości Premio Strega Europeo: finalista, 2015 2015: Międzynarodowa Nagroda Bookera: finalista 2016: Puterbaugh Fellow za całokształt twórczości 2017: Międzynarodowa Nagroda Bookera: selekcja za opowiadanie Black Moses

Przypisy

Kategoria:Eseiści francuskojęzyczni Kategoria:Eseiści XXI wieku Kategoria:Kongijscy pisarze Kategoria:Laureaci Nagrody Renaudot Kategoria:Poeci francuskojęzyczni Kategoria:Poeci XX wieku Kategoria:Poeci XXI wieku Kategoria:Prozaicy francuskojęzyczni Kategoria:Prozaicy XX wieku Kategoria:Prozaicy XXI wieku Kategoria:Twórcy literatury dziecięcej i młodzieżowej Kategoria:Urodzeni w 1966